فیلم رضا موتوری و بازی درخشان بهروز وثوقی در آن

0

رضا موتوری (بهروز وثوقی)

رضا موتوری – ۱۳۴۹

روراستی یک کارگردان جوان و خوشفکر با خودش و شهامت او در ریسک‌پذیری و کلیشه نشدن، نتیجه‌اش یک فیلم «کالت»، جمع و جور که گذر زمان ارزش‌هایش را عیان‌تر کرده و ضد قهرمانی در شمایل و «رضا موتوری» می‌شود، بعد از استقبال چشم گیر از فیلمی با مضمون و نشانه‌های ظاهری و تیپیکال قیصر که بر عنصر ضدقهرمان تکیه دارد، محوریت دادن به یک فیلم بر زیر بازارچه، هم جرات می‌خواهد و هم بیانگر عشق زائد الوصف مسعود کیمیایی به نات سینماست. او این استعداد و توانایی را دارد که در سومین فیلمش یک قصه‌ی بنا شده پر اتفاق و تصادف را در موقعیتی باورپذیر قرار دهد.

واسط‌ه‌ی اصلی در نمایش این فانتزی و واقعیت و پیوند نافرجام طبقاتی، جوان آسمون جل و بی‌ستاره‌ای است که اتفاقا خیال بافی و بلندپروازی را از سینما (با توجه به شغل فیلم بری‌اش) وام گرفته است. در این بازی عامدانه با خیال و واقعیت و فانتزی می‌بینیم که صحنه‌ی سرقت گاو صندوق از داخل کارخانه در شروع فیلم شباهت چندانی با واقعیت ندارد و حتی با شیو‌ه‌ی عمل رضا موتوری (بهروز وثوقی) و دوستاش عباس قراضه (بهمن مفید) و حمل گاوصندوق به داخل یک آمبولانس و آن لودگی‌ها و مهرانی‌های رضا و عباس قراضه و راننده و دیگر سرنشین آمبولانس و صدا و لهجه آن‌ها، حال و هوایی طنز‌آمیز و هجو گونه پیدا می‌کند. اصلا همین جابه جایی رضا موتوری و یک روشنفکر عصا قورت داده که نامزدش فرنگیس او را یک خروس بینه می‌خواند و پا گذاشتن آدم عقده‌ای شده‌ای همچون رضا به یک محیط اشرافی با فرهنگ و مناسبات خودش، از جاذبه‌های نمایشی و مفهومی کافی برخوردار است. به خصوص که می‌بینیم کیمیایی با نگاه بدبینانه و ضد طبقاتی‌اش، شخصیتی را علم می‌کند که هر چه بیشتر با رفتار آنارشیستی خود آداب و رسوم و برخورد‌های فرمایشی این طبقه‌ی به ظاهر برتر را زیر پا بگذارد و در عین حال از این فرصت به دست آمده در جهت اجرای عدالت با سبک و سیاق خودش استفاده کند.

او این امکان را برای افرادی از طبقه‌ی خودش فراهم می‌سازد تا به کرایه‌ای ناچیز به مقصد میدان فوزیه سوار اتومبیل رولزرویس عاری‌های زیر پای او شوند و حال کوتاه مدتی بکنند. منتها طنز تلخ قضیه این است که ضد قهرمان جدا افتاد‌ه‌ی جامعه‌ی سنتی در این جابجایی طبقاتی، عنان اختیار از دست می‌دهد و عاشق می‌شود، به قول خود رضا در آن اظهار ندامت صریح و صادقانه‌اش کنار سطل زباله پارک ساعی «اما تو حالا می‌شینی رو موتور دستات از پشت حلقه میشه دور کمرم، واسه این که باد نخودی سرمو می‌چسبونی به پشتم. خب من ندید بدیدم دیگه، معلومه عاشق میشم. »

سفارش طراحی سایت در کارلنسر با قیمت توافقی
لیزر هموروئید درمان بواسیر در کلینیک تخصصی هموروئید تهران

کیمیایی نگاه رادیکالش را نسبت به طبقه‌ی فرادستی که فرنگیس (فریبا حاتمی) و پسر عمومی التکنوئل اتوکشیده‌اش نمایندگان آن هستند را در دل رئالیسم بقا می‌کند. روی همین اصل، انسانی با فاعلیت و بذله گویی و خصایل غریزی رضا موتوری تا مدت کوتاهی برای دختری با پایگاه اجتماعی فرنگیس می‌تواند جاذبه داشته باشد. اما از یک جا به بعد که این آدم بی‌قید و‌بند و ر‌ها می‌خواهد اصول و شناسنامه خودش را داشته باشد و تن به حقارت و اخته شدن ندهد، جاذبه ظاهری اولیه به دافعه تبدیل می‌شود رضا موتوری شکل گرفته در کانون سنت، نمی‌تواند در این پرتاب تصادفی در طبقه‌ای متفاوت با فرهنگ و عقاید خودش، خصایل طبقه‌ی گمنامش را فراموش کند و خود را به کوچه علی چپ بزند.

