کاراکتر سینمایی رضا مثقالی با بازی پرویز پرستویی در فیلم مارمولک – ۱۳۸۲: بررسی و تحلیل

برای بازیگری مثل پرویز پرستویی نقش رضا مثقالی شاید چالش برانگیزترین نقش تمام دوران و بازیگریش باشد. از سال ۱۳۸۱ با فیلم دیار عاشقان و پیشتازان فتح تا الان فیلمی بازی نکرده که برایش درگیری مارمولک را داشته باشد. به نظر می‌آید خیلی ساده است. نقش دزدی که از دیوار مردم به راحتی بالا می‌رود و برای همین به او لقب «مارمولک» داده‌اند در لباس روحانیت. دزدی که نمی‌خواهد به زور به بهشت برود، اما وقتی ملبس می‌شود انگار چاره‌ای برایش نمی‌ماند که از همان راه در بهشت را جستجو کند. در حقیقت رضا می‌داند که مثل همان مارمولک تمثیلی دماش بریده شده است و مارمولک بیدم گرچه زنده است، اما توان حرکت و فرار احتمالا نخواهد داشت.

رضا مثقالی از ابتدا می‌داند که نمی‌خواهد در تعلیمات مجاور رییس زندان جا بگیرد. نمی‌خواهد دهانش را بسته نگه دارد، پس مدام می‌رود انفرادی، به گناه کرده و نکرده. کبوتری را از سیم خاردار نجات می‌دهد، می‌رود انفرادی، در نمازخانه زندان می‌خندد، می‌رود انفرادی، به حرف رییس زندان پوزخند می‌زند و وسط حرفاش می‌پرده می‌رود انفرادی. انگار انفرادی برایش جای امن‌تری است تا بیرون بیرون که می‌آید خودش نیست. رضا اما با تغییر خوب اخت می‌شود. اشاره حاج آقا احمدی (شاهرخ فروتنیان) در بیمارستان، نقطه آغاز تغییر رضا و وفق دادنش با شرایط جدید است. حاج رضا احمدی پشتش به رضاست و در حال آماده شدن برای رفتن به حمام، نگاهی به عبا و عمامه‌اش می‌کند که روی تختش مرتب گذاشته است. همین یک اشاره گذرا کافی است تا رضا بگیرد که چه باید بکند. لباس‌های حاج رضا را می‌پوشد و با همان تعلیمات چند روزه می‌رود تا تقدیری دیگر را برای خود رقم بزند. رضا مارمولک می‌شود حجت الاسلام رضا احمدی، فقط در چند دقیقه و پرویز پرستویی از همین نقطه تغییر جنس بازیش تغییر می‌کند. دیگر رضا مثقالی نیست. دیگر رضا فتحعلی (شوخی، همایون اسعدیان) نیست، حتی حاج کاظم (آژانس شیشه‌ای ابراهیم حاتمی کیا) هم نیست. آموزه‌های یک دزد روحانی شده را دقیق اجرا می‌کند، یا سعی می‌کند اجرا کند. این روند به یافتن ختم می‌شود. یافتن و نه تغییر دفعی، رضا چون می‌یابد می‌تواند با مردم هماهنگ شود. می‌تواند با زبانشان سخن بگوید و زبانشان را بفهمد. چون میفهمد، زمانی که به مسجد امیر می‌آید مسجد تقریبا خالی است و وقتی می‌خواهد از آنجا برود مسجد لبریز از جمعیت است. رضا درک می‌کند حرف مردم چیست. خود را هم با آن‌ها همساز می‌کند، سعی می‌کند حداقل در آن مدت کار خلاف نکند. به قول خودش: «حیف که اسلام دست و پای ما را بسته عزیز دل برادر!»

پرویز پرستویی آنقدر کارنامه متنوعی دارد که وقتی به طیف کارنامه‌اش نگاه می‌کنیم تواناییش را ناخودآگاه می‌ستاییم. این که در دهه شصت با اولین فیلم‌های دفاع مقدس به معنای ژانری این نوع فیلم‌ها به فیلم‌های جنگی معمول شناخته شد و بعد از چند سال در شکار مجید جوانمرد) با خسرو شکیبایی همبازی شد اصلا نمی‌شد حدس زد که می‌تواند نقش کمدی موقعیت را هم خوب بازی کند. از همان سریال رعنا (داوود میرباقری) می‌شد فهمید که راهش از بقیه هم نسلانش جداست. اما وقتی به اجرای متفاوت کمدی می‌رسیم استعداد غریبی در پرویز پرستویی میبینیم که کمتر کسی را می‌توانیم در اندازه او مثال بزنیم. آدم برفی (داوود میرباقری) و لیلی با من است (کمال تبریزی) به فاصله یک سال از هم ساخته شد و قدرت او را در درآوردن نقش کمدی بروز داد. مارمولک دیگر زمانی بود که وقتی اسم پرستویی برایبازی در نقش رضا مثقالی برده شد، کسی شک نداشت که نتیجه کار دلنشین از کار در خواهد آمد رضا شخصیت چند وجهی‌ای بود که در آوردنش احتمالا فقط از پرستویی بر می‌آمد، نقطه‌ای که در کارنامه کمدی پرستویی هیچ وقت فراموش نمی‌شود. مارمولک در تاریخ سینمای ایران فیلمی که باقی خواهد ماند. کسی قبل از مارمولک به این ماجرا نزدیک نشد و بعد از آن هم با اتفاقاتی که برای فیلم افتاد جرات نزدیک شدن به آن را پیدا نکرد. بخش زیادی از این واهمه در نزدیک شدن به موضوع حساس رابطه روحانیت و مردم، به دلیل بازی پرویز پرستویی است، کسی نمی‌توانست تصور کند بشود یک شخصیت را اینطور بر لبه تیغ حرکت داد و مایی که یک قدم از شخصیت‌های قصه جلوتریم هم در آخر تغییر رضا باورمان شود. تماشاگر در حقیقت به عکس العمل‌های شخصیت‌های فرعی در قبال رضا می‌خندد، چون می‌داند که أو قلایی است. پس هر آن منتظر است گیر بیفتد.

