فیلم سوته دلان و بازی درخشان بهروز وثوقی در نقش مجید در آن

0

مجید (بهروز وثوقی)

سوته دلان – ۱۳۵۶

نمی‌دانم چرا هرچه جلوتر می‌رویم و ما عتیقه‌های هم چنان آرمانخواه دهه‌ی سسی پیرتر می‌شویم، عیار سینمای علی حاتمی بیشتر می‌شود. قرار نیست این نوشته به خود حاتمی و دنیا و جهان بینی و دغدغه‌ها و مؤلفه‌های آثارش بپردازد، اما در این جامعه‌ی گیر کرده میان سفت و مدرنیته جای خالی آن نگاه ریشه دار و اینجایی او که هم غم هجران و هم تلخی تراژیک تاریخی در آن موج می‌زند، احساس می‌شود. این مطلب را دارم در یک سپیده دم پاییزی که صدای اذان صبح از جایی به گوش می‌رسد در حال و هوایی می‌نویسم که یکباره از خواب پریدم و احساس کردم چقدر در این دنیای پرهیاهو و دیدار‌های لحظه‌ای و تلگرافی تنها هستم و ناخودآگاه دلم هوای مجید خل مشنگ فیلم سوته دلان را کرد. انگار او تصویر واقع بینانه‌ای از روح شرقی و پاکی و معصومیت است که جایی امن برای ابزار عاشقیتش پیدا نمی‌کند.

اگر عشق‌های نافرجام را یکی از تعلقات حاتمی در تعدادی از فیلم‌هایش بدانیم، خواستگار و سوته دلان دو نمونه‌ی شاخص و تمام عیار این دغدغه‌مندی هستند، برخلاف وجه اثیری عشق و به وصل یار فرستادن آقای خاوری در خواستگار، در سوته دلان مجید ابتدا می‌تواند ژن لکاته را در هیئتی ساده و محجوب در ذهنش تصور و تصاحبش کند. اما این وجه عارفانه‌ی جا خوش کرده در نگاه تغزلی حاتمی، واقعیت جاری را برنمی تابد و می‌شکند و تراژدی را رقم می‌زند.

بحریست بحر عشق که هیچش کناره نیست

سفارش طراحی سایت در کارلنسر با قیمت توافقی
لیزر هموروئید درمان بواسیر در کلینیک تخصصی هموروئید تهران

از آنجا جز آن که جان بسپارند چاره نیست

جلوتر نیز ذهنیت عاشقانه‌ی مجید در بستر واقعیت رنگ می‌بازد و چهره‌ای دیگر پیدا می‌کند، حس عاشقانه‌ی او به زن بلیط فروش ترک برمی دارد و زنی افلیج از سینما بیرون می‌آید که آن کفش اهدایی مجید به دردش نمی‌خورد. در سکانس بعدی واکنش مجید در قبال این ناکامی، تصنیف فروشی و جار زدن اندوه درونش و خواندن ترانه‌ی غمگینی از قاسم جبلی با این مطلع است: دنیا ز تو سیرم / در دامت اسیرم / بگذار که بمیرم / دنیا، دنیا. شخصیت مجید در عین حالی که ریشه در زندگی واقعی علی حاتمی دارد، در موقعیت نمایشی و اجرای سینمایی با فانتزی و کودکانه‌ها و عشق و رویا و از دست رفتگی درهم می‌آمیزد.

چنین شخصیت چند وجهی که مهمان ناخوانده و دل سپرده و صادق صاحبان مجلس عیش و عزاست، گویی بیش از همه‌ی عالم و آدم تنها و نامراد است، مجید در این خلاء عاطفی، از یک سو دل بسته‌ی پدر مرحومش (ریشه‌های اصیل گذشته) است و از سوی دیگر با سینما و عکس و تصویر رویا و فانتزی و نمایش (به عنوان نمایش‌هایی از روح سیال زندگی) انس و الفت دارد. حتی نطفه‌ی عاشقانه‌های! زودگذر و ماندگارتر او در سینما و تصویر و نمایش بسته می‌شوند. عکس اولین دختر مورد علاقه‌ی او پشت جعبه‌ی عکاسی چهره شماست، مهر آن زن بلیط فروش در مکانی نمایشی و در میان عکس تارزان و پوستر‌های رنگ و وارنگ سینمایی، در دل مجید می‌افتد.

نقش بازی کردن اولیه‌ی اقدس نیز نزد مجید (به عنوان یک مشتری به لحاظ ریشه داشتن در سینما، در ذهن و وجود مجید به واقعیت تبدیل می‌شود. متقابلا خود اقدس نیز که با جلوه‌گری و نقش بازی کردن کاسبی می‌کند و زندگیش با آدم‌های هفت خط بر خورده، به سادگی و معصومیت و بی‌رنگی مجید خوشامد می‌گوید و با او نزد عشق می‌بازد و عکس یادگاری آن دو، فارغ از هرگونه تعلق و رنگ و ریا، در عکاسی چهره نما ثبت می‌شود و باقی می‌ماند.

