فیلم توت‌فرنگی‌های وحشی – بررسی ، نقد و تحلیل و داستان کلی – Wild Strawberries (1957)

نویسنده و کارگردان: اینگمار برگمان. تهیه کننده: آلن ایکلند، یانوس فیلمز. بازیگران: ویکتور شیوستروم (پروفسور ایزاک بورگ)، بی بی آندرسن (سارا)، اینگرید تولین (ماریان بورگ)، گونار بیورن استراند (اوالد بورگ)، جولین کیندال (آگدا)، مکس فن‌سیدو (هنریک آکرمن). مدت: ۹۰ دقیقه.

برندگان اسکار سال ۱۹۵۷:

  • بهترین فیلم: پل رودخانه کوای.
  • بهترین کارگردان: دیوید لین (پل رودخانه کوای).
  • بهترین بازیگر مرد: الک گینس (پل رودخانه کوای).
  • بهترین بازیگر زن: جوآن وودوارد (سه چهره ایو).
  • بهترین بازیگر مرد نقش دوم: رد باتنز (سایونارا).
  • بهترین بازیگر زن نقش دوم: میوشی اومه کی (سایونارا).

شاهکار ابدی

ویکتورشیوستروم در نقش ایزاک بورگ، دانشمندی، بدخلق و لجوج که در جریان سفری احساسی، پوستهٔ خشک و بی‌روح‌اش را دور انداخته و به مردی مهربان و گشاده‌رو تبدیل می‌شود، یکی از بزرگ‌ترین هنرنمایی‌های تاریخ سینما را به نمایش می‌گذارد. در توت‌فرنگی‌های وحشی، که توصیفی است از مقوله پیری و تغییر و تحول روحی، اینگمار برگمان، شوخ‌طبعی و صمیمیتی را به نمایش گذاشته که در هیچ یک از فیلم‌های قبلی و بعدی‌اش، از آنها اثری نیست. وقتی مردم از برگمان صحبت می‌کنند معمولاً از مهر هفتم (۱۹۵۷)، پرسونا (۱۹۶۶) یا فریادها و نجواها (۱۹۷۲) به عنوان بهریت فیلم‌هایش نام می‌برند. اما توت‌فرنگی‌های وحشی، در عین حالی‌که به خاطر سکانس‌های سوررئالِ رؤیا و از خودبیگانگی شخصیت اصلی و پرسش در مورد وجود پروردگار، اثری کاملاً «برگمانی» است، اما در نهایت، شباهتی به دیگر فیلم‌های او نداردو در اینجا با خوش‌بینی و ساختار روایی روشن و واضحی روبرو هستیم، حال آن‌که دیگر فیلم‌هایش به نگه‌داشتن مخاطب در تاریکی و ابهام تمایل دارند. برگمان، شخصیت بورگ را (که در سوئدی به معنای کوه یخ است) به سفری بین گذشته و حال، رویا و واقعیت می‌برد؛ سفری که طی آن بورگ، بی‌آنکه واقعاً آگاه باشد، از ریشه‌های بی‌تفاوتی‌اش به آدم‌ها و سرخوردگی‌اش از زندگی بی‌روح و سردی که داشته، باخبر می‌شود. در پایان سفر، او تغییر کرده و اگرچه با اکراه، ولی سرانجام به واسطه فرصت‌هایی که ارتباطات انسانی در اختیارش می‌گذارند، به آدمی دیگر تبدیل می‌شود. عنوان سوئدی فیلم، تکه مزرعه توت‌فرنگی، در فرهنگ سوئدی، به منزلهٔ جایی برای تولدی دیگر، معنا می‌دهد. این فیلم ستایشی است از قدرت رهایی‌بخش ارتباطات بشری، آن هم از کارگردانی که در سراسر زندگی حرفه‌ای‌اش، روابط انسانی را معمولاً با بدبینی مورد کندوکاو قرار داد.


خرید کتاب با ۱۰٪ تخفیف(همه کتاب‌ها)

خلاصه داستان

پروفسور ایزاک بورگ (ویکتور شیوستروم)، بیوه‌ای ۷۸ ساله، تلخ و خودمحور، برای دریافت دیپلم افتخاری از دانشگاهی که در آن تدریس می‌کرد، عازم استکهلم می‌شود. عروس حامله‌اش ماریان (اینگرید تولین)، که زیاد پدر شوهرش را دوست ندارد و در فکر جداشدن از همسرش است، او را در این سفر همراهی می‌کند. طی‌راه، مسافرانی را سوار می‌کنند و این فرصتی ایجاد می‌کند برای رؤیاپروری و یا نقب زدن بورگ در جوانی دوست داشته و تقدیر چنین خواسته که به همسری برادرش درآید (و هردو نقش توسط آندرسن ایفا شده)، این سه مسافر در تمامی طول سفر در کنار پروفسور و ماریان می‌مانند. مسافران دیگری که سوار اتومبیل پروفسور می‌شوند، زوجی عصبی‌اند که اتومبیل‌شان تازه تصادف کرده. این دو در طول راه چنان به هم می‌پرند و با هم دعوا دارند که پس از مدتی ماریان تاب نمی‌آورد و از آنها می‌خواهد از اتومبیل پیاده شوند. بورگ سرانجام، به مقصد می‌رسد و در جریان مراسمی که آئینی کسالت‌بار از کار در می‌آید، جایزه‌اش را می‌گیرد و در پایان، از دوستان جوانش خداحافظی می‌کند و در حالی‌که تا دیروز، با تلخی و بی‌تفاوتی با دیگران رفتار می‌کرد، زیر لب از آنها می‌خواهد فراموش‌اش نکنند.

