همه چیز در مورد فیلم دزد دوچرخه – نکات جالبی که احتمالا نمی‌دانستید – Bicycle Thieves (1948)

کارگردان: ویتوریو دسیکا. تهیه کننده: الساندرو چیکونینی، دسیکا. فیلمنامه: چزاره زاواتینی، دسیکا. بازیگران: لامبرتو ماجورانی (آنتونیو)، انزو استیولا (برونو)، لیونلا کارل (ماریا)، جینو سالتامنردا (بایوکو)، ویتوریو آنتوچی (دزد). مدت: ۹۳ دقیقه. فروش: ۳۳۳ هزار دلار.

اسکارها:

  • اسکار افتخاری درخشان‌ترین فیلم خارجی به نمایش درآمده در آمریکا (۱۹۴۹).

نامزدی‌های اسکار:

  • بهترین فیلمنامه: چزاره زاواتینی.

سایر برندگان اسکار ۱۹۴۹:


خرید کتاب با ۱۵٪ تخفیف(همه کتاب‌ها)
  • بهترین فیلم: همه مردان شاه.
  • بهترین کارگردان: جوزف ال.منکیه‌ویچ (نامه‌ای به همسر).
  • بهترین بازیگر مرد: برودریک کرافورد (همه مردان شاه).
  • بهترین بازیگر زن: الیویا دو هاویلن (وارثه).
  • بهترین بازیگر مرد نقش دوم: دین جگر (ساعت دوازده).
  • بهترین بازیگر زن نقش دوم: مرسدس مک کمبریج (همه مردان شاه).

چهره‌های رنج

ویرانی و فقری که پس از جنگ جهانی دوم بر ایتالیا حاکم شد، بسیاری از فیلمسازهای آن کشور را متقاعد کرد که دیگر نمی‌توان به راه و روش گذشته ملودرام ساخت؛ راه و روشی که زیادی مُهرِ اصول و ضوابط نظام فاشیستی بر پیشانی‌اش خورده بود. از دل این تعبیر جدید بود که شیوه فیلمسازی جدیدی زاده شد به نام نئورئالیسم، که تأکیدش بر دکورهای طبیعی و داستان‌های سرراست راجع به آدم‌های معمولی بود. ماجرای دزد و دوچرخه دربارهٔ پدر مستأصلی است که سرانجام کاری به عنوان پوستر چسبان نصیب‌اش می‌شود ولی بلافاصله، وقتی اوباشی خیابانی، تنها سرقفلی آن‌کار، یعنی دوچرخه‌اش را می‌دزدند، تمامی امید و تکیه‌گاه‌اش را از دست می‌دهد. جستجوهای بیهوده، مستأصلانه و پر از اضطراب و نگرانی پدر، به اتفاق پسر نوجوانش در یک روز یکشنبهٔ طولانی در خیابان‌های رم، کوبندگی و طنز سیاه فیلمی از چاپلین را دارد که در آن، شخصیتِ مرد سرگردان و بی‌پناه‌اش توسط جامعه له می‌شود. آنچه به فیلم دسیکا، کیفیت فراموش‌نشدنی‌اش را بخشیده؛ علاوه بر همذات‌پنداری ما با پدر و پسر، آن شخصیت‌های فرعی و غالباً کمیک فیلم‌اند که در طول جستجوهای تراژیک برای یافتن دوچرخه‌ای که هرگز پیدا نمی‌شود، به آنها برمی‌خوریم. اگرچه فیلم بازیگر حرفه‌ای نداشت ولی با درنظر داشتن نقش‌ها و شخصیت‌ها، نوشته و جلوی دوربین رفت. این چهرهٔ شخصیت‌ها هستند که ما را به درون داستان می‌کشانند.

خلاصه داستان

یک روز یکشنبه، پس از آن که وسیلهٔ معاش آنتونیو (لامبرتو ماجورانی) را می‌دزدند، به اتفاق پسر نوجوانش برونو (انزو استیولا)، در کوچه و خیابان‌های رم به سفری پرفرازونشیب، غم‌انگیز و خنده‌دار دست می‌زند تا شاید دوچرخه محبوبِ از دست رفته‌اش را بازیابد. به فروشگاه دوچرخه‌های دست‌دوم سرک می‌کشند؛ فروشگاهی پر از مردمانی عبوس و پاسبان‌های خشن، ولی اثری از دوچرخه نمی‌یابند. وقتی چشم‌شان به مردی مشکوک می‌افتد نور امیدی در دل‌شان روشن می‌شود که شاید دزد دوچرخه را یافته باشند. مرد را تعقیب می‌کنند و به کلیسایی می‌رسند و در آنجا برخوردهایی بامزه و تلخ با کشیش‌ها و عبادت‌کننده‌ها دارند ولی باز اثری از دوچرخه در هیچ کجا نمی‌بینند.

