کاراکتر سینمایی گلرخ کمالی با بازی مژده شمسایی در فیلم سگ کشی – ۱۳۸۰: بررسی و تحلیل

شخصیت گلرخ کمالی را می‌توان مهم‌ترین پرتره زن مدرن در موقعیت سنتی ناسیونالیستی پس از جنگ در نظر گرفت، از معدود کاراکترهای زن سینمای ایران که اولین مشخصه شخصیت پردازیش با المان‌های جنسیتی معرفی می‌گردد؛ به این ترتیب که برای تحلیل هر چه بهتر شخصیت ملتزم به یادآوری این نکته هستیم که گلرخ کمالی یک زن در دنیای مردسالار فیلم سگ کشی است و سپس دیگر خصیصه‌های اخلاقی، رفتاری و اعتقادیش را مورد بررسی قرار دهیم. کاراکتری که فروزه‌های آن را تا پیش از انقلاب و مدت‌ها پس از برهه زمانی که فیلم در آن روایت می‌شود، می‌توان ملاحظه کرد.

در راه پرداخت شخصیت گلرخ باید فرامتنیت اثر که برآمده از نگاه خالق آن به وضعیت اجتماعی آن دوران و وقفه ده ساله فیلمسازی از مسافران تا سگ کشی است را نیز مد نظر داشت. زبان استعاره‌ای بهرام بیضایی پروتاگونیست قصه‌اش را در موقعیت بغرنج قرار می‌دهد و روایتی را پیش می‌برد که می‌توان به راحتی شخصیت‌ها و موقعیتش را تعمیم به کل داد. خشم بیضایی از جامعه‌ای که با چوب سنت نقابی دروغین بر چهره می‌زنند و در نهایت به دنبال سودهای شخصی، در حال نابودی آرمانی هستند که روزگاری برای آن خون ریخته اند، نقش مهمی در شکل گیری شخصیت گلرخ کمالی دارد. نام گذاری‌ها خود گویای نیمی از روند تکامل شخصیت در فیلم است. ناصر معاصر در مقابل گلرخ کمالی. حال روزگار کنونی سرزمین ما در مواجهه با اندک کمال گرایی که پایه‌های اصلی شکل گیری آن را بنا کرده است. گلرخ، رمان نویسی که طی یک شک معقول همسرش را ترک کرده و پس از مدتی برای تحکیم روابط که در انگارش هنوز پابرجاست باز می‌گردد. او نماینده روح سرکش زنان هنرمند این سرزمین محسوب می‌گردد، شخصی که برای رسیدن به هدفش ایستادگی می‌کند و برای بازگرداندن زندگی آرام در کنار همسرش وجوهی از شخصیتش را نادیده گرفته است. در حقیقت گلرخ می‌نویسد که چاپ نشود، بازمی گردد که احساس ندامت نکند و تجملات زندگی پایتخت را برخلاف عقاید خانوادگیش تحمل می‌کند که در کنار همسر بلندپروازش باشد. او در زمان و موقعیتی رمان نیمه مانده‌اش را به پایان می‌رساند که گویی با رو شدن راز ناصر معاصر به شناختی دوباره از هدف‌های شخصیش رسیده و به رازی والاتر پی برده است. او محسور تابوهایی ست که وجوه روشنفکریش را منکوب می‌کند، گرفتار افرادی ست که با نقاب دروغین سنت، مذهب و مدرنیته مرز انسانیت را رد کرده‌اند و تنها به دنبال سود شخصی خود هستند. افرادی که حتی قادر به تحمل نقاب شخصیتی خود نیستند و حفظ ظاهرشان از فرط تصنعی بودن چشم را می‌زند. افرادی که در دنیای سگ کشی بخش اعظمی از جامعه معاصر را تشکیل می‌دهند.

گلرخ تا پیش از اشراف بر پایان بندی داستانش از پدری الگوبرداری می‌کند که بی‌شک نماینده روشنفکر سرکوب شده در چنین جامعه‌ای است؛ پدری که همواره نگران و منفعل است، اعتراض نمی‌کند و گوشه عزلت برمی گزیند. این رفتار در گلرخ نیز قابل مشاهده است؛ هنگام خداحافظی به دلیل معذوریت در دست دادن معذرت خواهی می‌کند، از خیر چاپ کتاب ممنوع شده‌اش گذشته است و با اعتمادی کورکورانه به همسرش، عطش ندامت از ترک کردن وی را سیراب می‌کند. در حقیقت گلرخ کمالی به عنوان یک زن هنرمند در جامعه مدرن ایران، بر جایگاهی ایستاده است که تکیه گاهی سست چون پدر (به مثابه روشنفکر منفعل) و نقطه کور عظیمی به شخصیت همسرش دارد، جایگاهی که کمال گرایی او را به مسیری بی‌ربط سوق داده و در نهایت باعث سقوطش می‌شود؛ سقوطی که در طی أن ما با خصایص ویژه و جذاب شخصیتیش آشنا می‌شویم؛ او هوش بسیار بالایی دارد، زبان و گویش برای مطالباتش را زود می‌آموزد، فریاد می‌زند، پیشنهاد می‌دهد و هیچگاه التماس نمی‌کند. در نهایت گلرخ کمالی پایان بندی رمان سگ کشی را نه تنها به صرف انسان بودن بلکه به واسطه زن بودن در اجتماعی زورگو و کم شرافت به دست می‌آورد. از این منظر نیز او قهرمانی ست که هزینه گزافی برای رسیدن به کاتارسیس در جامعه‌ای مردسالار می‌پردازد. او از دانش، روح، جان و شرافت خود مایه می‌گذارد و در نهایت همسرش را علاقمند به زنی فاقد این ویژگی‌ها و حائز خصایص کلیشه‌ای (حرف گوش کن و خانه نشین) می‌بیند.

سخت می‌توان میان گلرخ کمالی و مژده شمسایی یکی را انتخاب کرد. به راستی کدام یک بیشتر وابسته به دیگری است؟ تجسم گلرخ کمالی در سکانس‌های پس از تعرض؛ چه زمانی که برون ریزی دارد و بر سر میز فریاد می‌زند و چه زمانی که آرام و بیکلام سیگار می‌کشد و غرور خرد شده‌اش را شکسته بندی می‌کند بدون حضور شمسایی ناممکن به نظر می‌رسد. شمسایی شخصیتی پرعیار و کامل پیش رو داشته و به کامل‌ترین شکل ممکن آن را ایفا کرده است. نقش آفرینی‌های اندک و درخشان کارنامه وی در اوج خود نمود پیدا کرده و مخلوقی با ظرافت به معرض نمایش می‌گذارد. مژده شمسایی در سگ کشی صدای خود و بهرام بیضایی را بلند و رسا به گوش مخاطبینش می‌رساند و یکی از ماندگارترین شخصیت‌های سینمای ایران را برای ما به ارمغان می‌آورد.


خرید کتاب با ۱۰٪ تخفیف(همه کتاب‌ها)

دیدگاه خود را با ما اشتراک بگذارید:

ایمیل شما نزد ما محفوظ است و از آن تنها برای پاسخگویی احتمالی استفاده می‌شود و در سایت درج نخواهد شد.
نوشتن نام و ایمیل ضروری است. اما لازم نیست که کادر نشانی وب‌سایت پر شود.
لطفا تنها در مورد همین نوشته اظهار نظر بفرمایید و اگر درخواست و فرمایش دیگری دارید، از طریق فرم تماس مطرح کنید.