سریال آقای روبات – بررسی، نقد و تحلیل – Mr. Robot

فصل ابتدایی مجموعه تلویزیونی آقای روبات با استقبال قابل‌ملاحظه‌ای رو به رو شد، ناجایی که ناماش در میان برندگان جایزه گلدن گلوب دیده شد و شخصی چون ادوارد اسنودن آن را به‌عنوان بهترین سریال عمرش معرفی کرد. این در حالی است که این مجموعه در زمان استراحت مجموعه‌های پرطرفداری چون فارگو، مردگان متحرک،، شیاطین داوینچی و هم‌زمان با مجموعه محبوب بازی تاج‌وتخت که همچنان گل سرسبد بینندگان و منتقدین بود، پخش شد اما متقارن شدن اپیزود هشتم از فصل پنجم بازی تاج‌وتخت که می‌توان آن را کوبنده‌ترین قسمت فصل گذشته در نظر گرفت نتوانست نگاه‌ها را از اپیزود اول آقای روبات بردارد.

آقای روبات دست‌پرورده شخصی با نام سام اسمیل است کسی که سال گذشته با فیلم عاشقانه و مستقل ستاره دنباله‌دار با بازی جاستین لانگ و اِمی روزم (همان فیونای سریال بی‌شرم) توجه‌ها را به خود جلب کرد، اسمیل با توجه به مضمون اصلی سریال یکی از مناسب‌ترین کارگردانان زمانه خودش را به‌عنوان کارگردان نسخه اصلی دختری با خال‌کوبی اژدها با حفظ فضا و اتمسفر اصلی اثر مذکور این بار با بودجه متفاوت و بازیگری بااستعداد چون رمی مالک که در دوجین از بهترین آثار مستقل دهه قبل نقش‌آفرینی کرده است به سراغ داستان هکر جامعه گریزی با نام الیوت می‌رود که روزها در شرکت امنیت اینترنتی کار می‌کند و شب‌ها به‌عنوان هکر چوب لای چرخ خلاف‌کاران می‌کند.

خط روایی اصلی سریال بسیار قابل‌تأمل است، تئوری توطئه به‌کاررفته در چارچوب کلی اثر بسیار شک‌برانگیز است، چنین رویکردی در دنیای مدرن بیشتر سرکوب می‌شود، پرداختی به زندگی جولین آسانژ و یا مستند بی‌نظیر شهروند چهارم که شرح زندگی اسنودن بود بی‌شک زمینه فکری کافی برای شروع مجموعه‌ای تلویزیونی با محوریت افشاگری از سیستم مالی فاسد و مکانیزم لیبرال سرمایه‌داری که چرخه اقتصادی دنیا را می‌چرخاند و برای دستیابی به اهداف‌اش از اعمال خشونت‌بار فروگذار نیست، فراهم کرده است. فرض بر این‌که نگاه بدبینانه اسمیل و اپلف تنها در بخش سرگرم‌سازی به کار گرفته‌شده است، بازهم پرداخت چنین داستانی زنگ خطری جدی برای نظام بانکداری دیجیتالی امروز به صدا درمی‌آورد و از سویی مونولوگ‌های ضداجتماعی که از دهان الیوت (رمی مالک) گفته می‌شود و جامپ کات‌های تصویری در قبال ارائه نظریات بدبینانه ضدقهرمان داستان در مورد استیو جابز یا مل گیبسون و درنهایت سازوکار انتخاباتی، بذر این تفکر را به‌جا می‌گذارد که در ادامه داستان اگر ضدقهرمان به‌گونه‌ای بر شخصیت‌های منفی داستان که اینجا شرکتی عظیم و پرقدرت فرض شده است، فایق آید پیش‌زمینه‌ای خوب برای انقلابی دیجیتالی فراهم می‌سازد و جامعه سرمایه‌داری را با بی‌اعتمادی به سیستم گردش مالی و حملات به‌اصطلاح تروریستی دیجیتالی روبه رو می‌کند.

همان‌گونه که مایکل مان با آخرین اثر سینمایی‌اش (جلت هَت) نوید حملات تروریستی مخالف جریان لیبرال سرمایه‌داری را می‌دهد، گروه سازنده آقای روسافت با دلایل و برهان‌هایی مستقل سعی در اثبات فساد بی‌شائبه سیستم حاکم را دارند و این‌گونه اعمال را حق‌طلبانه فرض می‌گیرند، حمله به شرکت‌هایی چون اپل با مایکروسافت و از طرفی شخصی چون مارک زاکربرگ تفاوت شایانی با تفسیرهای قهرمان پروانه‌ای که سینما بر این سال‌ها از این اشخاص ارائه کرده دارد. سؤال اصلی در همین نکته نهفته است که آیا دنیای پست‌مدرن و به‌شدت دیجیتال، محور امروز تحمل و توان چنین رویکردی را دارد؟ درصورتی‌که جواب منفی باشد این آزادی بیان را می‌توان گونه‌ای دموکراسی مشکوک در نظر گرفت؟


