آدا لاولیس، نخستین برنامه‌نویس‌ کامپیوتر تاریخ

اوگوستا آدا بایرون (لاولیس) Ada Lovelace، در ۱۰ دسامبر سال ۱۸۱۵ در لندن به دنیا آمد، او دختر «لرد بایرون» شاعر معروف انگلیسی بود.

عمده شهرت آدا لاولیس، به خاطر نوشتن توضیحاتی در مورد ماشین محاسباتی مکانیکی «چارلز بابیج» است. امروزه او را نخستین برنامه‌نویس کامپیوتری می‌دانند. در شرایطی که هیچ کس حتی بابیج پیشبینی نمی‌کرد که روزی کامپیوترها، کارهایی به جز محاسبات عددی انجام دهند، او در همان زمان، قابلیت‌های کامپیوترها را زندگی آینده بشر مثلا در زمینه هوش مصنوعی، به‌کارگیری نرم‌افزارها و ساختن موسیقی پیشبینی می‌کرد.

آدا، در شرایطی به دنیا آمد که پدرش انتظار داشت، صاحب یک فرزند پسر شود. یک ماه بعد از به دنیا آمدن ادا، آنابلاهمسر بایرون از او جدا شد و گرچه طبق قوانین بایرون حق داشت که سرپرستی آدا را به مادرش ندهد، اجازه داد آنابلا، آدا را با خود به خانه پدرش ببرد.

در سال ۱۸۲۴ لرد بایرون درگدشت، تا زمان مرگ او هیچ ارتباطی با دخترش برقرار نکرد و مادر آدا، تنها شخص در زندگی او به شمار می‌رفت.


خرید کتاب با ۱۰٪ تخفیف(همه کتاب‌ها)

در سال ۱۸۲۹، در ۱۴ سالگی آدا بیمار شد و بعد از یک دوره فلج یک ماهه، یک سال خانه‌نشین شد، اما در همین زمان از تحصیل دست برنداشت. وقتی که آدا ۱۷ ساله شد، استعدادش در ریاضیات، نمود پیدا کرد. مادر آدا علاقه داشت که او، علایق کاملا متفاوتی را نسبت به پدر شاعرش دنبال کند، شاید به همین خاطر بود که آدا جذب ریاضیات شد.

در سال ۱۸۳۵ او با ویلیام کینگ ازدواج کرد، ازدواجی که حاصل آن سه فرزند بود.

رفته‌رفته او با بزرگانی مثل چالز بابیج، چارلز دیکنز و مایکل فارادی آشنا شد. اما مهم‌ترین دوره زندگی آدا را می‌توان یک بازه زمانی ۹ ماهه در فاصله سال‌های ۱۸۴۲ تا ۱۸۴۳ دانست:

در سال ۱۸۴۲، چارلز بابیج برای ایراد یک سخنرانی در مورد «ماشین تحلیلی» به دانشگاه تورین دعوت شده بود. متن سخنرانی او را یک ریاضی‌دان جوان ایتالیایی به نام «لوییجی منابرا» به زبان فرانسوی نوشته بود. آدا از سوی بابیج مأمور شد که این یادداشت‌ها را از زبان فرانسوی به انگلیسی ترجمه کند. این کار ۹ ماه طول کشید.

اما آدا به ترجمه اکتفا نکرده و چیزهایی هم بر این نوشته‌ها افزود. کل متنی که آدا، به بابیج داد، ۶ قسمت داشت که از A تا G علامت‌گذاری شده بودند. قسمت G یادداشت که نوشته‌های اضافه‌ بر ترجمه خود آدا بود، طولانی‌ترین قسمت متن را تشکیل می‌داد. آدا در این قسمت الگوریتمی برای به‌کارگیری در ماشین تحلیلی نوشته بود که با آن می‌شد «اعداد برنولی» را محاسبه کرد. به خاطر نوشتن همین الگوریتم، که قابلیت به کارگیری در یک رایانه مکانیکی اولیه را داشت، ‌آدا نخستین الگوریتم‌نویس کامپیوتری تاریخ محسوب می‌شود. گرچه بر‌خی‌ها خود بابیج را نویسنده این الگوریتم می‌دانند، اما یادداشتی از بابیج که در سال ۱۸۴۶ نوشته شده است، شکی باقی نمی‌گذارد که آدا نقش اصلی را در نوشتن الگوریتم داشته است.

برای دیدن الگوریتم روی عکس کلیک کنید:

آدا در ۳۶ سالگی به خاطر ابتلا به سرطان رحم درگذشت و در کلیسای سنت ماری ماگدالن در جوار پدری که هیچگاه نمی‌شناختش، به خاک سپرده شد.

– یکصد سال بعد از فوت او در سال ۱۹۵۳، یادداشت‌های فراموش‌شده او، مجددا منتشر شد.

