فیلم علی: ترس روح را می‌خورد – خلاصه داستان، نقد و تحلیل Ali: Fear Eats the Soul

0

سال تولید : ۱۹۷۳
کشور تولیدکننده : آلمان‌غربی
محصول : تانگو فیلم
کارگردان : راینر ورنر فاس‌بیندر.
فیلمنامه‌نویس : راینر ورنر فاس‌بیندر.
فیلمبردار : یورگن یورگس
آهنگساز(موسیقی متن) : انتخابی
هنرپیشگان : بریگیتا میرا، ال هدی بن‌سالم، باربارا والنتین، ایرم هرمان، فاس‌بیندر، مارگونت بوئم، کارل شیت، الما کارلووا و آنیتا بوخر.
نوع فیلم : رنگی، ۹۴ دقیقه.

مونیخ. در یک شب بارانی، «امی» (میرا) یک زن مستخدم شصت ساله به نوشگاهی می‌رود که پاتوق «علی» (بن‌سالم)، کارگر مهاجم عرب است. «علی» با وجود مزاحمت‌ها و تمسخرهای همراهانش، به‌خصوص «باربارا» (والنتین)، دختری که در نوشگاه کار می‌کند، با «امی» می‌رقصد، سپس او را تا خانه‌اش همراهی می‌کند و وقتی «امی» او را برای نوشیدن قهوه دعوت می‌کند، به آنجا می‌رود و شبی را با هم می‌گذرانند. این ماجرا چندین روز ادامه پیدا می‌کند. وقتی «امی» می‌گوید که می‌خواهند ازدواج کنند، «گروبر» (بوئم)، پسر صاحب‌خانه‌ این تغییر جدید را می‌پذیرد، اما «کریستا» (هرمان)، دخترش و همسر او با انزجار و البته ناباوری برخورد می‌کنند. «علی»‌ و «امی» مراسم ازدواج‌شان را در رستورانی به تنهائی جشن می‌گیرند و در مراسم معرفی «علی» به خانواده، یکی از پسرهای «امی» با عصبانیت به تلویزیون لگد می‌زند و بقیه نیز خانه را ترک می‌کنند. در اینجا صاحب فروشگاه که «امی» همیشه از او خرید می‌کرده، با او دعوا می‌کند. دوستانش طردش می‌کنند و همسایه‌ها مزاحمش می‌شوند. آن دو همه چیز تغییر کرده است: خانواده و همسایگان نیازمند کمک «وامی» هستند؛ همکارانش نیز او را دوباره در بین خود می‌پذیرند تا درباره یک کارگر جدید، یک دختر یوگسلاو، صحبت کنند. «امی» جلوی دوستانش با «علی» رفتاری متظاهرانه دارد و «علی» دل‌خور از این برخورد نزد «باربارا» باز می‌گردد، و بعدتر آپارتمان را ترک می‌کند. وقتی «امی» به محل کارش می‌رود تا با او صحبت کند، از «امی» دوری می‌کند. اما شبی درحالی که «علی» مشغول بازی ورق است، «امی» وارد نوشگاه می‌شود و با هم آشتی می‌کنند ولی ناگهان «علی» به کف سالن رقص می‌افتد. در بیمارستان، دکتر به «امی» می‌گوید که «علی» به به یکی از بیماری‌های حاد کارگران مهاجر مبتلاست و امیدی به بهبود نیست. در اینجا «امی» در کنار بستر «علی» می‌ماند.


روایت شبه واقع‌گرایانه فاس‌بیندر از نوعی رابطه عاشقانه و کارگری که قربانی تبعیض اجتماعی و نژادی می‌شود. قالب سبک گرایانه فیلم از جذابیت و انسجام خاصی برخوردار است، و در عین حال یکی از عامه‌فهم‌ترین آثار فاس‌بیندر را شکل می‌دهد. او تحت تأثیر فیلم‌ساز محبوبش، داگلاس سیرک و به‌خصوص فیلم همه آن چیزهائی که خدا مجاز می‌داند (۱۹۵۵)، از صحنه‌پردازی خوب و دقیقی استفاده می‌کند. در نتیجه کلیشه‌های محیطی اجتماعی را برجسته می‌کند و به طنز می‌کشد. تلفیق این ابعاد تراژدی – کمیک دقیق و تأثیرگذار درآمده، اما فاس‌بیندر آنها را سردستی پرداخت می‌کند. همچنین شخصیت «علی» با حفظ فاصله پرداخت می‌شود. و فردیت او چندان نمودی ندارد.