شب‌هنگام، ایزاک در حالی‌که در خانه پسرش به بستر رفته، تصاویر آرامش‌بخش گذشته‌اش در آغوش خانواده و در پیک‌نیکی کنار دریاچه، لبخندی آرامش‌بخش به لبانش می‌آورد.

بازیگران

  • ویکتور شیوستروم: برگمان، ویکتور شیوستروم را از کنج بازنشستگی و خانه‌اش بیرون کشید تا بهترین هنرنمایی زندگی‌اش را در توت‌فرنگی‌های وحشی ارائه دهد. در واقع، نکته‌ای معجزه‌آسا در باب بازیگری او وجود دارد که خود را از پیرمردی خشک و عبوس به کسی تبدیل می‌کند که به قدرت رهایی‌بخش ارتباط انسانی و بزرگواری پی می‌برد. شیوستروم که خود از کارگردان‌های بزرگ سینمای صامت در دهه ۱۹۲۰ بود، به هالیوود رفت و معروف‌ترین کارش، ارابه اشباح (۱۹۲۰) را در آنجا ساخت که به خاطر خط روایی جسورانه و استفاده از فلاش‌بکی در دل فلاش‌بکی دیگر، شهرت دارد. شیوستروم به کارگردانی ادامه داد و فیلم‌های مهم دیگری ساخت، از جمله: نامه ارغوانی (۱۹۲۵)، باد (۱۹۲۸)، هر دو با شرکت لیلیان گیش، و آن که کشیده خورد، که این یکی را در ۱۹۲۴ ساخت. شیوستروم در دهه ۱۹۳۰ به سوئد برگشت و کارگردانی را کنار گذاشت و به بازیگری روی آورد.
  • بی‌بی آندرسن: بی‌بی آندرسن در نقش سارا، هم نقش دختری را ایفا کرده که بورگ در جوانی عاشق‌اش بوده و هم‌نقش دختری که وسط راه همراه با دو جوان دیگر سوار اتومبیل‌اش می‌شود و او را به یاد دوران جوانی‌اش می‌اندازد. در بین گروه بازیگران همیشگی برگمان، آندرسن از همه سرزنده‌تر بود. پس از حضوری کوتاه در لبخندهای یک شب تابستانی (۱۹۵۵)، نقش‌هایی مهم‌تر در فیلم‌های دیگر برگمان برعهده گرفت: مهر هفتم (۱۹۵۷)، پرتگاه زندگی (۱۹۵۸)، که به خاطرش از جشنواره کن جایزه بهترین بازیگر زن را گرفت؛ تماس (۱۹۷۱)، صحنه‌هایی از یک زندگی زناشویی (۱۹۷۳)، پرسونا (۱۹۶۶)، مصیبت آنا (۱۹۶۹)، که این دوتای اخیر از جمله پیچیده‌ترین و دشوارترین نقش‌آفرینی‌هایش بوده‌اند. آندرسن در فیلم‌های آمریکایی نیز بازی کرد، یعنی در واقع، فیلم‌هایی که فقط برای پرداخت پول اجاره و برق و آب خانه‌اش در آنها ظاهر شده، از جمله: دوئل در دیابلو (۱۹۶۶)، من هیچ‌وقت به تو قول باغی پر از گل‌های سرخ نداده‌ام (۱۹۷۷)، نامه‌ای از کرملین (۱۹۷۰): فرودگاه ۷۹ (۱۹۷۹) و بی‌پناه (۱۹۷۹).

 

  • اینگرید تولین: اینگرید تولین، در نقش عروس غمگین، مهربان و خوش‌قلب بورگ بازی کرده و چنان چهره گویایی دارد که حسابی نماهای درشت می‌طلبیده و برگمان هم حق مطلب را در این زمینه ادا کرده است. تولین یک ستاره کلاسیک برگمانی است؛ به قول دیوید تامپسن: «از آن جنس بازیگرانی که چهره غم‌بارش، نگرانی و اضطرابی را منتقل می‌کند که دنیای برگمان را احاطه کردهاست.» تولین علاوه بر دیگر فیلم‌های سوئدی، در این فیلم‌های برگمان نیز هنرنمایی کرده: چهره شعبه باز (۱۹۵۸)، نور زمستانی (۱۹۶۳)، ساعت گرگ و میش (۱۹۶۳) و در نقش یکی از سه خواهر فریادها و نجواها (۱۹۷۲). او در تعدادی از فیلم‌های آمریکایی نیز ظاهر شد، از جمله چهار سوار آخر زمانی (۱۹۶۲) ساخته وینسنت مینه‌لی، و در فرانسه برای آلن‌رنه در جنگ تمام شده است (۱۹۶۶) بازی کرد و در ایتالیا برای ویسکونتی در نفرین‌شدگان (۱۹۶۹). آخرین فیلم‌اش خانه سوریزو (۱۹۹۰) نام دارد.

