سنکوپ یا غش چیست و چه علت‌هایی دارد؟

سنکوپ یا غش به معنای از دست دادن ناگهانی و موقت هوشیاری است که ممکن است از علل مختلف قلبی و غیرقلبی باشد (جدول ۲ ـ ۱۰). منظور از پیش سنکوپ (سیاهی رفتن چشم) احساس حالت شروع سنکوپ است بدون آنکه هوشیاری واقعآً از دست برود. در بیشتر موارد این امر ناشی از علل قلبی ـ عروقی است که منجر به افت ناگهانی فشار خون و کاهش خونرسانی دو طرفه قشر مغز یا ساقه مغز می‌شوند. بیماری‌های عروقی مغز به ندرت باعث بروز سنکوپ می‌شوند مگر در صورت درگیری دو طرفه شریان کاروتید یا درگیری شریان ورتبروبازیلر.

مهم‌ترین بخش از بررسی بیمار مبتلا به سنکوپ، گرفتن تاریخچه دقیق از خود بیمار و از اطرافیان شاهد سنکوپ است. موقعیتی که سنکوپ در آن اتفاق افتاده ممکن است علت آن را مشخص کند. برای مثال، اگر سنکوپ حین بلند شدن از وضعیت درازکش یا نشسته اتفاق بیافتد ناشی از افت فشار خون وضعیتی (orthostasis) است. سنکوپ حین فعالیت ناشی از بیماری انسدادی قلب مثل تنگی دریچه میترال یا آئورت، یا کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک است. غش کردن هنگام زورزدن، سرفه و ادرار کردن ناشی از کاهش بازگشت وریدی توسط مانور والسالوا است. بروز تپش قلب پیش از سنکوپ احتمال آریتمی را مطرح می‌کند. سنکوپ ضمن فشارهای روحی نشانه حملهٔ وازوواگال است. بعضی از علائم دال بر علل غیرقلبی است: مثلاً بی‌اختیاری ادرار یا تشنج تونیک ـ کلونیک نشانه صرع است. در مواردی که علل قلبی باعث سنکوپ شده‌اند، بیمار سریعاً هوشیار می‌شود (کمتر از ۵ دقیقه). در صورت طولانی‌تر شدن این زمان، علل غیرقلبی مطرح است. بررسی داروهای مصرفی بیمار مهم است چرا که داروها ممکن است علت اُفت فشارخون یا آریتمی و درنتیجه سنکوپ باشند.

معاینه فیزیکی شامل بررسی، تغییرات ارتواستاتیک در تعداد ضربان و فشار خون، معاینه قلبی کامل به خصوص از نظر سوفل‌های قلبی، معاینه عصبی و ماساژ سینوس کاروتید در صورت احتمال حساسیت سینوسی کاروتید (اگر حساسیت سینوس کاروتید براساس شرح حال مطرح است)، می‌باشد. نوار قلب با ثبت ۱۲ اشتقاق باید گرفته شود که به کمک آن یا علت سنکوپ مشخص می‌شود (مثلاً بلوک کامل قلبی) یا اختلالاتی که نیاز به بررسی بیشتر دارند (مثل انفارکتوس قلبی پیشین، ضایعات سیستم هدایتی، VT غیرمداوم، یا موج دلتای سندرم WPW)، مشخص می‌شوند.

بررسی‌های بیشتر قلبی در برخی بیماران مفید است. اکوکاردیوگرام تنها در مواردی لازم است که احتمال وجود بیماری ساختاری قلب یا آریتمی مطرح است. برای ثبت آریتمی‌های احتمالی می‌توان از مانیتور سیار (هول‌تر) یا مانیتور واقعه‌نگر به مدت ۲۴ ساعت، استفاده کرد. در بیماران مبتلا به سنکوپ مکرر که شواهد مشکلات ساختاری یا آریتمی ندارند و بیمارانی که شرح حال آنها، احتمال سنکوپ وازوواگال یا عصبی ـ قلبی را مطرح می‌کند، آزمون «تیلت» (مراجعه شود به مطالب قبلی) کمک‌کننده است. در صورتی که تاریخچه بیمار، ECG، یا هولتر مانیتورینگ دال بر احتمال تاکی‌آریتمی یا برادی‌آریتمی به عنوان علت سنکوپ باشد، انجام آزمون الکتروفیزیولوژیک ضروری می‌باشد (مراجعه شود به مطالب قبلی). البته در بیماران با ECG حین استراحت طبیعی و عدم وجود بیماری ساختاری قلب ارزش تشخیصی آزمون EP چندان زیاد نیست و به ندرت استفاده می‌شود. شکل ۱۱ ـ ۱۰ نحوهٔ برخورد تشخیصی با بیمار مبتلا به سنکوپ را نشان می‌دهد. علیرغم همهٔ این اقدامات تشخیصی، در بیش از ۳۰% موارد، علت نامشخص است. خوشبختانه می‌توان به این دسته از بیماران در مورد پیش‌آگهی خوب بیماری‌شان اطمینان داد.