برای او پیشنهاد رقص از محبوبش توسط مردی غریبه در آن دانسینگ، یعنی عین بی‌غیر تی، پس در ستیزی نابرابر بر فردیت کنش‌مند خود پافشاری می‌کند و کبودی آش و لاش شدن سر و صورت را به جان می‌خرد تا ثابت کند أصول خود را بر این سترون شدن تحمیلی ترجیح می‌دهد ضدقهرمان شناسنامه دار کیمیایی مثل دیگر قهرمان‌ها و ضدقهرمان‌هایش از عشق و تمنا می‌گذرد تا سرش بالا باشد و بتواند با صدای بلند خطاب به زنی که حالا او را از جنس بی‌بو و خاصیت خودش می‌خواهد بگوید: «به من می‌گن رضا من عین اولمم، همیشه‌ام این ریختی بودم به من می‌گن رضا موتوری. من نمی‌تونم این ریختی مؤدب باشم. من یه جور دیگه‌ام. اگه می‌شستم پاک آبروم پیش خودم می‌رفت، به درک که آبروی تو رفت». این همان نگرش بدبینانه و چه بسا واقع بینانه‌ی فیلمساز اجتماعی نگری چون مسعود کیمیایی است که نمی‌خواهد با خوش بینی احمقانه‌ای بر آشتی‌پذیری طبقاتی در جامعه ناهمگون معاصرش که به شکل بد و عوام فریبانه‌های مدرن شدن را در حال تجربه کردن بود، صحه بگذارد.

رضا موتوری با این اصول و خصایص و منش و قدرت انتخاب، ضدقهرمان شایسته و محرمی است که در این طی طریق، قابلیت قهرمان شدن را دارد چه نشانه‌ای بهتر از آن پنجه‌ی خونین بر پرد‌ه‌ی سفید تراس سینما برای این قهرمان زخمی که اصراری بر قهرمان بودن ندارد؟ کیمیایی آنقدر برای این سیاهی لشگر تشخص یافته‌اش ارزش و منزلت قائل است که هویت اصیل و واقعی او را با نقش خون بر پرد‌ه‌ی نمایش ثبت می‌کند. در این آخر خطه دیگر محملی برای بازی و فانتزی و رویاپردازی نیست. انسانی از جنس رضا موتوری با آن فردیت و ریشه‌های تنیده شده در دل سنت، در سیر بی‌امان او بی‌رحمانه‌ی حاکم بر جامعه در حال‌گذار از سنت به مدرنیزم پوشالی و بدقواره آن دوران، نهایت پایمردی و مقاومتش این است که کلاهش را سفت نگه دارد تا باد نبرد.

او در اوج تنهایی و استیصال و تک افتادگی می‌خواهد هویتی دیگر برای طبقه‌ی گمنامش رقم بزند. بضاعت و جوهر‌ه‌ی رضا تا این حد اجاز‌ه‌ی ترکتازی را به او می‌دهد. اما تقدیر نافرجامش در گستر‌ه‌ی نگاه واقع بینانه‌ی کیمیایی، تصادف و مرگی محتوم است. با این وجود، کیمیایی انسان برگزیده‌اش را در ساحت قهرمانی خاکستری و باورپذیر نشان می‌دهد. آن حرکت نهایی رضا قبل از جان دادن‌اش، نشانه‌ای از آخرین نمایش قهرمانانه اوست، ولی رئالیسم تاب کیمیایی در ادامه روی کف پوتین سوراخ رضا مکث می‌کند. این همان واقعیت دلپذیر و قابل دفاع فیلمسازی است که نمی‌خواهد به طبقه‌اش پشت کند. رضا موتوری بخشی از پیکر‌های یک فیلمساز مولف و هم چنان وفادار به اصول و جهان بینی خود است.