– وزارت دفاع آمریکا به پاس قدردانی از او، نام یک زبان برنامه‌نویسی ایجاد شده توسط این دپارتمان، را زبان برنامه‌نوسی آدا نامید.

– تصویری از آیدا روی برچسب‌های هولوگرام محصولات مختلف مایکروسافت، دیده می‌شود.

– از سال ۱۹۹۸، جامعه کامپیوتر انگلیس، جایزه‌ای به نام آدا، به طور سالانه اهدا می‌کند و از سال ۲۰۰۸، یک مسابقه سالانه بین دانشجویان دختر رشته‌های کامپیوتر به نام آدا برگزار می‌کند.

– در سال ۱۹۹۷ فیلمی با عنوان Conceiving Ada با محوریت داستانی آدا لاولیس ساخته شد. در این فیلم «تیلدا سوئینتون»، هنرپیشه مشهوری که این اواخر او را در فیلم‌هایی همچون «بعد از خواندن، بسوزان»، «جولیا» و «مایکل کلایتون» دیده‌ایم، نقش آدا لاولیس را بازی می‌کند. داستان فیلم درباره یک نابغه کامپیوتر است که راهی برای ارتباط با گذشتگان پیدا می‌کند، او با آدا ارتباط برقرا می‌کند و تصمیم می‌گیرد او را به زمان حال بیاورد.

– ویلیام گیبسون در سال ۱۹۹۰ کتابی با عنوان ماشین تفریقی در مورد نوشت که یک نوول تاریخی در مورد زندگی آدا است.

لینک‌های مرتبط:
۹ سپتامبر ۱۹۴۵: «باگ» کامپیوتری متولد شد!
کلوسوس بار دیگر پیام‌های آلمان‌ها را رمز‌گشایی می‌کند
– متن کامل یادداشت معروف آدا
زنان مشهور دنیای کامپیوتر

نظرات

  1. سلام دکتر جون!
    ممنون به خاطر توضیحات تکمیلی،من حوصله ترجمه نداشتم. ولی کاش یک دو روز صبر میکردی ،بعد این رو مینوشتی..ممکنه بعضیها فکر کنند من این ایده را از تو گرفتم!
    راستی چند جای متن اشتباها سالها را ۱۹۴۳ و ۱۹۵۳ وارد کرده ای

  2. اگه آدا الان بود چه کار می کرد!

  3. اون هولوگرامِ مایکروسافت خیلی جالب بود. نشنیده بودم هیچ‌وقت. و ندیده بودم که البته جای تعجب نداره، چون این‌جا هیچ‌چیز اوریجینالی از مایکروسافت وجود نداره که آدم هولوگرامش رو ببینه!

  4. دکتر جان. شاید برای شما جالب باشد که بدونید Ada یک زبان فوق العاده قدرتمند است که فقط برای کاربردهای بسیار سنگین ارتش آمریکا استفاده می شود و می تواند برعکس زبانهای کنونی که در هر آن یک کار انجام می دهند Ada می تواند در یک آن و موازی ده ها کار انجام بدهد. هنوز تکنولوژی های خانگی برای استفاده از Ada خیلی نونهال است 🙂

    • @یک فتحی, سلام….
      منظور از “…در آن و موازی ده ها کار انجام بدهد” چیست ؟
      اگر منظور threading هست که الان ، همه زبانهای مدرن از آن پشتیبانی می کنند. همچنین خوبه که بدونیم اگر قرار باشه یک برنامه “واقعا” موازی اجرا بشه، باید سخت افزار و معماری آن از “موازی سازی” پشتیبانی کنند…

      ممنون

  5. ای بابا!
    دکتر ایشون اولین الگوریتم نویس کامپیوتری بودن
    یعنی اولین الگوریتم رو نوشتن که میشد در یک برنامه کامپیوتری استفاده کرد.
    توجه کنین که برنامه کامپیوتری با الگوریتم متفاوته!
    یعنی مثلا یک برنامه کامپیوتری میتونه حاوی یک یا چند الگوریتم باشه ولی در عین حال خود برنامه نمیتونه صرفا با اتکا به دستورات الگوریتم اجرا بشه چون به رزرو وردهایی از زبانی که قابل ترجمه توسط کامپایلر باشه نیاز داره!

    ضمن اینکه ایشون برنامه نویسی رو به شیوه ای که مد نظر من تو پستی که اشاره کردین ننوشته! یعنی برنامه نویسی روی یک سیستم (منظورم به شیوه امروزیه یعنی مثلا سوئیچهای صفر و یک رو بتونی Program کنی!)

    • @زهرا,
      الگوریتم از الخوارزمی می یاد که اولین کسیه که الگوریتم وار (مرحله مرحله ای) به ارایه راه حل برای بسیاری از مسایل پرداخته. بدون شک آدا اولین الگوریتم نویس کامپیوتری نبوده.