در دو نقطه اجرای درست بازیگر می‌تواند هم به پرداخت شخصیت کمک کند و هم به درآمدن فضای کمدی کار، نقطه اول جایی است که رضا سوار قطار شده و عبایش لای پنجره قطار گیر کرده، مامور تطار وقتی عبای رضا را از لای پنجره درمی آورده


خرید کتاب با ۱۰٪ تخفیف(همه کتاب‌ها)

می گوید: «حاج آقا براتون هم صحبت آوردم تا حوصله تون سر نره.» از در کوپه یک سرهنگ نیروی انتظامی وارد می‌شود و سلام می‌کند: «سلام علیکم و رحمه الله و برکاته»، رضا درجا می‌گوید: «اشهدان لااله الا الله» تماشاگر از این عکس العمل لحظه‌ای ر ا برای این خنده‌اش می‌گیرد که در چند سکانس قبل‌تر به مرور ریتم این سلام و علیک تغییر کرده بود و در این صحنه دیگر رضا وقتی می‌بیند در مقابلش یک سرهنگ آگاهی است. دست و پایش را گم می‌کند و این جور عکس العمل نشان می‌دهد. البته این جمله در آن زمان از جوک‌های رایج در جامعه بود که در این فیلم استفاده شد. صحنه بعدی و یکی از درخشان‌ترین صحنه‌های فیلم سخنرانی زندان رضاست. آنجا که مجاور را می‌بیند و با ترس در مقابل او نطقی تاریخی و کامل از مبانی خداشناسی می‌کند: «خدا که فقط متعلق به آدم‌های خوب نیست. خدا خدای آدم‌های خلافکار هم هست و فقط خداست که بین بندگانش فرقی نمی‌گذارد. فی الواقع خداوند، اند لطافت اند بخشش، اند بی‌خیال شدن، اند چشم پوشی، و اند رفاقت است رفیق خوب و با مرام همه چیزش را پای رفاقت می‌گذارد. بایستی مایک فکری به حال اهلی شدن آدم‌ها بکنیم، اهلی کردن یعنی ایجاد علاقه کردن و این تنها راه رسیدن به خواسته و خیلی هم مهم است.» در اجرای بی‌نظیر این صحنه پرستویی از همه توان بازیگریش استفاده کرد تا فرم فیلم با محتوایش کاملا هماهنگ شود.

پرویز پرستویی از معدود بازیگران سینمای ایران است که نقش ماندگار کم بازی نکرده است. نقش‌هایی از جنس خودش، تکه‌ای از خودش، همه نقش‌ها از حاج کاظم آژانس شیشه ای، تا داریوش جم مرد عوضی و جواد کولی آدم برفی، و همین رضا مثقالی مارمولک تکه از خودش را در آن‌ها جا گذاشته است. این فیلم‌ها را نمی‌توان بدون پرستویی تصور کرد هر بازیگر دیگری در این نقش‌ها شاید اشتباهی جبران نشدنی را برای این فیلم‌ها به دنبال داشتند. رضا مارمولک با بازی پرویز پرستویی دیگر در تاریخ سینمای ایران تکرار نخواهد شد.

رضا مارمولک: خریت خودت رو گردن خدا ننداز ببین منو آدمی خب، آدم خود به خود علاقه داره به کار خلاف دست خودش هم نیست. خود خدا اونقدرها هم که می‌گن سخت گیر نیست بابا اگه خودش هم از بیخ با این قضایا مخالف بود. اصلا آلت جرم به من و تو نمی‌داد. برو زندگیت رو بکن، عزیز برادر، من به عنوان نماینده تام الاختیار از طرف خدا در این محله و تمامی محله‌ها به شما می‌گم خدا شما رو بخشید خلاص برو حالتو بکن، اما مواظب باش اسراف نکنی!

دیدگاه خود را با ما اشتراک بگذارید:

ایمیل شما نزد ما محفوظ است و از آن تنها برای پاسخگویی احتمالی استفاده می‌شود و در سایت درج نخواهد شد.
نوشتن نام و ایمیل ضروری است. اما لازم نیست که کادر نشانی وب‌سایت پر شود.
لطفا تنها در مورد همین نوشته اظهار نظر بفرمایید و اگر درخواست و فرمایش دیگری دارید، از طریق فرم تماس مطرح کنید.