خرید کتاب با ۱۰٪ تخفیف(همه کتاب‌ها)

در نگاه دقیق‌تر به فصل ابتدایی این مجموعه می‌توان در گروه مخفی و قدرتمندی که دنیا را می‌چرخانند رگه‌هایی از نظام لیبرالی را به‌خوبی مشاهده کرد، این نشانه‌ها در به قدرت رسیدن سرمایه‌داری و وعده‌هایی نظیر پیشرفت همه‌کسانی که استعدادهای خود را برای منفعت سیستم کلی به اثبات برسانند، قابل‌مشاهده است. بهترین نمونه برای اثبات این سخن کاراکتر تایرل ولیک (مارتین والستروم) است جوانی که عضو هیئت‌مدیره شرکت است و در اصل کار خود را از پشت میز کارمندی (همچون الیوت) شروع کرده و اکنون کت‌وشلوار گران‌قیمت بر تن دارد و درنهایت دست به انجام جنایت برای ابقا در این چرخه می‌زند، یا نشانه‌ای دیگری چون فردیت طلبی گروه حاکم که حتی اطمینان لازم را به رئیس کهنه‌کار خود ندارند و در صورت لزوم او را نیز حذف می‌کنند تا چرخه‌های اصلی شرکتشان دچار نقصان نشود. از طرفی با مونولوگ‌های سوسیالیستی البوت روبه رو هستیم، نظراتی که در مورد کارمندها و پیشخدمت‌ها می‌دهد و آنان را برده‌های امروزی می‌نامند، این در صورتی است که با شروع این تک‌گویی‌ها نماهایی مختلف از تلاش شبانه‌روزی کارمندانی می‌بینیم که در حساب بانکی‌شان تنها ۱۴۳ دلار موجود است. داشتن استقلال مالی و توهم داشتن استقلال فکری در میان قشر کارمند را نیز می‌توان جزو دیگر نشانه‌هایی که در مورد طبقه حاکم (لیبرال بودن آن‌ها) به‌کاررفته است در نظر گرفت. اعمال الیوت به‌عنوان یک جامعه گریز (مانند لیزابت، سالاندر دختری با خالکوبی اژدها) به‌صورت شخصی، شکستن عرف‌های اصلی جامعه است، حس بیزاری از دروغین بودن هر آنچه در اطراف‌اش مشاهده می‌کند در سکانس مطب روان‌پزشک به‌خوبی مشاهده می‌شود. آنارشی و طغیان سرکوب‌شده که به قول خودش با خواندن کتاب‌هایی چون بازی‌های گرسنگی سونای کالین بیشتر متصور میزان بی‌عرضگی افراد اجتماع می‌شود و به‌جای شور انقلابی و ایستادن در برابر جریان نادرست، خواننده را در رویای چنین امکانی غرق می‌کند.

حال با این شرح می‌توان به استقبال شخصیت کلیدی داستان یعنی فردی به‌ظاهر بی‌خانمان با نام مستعار آقای روبات (کریستین اسلیتر) رفت. آقای روبات در اولین سکانس‌های آشنایی مخاطب با وی، دزدی را گونه‌ای اعاده حیثیت از افراد دیگر اجتماع می‌داند او براین باور است که در جامعه‌ای زندگی می‌کند که دیگر افراد نیز در حال دزدی هستند و کسی زرنگ‌تر است که به دام پلیس نمی‌افتد نقل‌قول وی از پدرش بیشترین توضیح اعمال‌اش یعنی گردآوری هکرها و انجام حملات گسترده به چرخه اقتصادی کشور را بیان می‌کند، باید در نظر داشته باشیم رویکرد تخیلی بودن این کاراکتر دلیلی بر ناموجود بودن تفسیر وی از وقایع نیست، شخصیت ضمیر ناخودآگاه الیوت به‌صورت مستقل کاراکتری را تعریف می‌کند که استقلال لازم برای بخشیدن انگیزه‌های اولیه راداراست و ازاین‌رو شباهت زیادی به اثر تحسین‌شده الیوید فینچر یعنی باشگاه مشتری پیدا می‌کند. حضور این مخلوق سیاست زده در زندگی الیوت اگرچه شباهت زیادی به نقش مورفیوس (لارنس فیشبورن) در فیلم ماتریکس دارد اما باید در نظر گرفت آن‌ها درراه‌های متفاوتی از هم‌قدم برمی‌دارند، در نگاه اول شخصیت آقای روبات چرب‌زبان و بامطالعه است و در حقیقت دانش کافی از دشمنی که برای نابودی آن تلاش می‌کند را دارد. برخلاف مورفیوس او قرص‌های آبی با قرمز به نئویِ قصه‌اش پیشنهاد نمی‌کند و با لحنی امر او را برای شروع انقلابی دیجیتالی پیش می‌راند. در اینجا نیز نشانه‌هایی از تفکر سوسیالیستی به‌خوبی مشاهده می‌شود، نابودی تمام طلب‌های شرکت‌ها و تقسیم ثروت به‌صورت مساوی برای عامه مردم. از بی‌سواد تا تحصیل‌کرده. تفکراتی که قدمت آن‌ها به کمی پیش‌تر از دوران نوسوسیالیست‌های کنونی فرانسه بازمی‌گردد و ذاتی آرمان‌گرایانه دارد.