خرید کتاب با ۱۵٪ تخفیف(همه کتاب‌ها)
جدول ۲ ـ ۱۰٫ علل سنکوپ (غش)
علل تظاهرات
عروق یا گردش خون محیطی

سنکوپ وازوواگال باواسطه اعصاب)

 

 

سنکوپ در حال ادرار کردن

سنکوپ پس از سرفه کردن

سندرم افزایش حساسیت سینوس کاروتید

 

داروها

 

 

کاهش حجم

 

اختلال عملکرد خودکار

 

علائم پیش درآمد شامل رنگ پریدگی، خمیازه، تهوع و تعریق شدید که با استرس یا درد تشدید می‌شود، در حالت ایستاده رخ می‌دهد و با دراز کشیدن برطرف می‌شود، افت فشارخون به همراه یا بدون افزایش در سرعت ضربان قلب

با ادرار کردن سنکوپ رخ می‌دهد (احتمالاً با واسطه عصب واگ)

سنکوپ متعاقب حمله سرفه ایجاد می‌شود

پاسخ‌های وازووپرسور و / یا مهارگر قلب در ماساژ ملایم سینوس کاروتید (به متن مراجعه کنید)

در وضعیت ایستاده بروز می‌کند (ارتواستاز)

در اثر داروهای ضدفشارخون، ضدافسردگی‌های سه حلقه‌ای و فنوتیازین‌ها ایجاد می‌شود.

در وضعیت ایستاده بروز می‌کند (ارتواستاز)

در اثر خونریزی، اسهال یا استفراغ شدید و بیماری آدیسون رخ می‌دهد

در وضعیت ایستاده بروز می‌کند (ارتواستاز)

در دیابت، الکلسیم، بیماری پارکینسون، عدم انطباق قلب به دنبال برخاستن از بستر یک بیماری طولانی رخ می‌دهد

علل مربوط به سیستم عصبی مرکزی

عروق مغز

 

صرع

 

حملات گذرای ایسکمی مغزی (TIA) و سکته، از علل نامعمول سنکوپ هستند، معمولاً با اختلالات عصبی دیگر همراه‌اند.

گاهی علائم هشداردهنده (aura) وجود دارند، پرش اندام‌ها، گاز گرفتن زبان، بی‌اختیاری ادرار، گیجی پس از حمله

علل متابولیک

هیپوگلیسمی

 

گیجی، تاکی‌کاردی، لرزهٔ بدن از سنکوپ، بیمار احتمالاً انسولین مصرف می‌کند.

علل قلبی

انسدادی

 

 

 

 

آریتمی‌ها

 

سنکوپ اغلب هنگام فعالیت روی می‌دهد، یافته‌های فیزیکی مربوط به تنگی آئورت، کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک انسدادی، تامیوناد قلبی، میکسوم دهلیزی، اختلال عمل دریچهٔ مصنوعی، سندرم آیزن منگر، تترالوژی فالو، هیپرتانسیون اولیه ریوی، تنگی دریچه بولمونر، آمبولی حجیم ریوی وجود دارند.

سنکوپ ممکن است ناگهانی باشد و در هر وضعیتی روی دهد؛ حملات گیجی (سرگیجه غیرواقعی) یا تپش قلب وجود دارند؛ ممکن است سابقه بیمای قلبی وجود داشته باشد؛ ممکن است برادی آریتمی‌ها یا تاکی‌آریتمی‌ها مسئولان باشند ـ بیمار را از نظر ازدیاد حساسیت سینوس کاروتید بررسی کنید.

 

دیدگاه خود را با ما اشتراک بگذارید:

ایمیل شما نزد ما محفوظ است و از آن تنها برای پاسخگویی احتمالی استفاده می‌شود و در سایت درج نخواهد شد.
نوشتن نام و ایمیل ضروری است. اما لازم نیست که کادر نشانی وب‌سایت پر شود.
لطفا تنها در مورد همین نوشته اظهار نظر بفرمایید و اگر درخواست و فرمایش دیگری دارید، از طریق فرم تماس مطرح کنید.