      • @سجاد,
        معلومه که ایشون اولین الگوریتم نویس نبوده
        اگه دقت کنی موضوعی مورد بحث من تفاوت بین الگوریتم کامپیوتری با برنامه کامپیوتری بود!
        اگه دقت کنیم میبینم که یک الگوریتم محساباتی با همون الگوریتم در کامپیوتر (یعنی از نوعی که بشه از روش برنامه کامپیوتری) نوشت فرق میکنه!
        خوارزمی اولین الگوریتم محاسباتی رو نوشت در این شکی نیست ولی همون الگوریتم برای اینکه تبدیل به یک برنامه ای که قابل فهم توسط کامپیوتر باشه نیاز به تغییر داره چون مسلما چیزی رو که ما به صورت محاوره ای می فهمیم زبان ماشین نمی فهمه!

      • @سجاد,
        توجه شما رو به اولین جمله خودم جلب میکنم
        دکتر ایشون اولین الگوریتم نویس “کامپیوتری” بودن

  6. سلام
    خسته نباشید
    خیلی جالب بود. همیشه در میون پست های شما چیزی می خونم که هیچ جا ی دیگه راجع بهشون نشنیدم و نخوندم.
    امیدوارم همیشه سلامت و کامروا باشید.
    در ضمن
    سلام
    با
    ” ضعیفه ” یا “سلیته ” ؟!
    به روز هستم .

  7. این چه حرفیه اولین الگوریتم های ریاضی رو خوارزمی نوشته که پدر علم کامپیوتر محسوب میشه و اسم الگوریتم رو از نام او گرفتند الخوارزمی

  8. سلام دکتر جان
    تبریک میگم برنده شدن سایت شما در نظرسنجی وبلاگها
    فقط اینکه الان ۱ماه وقتی آپ میکنید ایمیلی دریافت نمیکنم ؟

  9. دکتر مجیدی عزیز
    شما حتما می دانید OCR چیست، چون تبلیغش را کرده اید!…
    پیشنهاد میکنم محصول ما را نیز امتحان کنید.
    ما برای شما وبلاگنویسان مشهور، تا سقف ۹۰% تخفیف در نظر گرفته‌ایم. تخفیف برای یک محصول استثنایی و مورد نیاز تمام آنانکه با کاغذ و کتاب و روزنامه و مجله و … سروکار دارند. OCR پرشیانگار، محصولی کاملا ایرانی، با ظاهری آراسته و باطنی قدرتمند. شک نکنید و کلیک کنید. این یک فرصت است برای شما و برای ما.
    پرشیانگار، نویسه‌خوانی برای همه.
    http://www.persianreader.com
    blog.persianreader.com

  10. با سلام
    مطلب تون برام خیلی جالب بود.
    هر چند که من به مناسبت اول دسامبر منتظر مطالبی در این زمینه(World AIDS Day) بودم.
    یک سئوال بی ارتباط با IT:
    آیا واکسیناسیون مادر باردار (مثلاً کزاز) باعث ایمنی در جنین نیز می شود؟

  11. ممنونف برام جالب بود، بخصوص اون تصویر الگوریتم برنلی؛ البته خارج از این بحثِ «اولین الگوریتم رو کی نوشته؟!» 🙂

  12. پاسخ: لینکهای امروز 12 آذر 87 (81 لینک) « لینکهای داغ از سراسر وب
  13. آقای مجیدی.
    مطلب خیلی جالبی بود. در حقیقت کاوشی بود در یکی از اسم هایی که ما هر روز میشنویم و خیلی سادهاز کنارش رد میشیم.
    دنیا پر هست از این کلمات و اسمهایی که خیلی هاشون ناجوانمردانه و فقط بر حسب جبر زمانه از بین رفتن یا کمرنگ شدن
    امیدوارم باز هم چنین کاری رو تکرار کنید…

  14. آقا دست مریزاد
    بیشترین چیزی که تو پست هاتون برام جالبه گریز زدنهای شما به سینما و دادن اطلاعات مشترک بین نوشته ی خودتون با عرصه ی سینماست

  15. پاسخ: لینکهای امروز 12 آذر 87 (81 لینک) | night media
  16. پاسخ: مقالات علمی و مقالات آموزشی کامپیوتر (126 لینک) « لینکهای داغ از سراسر وب

پاسخ دادن به یک فتحی لغو پاسخ

ایمیل شما نزد ما محفوظ است و از آن تنها برای پاسخگویی احتمالی استفاده می‌شود و در سایت درج نخواهد شد.
نوشتن نام و ایمیل ضروری است. اما لازم نیست که کادر نشانی وب‌سایت پر شود.
لطفا تنها در مورد همین نوشته اظهار نظر بفرمایید و اگر درخواست و فرمایش دیگری دارید، از طریق فرم تماس مطرح کنید.