با این تفاسیر ارائه چنین مجموعه‌ای که محور خود را بر پایه‌ا عقاید پایه‌ای حزب‌های سیاسی گذاشته کمی عجیب به نظر می‌رسد، پخش سراسری چنین موضوع حساسی از شبکه‌های کابلی آمریکا به‌صورت گسترده این بحث را به وجود می‌آورد که مرز دموکراسی که بارها در فصل ابتدایی مجموعه آن را (هک شده) می‌نامند بسیار فراتر از تصورات ما رفته است و از همین رو این انعطاف کمی مشکوک به نظر می‌رسد.

قابل‌ذکر است که در مجموعه‌ای همچون افسارگسیختگی باشخصیتی مواجه می‌شدیم که به‌صورت فردی خلاف جریان اجتماعی حرکت می‌کرد و آنارشی درونی‌اش را با عملکرد شخصیت ماکیاولی اش بیرون می‌داد و در دخیل کردن دیگران در این روند به‌شدت خودداری می‌کرد. جریان برآمده از والتر وایت را در معادلهٔ علم کاربردی و فرد برعلیه سیستم حاکم می‌توان در نظر داشت، در مجموعه آقای روبان بازهم با همین معادله روبه رو می‌شویم؛ مقابله علوم کاربردی برعلیه یک سیستم فاسد که این بار خواهان رویکردی جمعی در مواجهه با این معضل است. این در صورتی است که مجموعه‌های موفق این دوران به‌صورت جدی از چنین رویکردهایی دوری می‌کنند و به روایت‌هایی می‌پردازند که در بهترین حالت کاراکتر قهرمان نابغه‌شان را زیر ذره‌بین گذاشته و خواهان دیده شدن وجود انسانی درون آن‌ها هستند (مانند شرلوک، شیاطین داوینچی یا حتی فرانک آندروود در خانه پوشالی) و یا بیشتر وجه سرگرمی مدیوم را در نظر می‌گیرند (آثاری چون صور الطبیعی کاتالم…) حال بماند که مجموعه‌هایی چون خاطرات خون‌آشام آلتی یا کمال (arrow) حتی قدرت سرگرم سازی مخاطبین خود را ندارند و طرح کلی داستانی‌شان را هر نیم‌فصل نسبت به تصمیم شبکه مربوطه درباره‌نویسی می‌کند.

در این میان با مجموعه‌هایی چون بهتره با ساول تماس بگیری، امپراتوری پیاده‌رو، مجیک سینی و… روبه‌رو می‌شویم که بیشتر تمرکز خود را در روایت‌های مختلف عبور انسانیت از خط قرمزهایش گذاشته‌اند و از مواجهه با تفکرات سیاسی، اجتماعی پشت این مرزها امتناع می‌کنند اما مجموعه تلویزیونی آقای روبات در فصل آغازین خونه در مسیری قدم می‌گذارد که مدت‌هاست در دل عصر طلایی مجموعه‌های تلویزیونی جایش خالی‌ست و بیان چنین تقویت‌های محتمل جزو معدود نیازهایی ست که در این عصر اوج‌گیری مجموعه‌های تلویزیونی جای خالی آن به‌وضوح قابل لمس بود.

دیدگاه خود را با ما اشتراک بگذارید:

ایمیل شما نزد ما محفوظ است و از آن تنها برای پاسخگویی احتمالی استفاده می‌شود و در سایت درج نخواهد شد.
نوشتن نام و ایمیل ضروری است. اما لازم نیست که کادر نشانی وب‌سایت پر شود.
لطفا تنها در مورد همین نوشته اظهار نظر بفرمایید و اگر درخواست و فرمایش دیگری دارید، از طریق فرم تماس مطرح کنید.