کارگردان

اینگمار برگمان زمانی گفت: «همیشه مسئله‌ای وجود داشت که می‌خواستم از آن سر دربیاورم؛ این‌که از کجا آمده‌ام، که هستم، و چرا به فرد فعلی تبدیل شده‌ام؛ اما هرچه پیشتر آمدم درباره خود کمتر می‌دانم». شک نیست که توت‌فرنگی‌های وحشی برای برگمان فیلمی به شدت شخصی محسوب می‌شد و خود نیز این را گفته که فیلم تلاشی بود برای واکاوی اضطرابی که در رابطه با پدر سردمزاج و بی‌اعتنایش احساس می‌کرده. اصولاً فیلم‌های برگمان را می‌توان به این خاطر شخصی تعبیر کرد که همگی کندوکاوهایش را در زمینه تنگناهایی نشان می‌دهند که در طول زندگی حرفه‌ای در باب از خودبیگانگی، گناه، و روابط خانوادگی حس می‌کرد. فیلم‌های برگمان بیشتر با آن سکانس‌های رؤیاهای سوررئالیستی و نمادگرایی‌هایی غالباً پیچیده و مبهم قابل بازشناسی است. از جمله کارهایش به این‌ها باید اشاره کرد: کمدی رمانتیک لبخندهای یک شب تابستانی (۱۹۵۵)، مهر هفتم (۱۹۵۷)، که شامل بازی شطرنجی است با مرگ؛ سکوت (۱۹۶۳) که به بررسی تنهایی و از کف دادن ایمان می‌پردازد؛ پرسونا (۱۹۶۶) درباره بازیگر زنی که دچار فروپاشی روانی می‌شود؛ فریادها و نجواها (۱۹۷۲، نامزد جایزه اسکار) که در آن یکی از افراد خانواده در انتظار مرگ است؛ و فانی و الکساندر (۱۹۸۳) نوعی بازسازی خیره‌کننده و توصیف حال و هوای دوران کودکی برگمان که برنده اسکار بهترین فیلم خارجی شد.

نظر منتقدها

لیونارد مالتین: «استفاده درخشان از فلاش‌بک و بازی خارق‌العاده شیوستروم، این کلاسیک برگمان را به تجربه حسی کوبنده‌ای تبدیل کرده. ولی فیلم در عین حال، کلاس درسی است برای تمام کسانی که علاقه دارند الفبای فیلمسازی جدی را یاد بگیرند.»

صحنهٔ فراموش نشدنی

پس از سفری طولانی و حضور در مراسمی آئینی که برای تجلیل و ستایش از او در دانشگاه ترتیب داده شد، شب‌هنگام، بورگ به خانه پسرش آمده و در بستر آرمیده است. عروس‌اش، ماریان به سراغ‌اش می‌آید و به او شب به خیر می‌گوید. برای نخستین بار، این مرد عبوس به او می‌گوید که چه احترامی برایش قائل بوده است. برای اولین بار نور زندگی را در درخشش چشمان پیرمرد تشخیص می‌دهیم. بورگ به خواب می‌رود و در رؤیا، دخترعموی زیبایش را می‌بیند و از او سراغ پدر و مادر خود را می‌گیرد. این نخستین رؤیای بورگ است که در آن می‌تواند با چهره‌های درون رویایش ارتباط برقرار کند. همراه با دخترعمویش از درون بیشه‌ای انبوه عبور کرده و حالا بورگ می‌تواند از بالای بلندی، پدر و مادر خویش را ببیند که زیر آفتاب تابستانی، در لبه دریاچه‌ای استراحت می‌کنند. آنها به طرف بورگ دست تکان می‌دهند و در اینجا، همان نور درخشانی را در چشمان بورگ می‌بینیم که موقع شب به خیر ماریان در چشمانش دیده می‌شد. این صحنه به جای آنه‌که صحنه‌ای کلیشه‌ای از کار درآید، درباره امکان تغییر و تحولی تقریباً معجزه‌آسا، هر آنچه نیاز داریم به ما انتقال می‌دهد.

دیدگاه خود را با ما اشتراک بگذارید:

ایمیل شما نزد ما محفوظ است و از آن تنها برای پاسخگویی احتمالی استفاده می‌شود و در سایت درج نخواهد شد.
نوشتن نام و ایمیل ضروری است. اما لازم نیست که کادر نشانی وب‌سایت پر شود.
لطفا تنها در مورد همین نوشته اظهار نظر بفرمایید و اگر درخواست و فرمایش دیگری دارید، از طریق فرم تماس مطرح کنید.