آنتونیو، خسته و نومید، دق دل‌اش را سر پسرش خالی می‌کند و به او کشیده‌ای می‌زند. آنها یک‌بار دیگر، چشم‌شان به دزد دوچرخه می‌خورد. این بار، آنتونیو مرد را تا داخل عشرتکده‌ای تعقیب می‌کند و به طرز خنده‌داری برونو را از آنجا بیرون می‌اندازد. دزد را که غشی است، به داخل خیابان می‌کشد و در و همسایه به نشانه حمایت از او دورشان جمع می‌شوند. وقتی سرانجام برونو پاسبانی را برای گشتن خانه مرد می‌برد، از دوچرخه خبری نیست. تنها و نومید، آنتونیو سعی می‌کند دوچرخه‌ای را که در ورودی خانه‌ای بسته‌اند، بدزدد. بلافاصله دستگیرش می‌کنند. برونو که به عمق فاجعه پی برده، به کمک پدرش می‌شتابد. از او شکایتی نمی‌شود. پدر و پسر از شرم و خستگی، قادر به گفتگو نیستند و در حالی که آرام می‌گریند و پیش می‌روند، دست یکدیگر را گرفته و در دل جمعیتی گمنام ناپدید می‌شوند.

بازیگران

  • لامبرتو ماجورانی: اگر بازیگرهای دزد دوچرخه کارشان را خوب انجام می‌دهند، احتمالاً به این خاطر است که «بازی» نمی‌کنند. برای این فیلم، دسیکا تصمیم گرفت از عده‌ای نابازیگر استفاده کند تا حس و حال فیلم، واقع‌گرایانه باقی بماند. دسیکا، ماجورانی را که برق‌کار بود در رم کشف کرد. و بنابراین او در نقش کارگری که با اضطراب و نگرانی در پی یافتن دوچرخهٔ از دست رفته‌اش است، با ظرافت و قدرت، احساساتی واقعی را هم به بیننده منتقل می‌کند. قدرت و کارایی‌اش را باز شناختند و لامبرتو ماجورانی، برق‌کاری را کنار گذاشت، و حرفه بازیگری را در سینمای ایتالیا پیش گرفت.
  • انزو استیویلا: در نقش برونو، پسر ماجورانی، چنان عالی بازی کرده که در آن واحد، اراده و پایمردی و از سوی دیگر، حساسیت‌های پنهان‌اش را کشف می‌کنیم. موقع تماشایش، به خود می‌گوئیم این چهره‌ای است که باز در دیگر فیلم‌های ایتالیایی خواهیم دید، و اگر اهل‌اش باشیم، واقعاً هم می‌بینیم.

ویتوریو آنتونوچی: تنها بازیگر حرفه‌ای فیلم، در نقش دزد ظاهر شده. در همان چند لحظه‌ای که او را می‌بینیم، خیلی خوب وضعیت رقت‌انگیز مرد بدبختی را که به دزدی روی آورده، منتقل می‌کند. جالب این‌که برای آنتونوچی، بازیگر حرفه‌ای تئاتر، این تنها فیلم سینمایی‌اش بود، حال آن‌که بازیگرهای غیرحرفه‌ای دزد دوچرخه همگی به طور حرفه‌ای وارد عالم سینما شدند.

کارگردان

ویتوریو دسیکا در ناپل، ایتالیا به دنیا آمد و همان‌جا بزرگ شد و ابتدا برای سیر کردن شکم خانواده، در اداره‌ای کار کرد. او اما در عین حال، بیش از پیش به دنیای بازیگری علاقه نشان می‌داد و در نوجوانی برای اولین‌بار روی صحنه رفت. دسیکا در واقع، در دهه ۱۹۴۰ همزمان با بازی در فیلم‌ها، به کارگردانی روی آورد. او که بیشتر به خاطر هنرنمایی‌های کمیک‌اش در مقابل ستاره‌های معروف دهه ۱۹۵۰، جینا لولو بریجیدا و سوفیا لورن شهرت دارد، برای تأمین پروژه‌های کارگردانی‌اش به بازی در فیلم‌های سینمایی ادامه داد. دسیکا با پنجمین فیلم‌اش به عنوان کارگردان، بچه‌ها حواس‌شان به ماست (۱۹۴۲) حساسیت‌هایی از خود بروز داد که بسیار مورد توجه قرار گرفت؛ از آن گذشته نشان داد که مهارت فراوانی در بازی گرفتن از بازیگرهای حرفه‌ای یا غیرحرفه‌ای و به‌خصوص بچه‌ها، دارد. دسیکا که یکی از پایه‌گذاران اصلی مکتب نئورئالیسم ایتالیا است، همراه با چزاره زاواتینی، فیلمنامه‌نویس معروف، واکسی (۱۹۴۶) و دزد دوچرخه را ساختند. اسکار را زمانی به دزد دوچرخه اعطا کردند که هنوز جایزه‌ای به نام «اسکار بهترین فیلم خارجی» تعیین نشده بود. ولی ازآنجا که فیلم‌هایش در گیشه فروش قابل توجهی نداشتند، دسیکا دوباره به بازیگری روی آورد و به یک بازیگر معروف بین‌المللی تبدیل شد. اما در عین حال، از دهه ۱۹۶۰ به بعد نیز هر از گاه به کارگردانی روی آورد و در ۱۹۶۲ دو زن را ساخت که سوفیا لورن به خاطرش برنده اسکار شد. از دیگر فیلم‌های به یادماندنی‌اش باید به این‌ها اشاره کرد: ازدواج به سبک ایتالیایی (۱۹۶۴)، دیروز، امروز، فردا (۱۹۶۵) که اسکاری هم برد؛ باغ فینزی کونتینی (۱۹۷۱) و آخرین فیلمش، تعطیلات کوتاه (۱۹۷۳).