دیگر نقطه اتکاء امن و عاطفی مجید در اوج استیصال، راز و نیاز با خداست: «آه خدا که چقدر دشمن داری، دوستاتم که ماییم، یه مشت عاجز علیل ناقص عقل که در حقشون دشمنی کردی».

علی حاتمی با چنین مهر و محبت و علاقه‌ای به سراغ این شخصیت محوریش می‌آید و همه‌ی شق القمر کلامی و ادیبانه و موزونش را به او اختصاص می‌دهد تا در قالب تک گویی‌های ماندگار و آمیخته با حسرت و غم غربت و عشق و تمنا و هجرانی و عرفان (در اوج سادگی) ادا شود، طبیعتا چنین موجود غریب و پاک نهادی که هیچ نسبتی با واقعیت زمخت و دنیای رجاله‌ها ندارد، طاقت در هم شکستن رویا‌ها و تصویر ذهنی دلخواه و مخدوش شدن عاشقانه‌هایش را ندارد.

وقتی برادرش آقاحبیب، بی‌خبر از حدیث عاشقی او می‌گوید: «اقدس حکایت دیگه‌ای بود… مثل زنای تو ناحیه، زنک عشرتی بود، نسخه‌ی دواچی… می‌گفت برای حالت خوبه»، به هم میریزد. رفتن برق در همین اوضاع و احوال و حکمفرما شدن تاریکی بر صحنه، پیش درآمد و نشانی از مرگ ناگزیر مجید است. او تنها سوته دل به حق و محرم علی حاتمی است که شایستگی ادای این جمله‌ی تلخ و جانکاه را دارد: «بلا روزگاریه، عاشقیت»، مجید فراتر از این، یکی از استثنایی‌ترین شخصیت‌های تقدیرگرای سینمای ماست که خودش جلوتر از مرگ‌اش، ذکر مصبیت می‌کند.

سوته دلان و این نقش غیر متعارف، مهر تأیید دوباره‌ای است بر وجود یک استعداد درخشان و پرانعطاف به نام «بهروز وثوقی»، که‌ای کاش آلود‌ه‌ی یک سری مناسبت‌ها نمی‌شد و می‌توانست در سینمای این دوران نیز هنرنمایی کند.

   

پستهای اخیر

چگونه حالت شب (Dark Mode) اینستاگرام را در اندروید و iOS فعال کنیم؟

ویژگی Dark Mode روی دستگاه‌ها و اپلیکیشن‌ها یک مزیت بزرگ است. حالت تاریک یا حالت شب می‌تواند امکان استفاده از دستگاه‌ها در نور کم را ممکن است و مانع از آسیب بیشتری به کره چشم شود. همین‌طور، مانع از مزاحمت و اختلال‌هایی می‌شود که با نور شدید…

شرکت هیوندای، بوستون داینامیکس -شرکت معروف سازنده روبات‌های حیوان‌نما- را خرید

گروه هیوندای موتور اعلام کرد بخش عمده‌ای از سهام شرکت Boston Dynamics را از شرکت فناوری ژاپنی Softbank خریداری کرده است. هیوندای با این خرید، گام بسیار بزرگی به سوی دنیای رباتیک موبایل برداشت. شرکت بوستون داینامیکس بیشتر به خاطر ساخت…

مینی‌سریال جدیدی که باید ببینید: کاتلا، رازهای شهر آتشفشانی

همان طور که قبلا هم در `پست‌های معرفی مینی سریال‌ها در «یک پزشک» نوشته بودم، در دوران همه‌گیری کرونا ما مدتی است که با فصل طلایی مینی‌سریال‌ها مواجه شده‌ایم و هر چند وقت یک بار یک مینی سریال دیدنی، غافلگیرمان می‌کند. برای همین است که من…

زندگینامه و فیلم‌های مریل استریپ به بهانه زادروز او

مری‌ لوئیز‌ استریپ متولد 1951 در بسکینگ ریج نیوجرسی است. در 12 سالگی آموزش آواز دید تا‌ خواننده اپرا شود، اما با بازی در تئاترهای دبیرستانی به بازیگری علاقه‌مند شد‌ و به ایفای نقش‌های اول‌ تئاترهای‌ دبیرستانی پرداخت. و بعد از دبیرستان به…

تصاویر سوررئال و پرمعنی لیزا آیساتو

لیزا آیساتو یک هنرمند و نویسنده شناخته شده در زمینه کتاب‌های کودکان در نروژ است. سابقه کار او به سال 2008 برمی‌گردد، زمانی که تعدادی از کتاب‌هایش را منتشر کرد و نیز به دیگر نویسندگان در زمینه تصویرگری کتاب‌هایشان کمک کرد و آثاری را هم به…

تویوتا تصویر واضح و با کیفیتی از پیکاپ توندرا ۲۰۲۲ منتشر کرد

در چند روز اخیر، تصاویری از خودروی توندرا ۲۰۲۲ در اینترنت منتشر شد اما شرکت تویوتا در اقدامی جالب، به جای رد این تصاویر یا اعلام موضعی خنثی، تصمیم گرفت آتش طرفداران این پیکاپ اندازه بزرگ را با انتشار یک عکس رسمی با کیفیت و وضوح بالا،…

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.