یکی از موتیف‌ها و نشانه‌های تألیفی بعدی در شماری از آثار کیمیایی، با شخصیت و نام «رضا» در این فیلم شکل گرفت. رضا موتوری یک تبارشناسی تاریخی و طبقاتی مهجور مانده، ولی هم چنان دیدنی است. کیمیایی انسانی در قامت و جایگاه رضا موتوری خلق می‌کند تا آن رولزرویس غلط انداز مشکی را به زیر بازارچه بکشاند و موتور شناسنامه دار خودش را داخل آن قرار دهد و نمایشگر «حلول طبقاتی» (با یک بیان تصویری به شدت موجز و هنرمندانه) باشد. او در دل بازارچه‌ای قدیمی در محله‌ای سنتی از تهران سال ۱۳۴۹، اجرا و نمایش دلخواهش را به واقعیت جاری تحمیل کرد تا حرف و سخن کنایه‌آمیز و تلخش را با زبان تصویر بزند.

سال‌ها از آن زمان گذشته، دیگر نه بازارچه نواب (امامزاده یحیی) نام و نشانی اصل از گذشته خود دارد و نه می‌توان رضا موتوری با جنم دیگری را در آن محله‌ها سراغ گرفت که بخواهد برای طبقه‌ی آسیب‌پذیر و رنگ باخته‌اش، هویتی آرمانی دست و پا کند. این سرنوشت نافرجام خالق غریب رضا‌هایی است که در برزخی کامل، نظاره‌گر جامعه‌ای تغییر یافته و از اصل دورافتاده است و هم چنان می‌خواهد از عقاید و اخلاقیات کلاسیک و ریشه دارش تخطی نکند.

   

پستهای اخیر

ویندوز ۱۱ معرفی شد: زیباتر، تجربه کاربری بهتر، امن‌تر با ویژگی‌های جدیدی برای گیمینگ و مالتی‌تسکینگ

مایکروسافت از جدیدترین نسخه سیستم‌عامل ویندوز خود رونمایی کرد. ویندوز ۱۱ یک رابط کاربری گرافیکی کاملا جدید و بازطراحی شده نسبت به ویندوز ۱۰ دارد و از آیکون‌ها، سایه‌ها، ترنسپرنسی‌ها، پوسته‌ها و نحوه تعامل جدیدی برخوردار است.…

پیکر بی‌جان جان مک‌آفی -خالق آنتی‌ویروس McAfee -در زندانی در اسپانیا پیدا شد – آیا او واقعا…

جان مک آفی، خالق نرم‌افزارهای آنتی‌ویروس McAfee و یکی از کارآفرینان مشهور دهه‌های پیشین و نیز یکی از فعال رمزارزها، ساعاتی پس از قرار  استرادش به امریکا، در یکی از زندان‌های اسپانیا خودکشی کرد. روز چهارشنبه، جسد مرده وی در سلول زندانش…

۱۲ کشور دارای بیشترین جمعیت تحصیل کرده در جهان

آموزش موفقیت آینده یک کشور را تعیین می‌کند. همه کشورها به اهمیت نقش آموزش و پرورش پی بردند اما در رشد افراد تحصیل‌کرده دچار افت و خیز یا پیشرفت و پسرفت هستند. گزارش سال ۲۰۱۷ یونسکو نشان می‌دهد تعداد دانشجویان در حال تحصیل در سراسر جهان…

گوگل عکس جالبی را که این زن از یک مرغ دریایی در حال خوردن چیپس گرفته بود، خرید

عکس‌های منظره یا خبری خوب گاهی اوقات حاصل کار فتوژورنالیست‌های خبره است که با برنامه قبلی و با استفاده از تجهیزات کامل در زمان مناسب در منطقه‌ای حاضر می‌شوند و یک عکس هوش‌ربا ثبت می‌کنند. اما گاهی هم عکس‌های فوق‌العاده‌ای به تصادف، وقتی…

راه حل‌های ساده و عجیب که ابتدا یک مقدار احمقانه به نظر می‌‌رسند، اما واقعا پاسخ می‌دهند

در زندگی روزمره گاهی دو پاسخ برای نیازهای ما وجود دارد. یک پاسخ گران و خیلی فناورانه و وقت‌گیر و یک پاسخ خیلی ساده و تقریبا بدون هزینه و چه بسا یک مقدار عجیب و احمقانه. بعضی اوقات پاسخ ساده، نتایج خوبی ندارد، اما گاهی واقعا با همین پاسخ…

اشتراک مطالب توییتر از طریق استوری اینستاگرام آسان شد

هر شبکه اجتماعی، جو خاص خودش را دارد و متناسب با اتمسفر آن، انتظار فعالیت متفاوتی از کاربران حرفه‌ای یا نیمه‌حرفه‌ای و اهل رسانه در آنها می‌رود. برای مثال شما نمی‌توانید با همان حال و هوای اینستاگرام در توییتر فعالیت کنید، چرا که سخت توسط…

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.