قرار بود چی بشه چی شد

دیوید سلزنیک، تهیه‌کننده، می‌خواست کری‌گرانت نقش پوسترچسبان رمی را ایفا کند. دسیکا، هنری فاندا را پیشنهاد کرد که بلافاصله از سوی سلزنیک، به این بهانه که فاندا، زیاد نمی‌فروشد، رد شد.

نظر منتقدها

بازلی کراتر (نیویورک تایمز): «دسیکا، هنرمندانه، دزد دوچرخه را در چنان زرورقی پیچیده، که قلب‌تان را به درد می‌آورد؛ ولی در عوض، وجودتان را نیز مملو از گرما و دلسوزی برای همنوع‌تان خواهد کرد. مردم باید این فیلم را ببینند و باید به آنچه می‌گوید، توجه کنند.»

آندرو ساریس (ویلیج وویس): «اگر ویسکونتی و روسلینی، در وسوسه و رم، شهر بی‌پناه، نئورئالیسم را ابداع کردند و سپس با زمین می‌لرزد و پائیزا، به آن عمق و ژرفا بخشیدند، دسیکا با دزد دوچرخه و واکسی، «رُستِ» نئورئالیسم را کشید. دسیکا که فاقد بینش لازم نسبت به دنیای واقعی بود، در عوض، با ترفند «بازی گرفتن احساسات بیننده» به میدان آمد که در دوران بازیگری خوب یادش گرفته بود. بعید است هیچ‌یک از کارگردان‌های مطرح سینمای ایتالیا، دزد دوچرخه را طوری‌که دسیکا ساخت، می‌ساختند.»

آندرو ساریس (ویلیج وویس): «فللینی در خلق نمادی باورپذیر از انسانیت، خیلی موفق‌تر است تا دسیکا با آن شخصیت پر آه و نالهٔ دزد دوچرخه.»

 صحنهٔ فراموش نشدنی

پس از ساعت‌ها گز کردن بیهودهٔ خیابان‌ها، آنتونیو، پسرش را بیش از پیش خسته و افسرده می‌یابد و تصمیم می‌گیرد با مهمان کردن او و خودش به یک رستوران، روحیه خودشان را بالا ببرد؛ او به پسرش که لبخند می‌زند، می‌گوید: «اصلاً به جهنم! با یه پیتزا چطوری؟»، درحالی‌که در رستورانی پشت میز نشسته‌اند، دوربین با حرکتی افقی به سراغ میزی در آن نزدیکی می‌رود که پسری همراه خانواده پولدارش، نشسته و پَستا می‌خورند. پدر به پسرش می‌گوید: «برای آن‌طوری غذاخوردن، لااقل به درآمدی یک میلیون لیری در ماه نیاز داری.» در حالی‌که به این نتیجه رسیده‌اند که حتی قدرت سفارش پیتزا را هم ندارند، به تکه‌ای نان با موتزارلا راضی می‌شوند؛ پسر با اشتها و رضایت‌خاطر غذا را می‌بلعد، پدر، مأیوس و غمگین نگاه‌اش می‌کند.

دیدگاه خود را با ما اشتراک بگذارید:

ایمیل شما نزد ما محفوظ است و از آن تنها برای پاسخگویی احتمالی استفاده می‌شود و در سایت درج نخواهد شد.
نوشتن نام و ایمیل ضروری است. اما لازم نیست که کادر نشانی وب‌سایت پر شود.
لطفا تنها در مورد همین نوشته اظهار نظر بفرمایید و اگر درخواست و فرمایش دیگری دارید، از طریق فرم تماس مطرح کنید.