راجر ایبرت:

نخستین نما‌های فیلم، محتوای اصلی آن را تشکیل می‌دهند: آن‌ها، علیه ما هستند. زنی سال‌خورده، کوتاه‌قد و ساده به باری نا‌آشنا وارد می‌شود و پشت میزی می‌نشیند. متصدی بار، که زنی گستاخ با مو‌های روشن است و لباس نیم‌تنه‌ای بر تن دارد، به سویش می‌رود. زن می‌گوید که یک کوکا می‌نوشد. در بار، گروهی از مشتریان به او خیره می‌شوند، و دوربین فاصله‌ی بین آن‌ها را بیش از حد نشان می‌دهد. پشت بار، زن مو بور به شکلی طعنه‌آمیز از یکی از مشتری‌هایش می‌خواهد تا زن را به پای‌کوبی دعوت می‌کند. او این کار را می‌کند. حالا دوربین زن و مرد را در سالن تاریک و در حالی که دیگران به آن‌ها خیره شده‌اند، نشان می‌دهد.

سفارش طراحی سایت در کارلنسر با قیمت توافقی
لیزر هموروئید درمان بواسیر در کلینیک تخصصی هموروئید تهران

علی: ترس روح را می‌خورد (۱۹۷۴) داستان این دو آدم را تعریف می‌کند. امی کوروسکی (بریجیت میرا Brigitte Mira)۲ حدوداً شصت‌ساله، زن بیوه‌ای است که روزانه در دو نوبت ساختمان را نظافت می‌کند، و فرزندانش از او دوری می‌کنند. علی (ال هدی بن سالم El Hedi Ben Salem)۳ تعمیرکار یک گاراژ، اهل مراکش و حدوداً چهل‌ساله است، که رد یک اتاق با پنج عرب دیگر زندگی می‌کند و زندگی‌اش را به سادگی توصیف می‌کند: «همیشه کار، همیشه بیخود. » حتی علی اسم حقیقی او نیست؛ در آلمان علی اسمی است عمومی برای کارگر‌های خارجی با پوست تیره.

رینر ورنر فاسبیندر (Rainer Werner Fassbbinder)۴ داستان آن‌ها را با فیلمی مختصر در سال ۱۹۷۴، و در عرض پانزده روز بازگو کرد. فیلم با سرعت بسیار زیادی بین تولیدات پرسرمایه‌ی مارتا (Martha)۵ و افی بریست (Effi Briest)۶ ساخته شد. رینر آن را با پول بسیار کمی ساخت. میرا یک بازیگر ناشناس بود، و همین‌طور سالم، معشوق فاسبیندر هم فعالیت کمی در سینما داشت. داستان، از همه‌ی چیز‌هایی که بهشت اجازه می‌دهد (All Thet Heaven Allows)۷، فیلم داگلاس سیرک (Douglas Sirk)۸ در ۱۹۵۵، الهام گرفته شده که در آن جین ویمن (Jane Wyman)۹ خیره‌کننده، در نقش زنی مسن، عاشق باغبان جوان (راک هادسونWyman)۱۰ خود می‌شود. فاسبیندر گفت که او فیلم را برای پر کردن زمان بین دو فیلم بزرگ‌تر خود ساخته، ولی با این حال هنوز ممکن است از بین چهل فیلم یا حتی بیش از چهل فیلم، علی بهترین کار او باشد؛ این فیلم مطمئناً در فرهست کوتاهی از فیلم‌های فوق‌العاده از جمله ازدواج ماریا بران (Maria Braum)۱ (۱۹۷۹) و تاجر چهارفصل (Merchant of the Four Seasons)۲ (۱۹۷۲) قرار دارد.

فیلم قوی است و در عین حال بسیار ساده. اثری است براساس یک ملودرام که فاسبیندر از تمام پستی و بلندی‌ها صرف‌نظر می‌کند و فقط ناامیدی نهفته در رابطه‌ی آن دو را نشان می‌دهد. دو شخصیت از نظر نژاد و سن با یکدیگر متفاوتند، اما در یک چیز ارزشمند اشتراک دارند: یکیدگر را دوست دارند، و در دنیایی که برای هردویشان سرد و بی‌اهمیت است، به یکدیگر اهمیت می‌دهند. امی شرمگینانه اعتراف می‌کند که نظافت‌چی ساختمان است و می‌گوید به همین دلیل بسیاری از مردم او را کم‌ارزش می‌دانند. علی که زبان آلمانی را به خوبی بلد نیست، وضعیتش را رک‌پوست‌کنده ابراز می‌کند: «آلمانی رئیس. عرب سگ. »

فاسبیندر معمولاً درباره‌ی شخصیت‌هایی فیلم می‌ساخت که خودخواهانه از وجود یکدیگر بهره‌کشی می‌کنند. در فیلم علی، یک دلسوزی حیرت‌آور وجود دارد. مراکشی قدبلند و ریش‌دار پیشنهاد می‌کند که تا خانه‌ی زن نظافت‌چی، پیاده او را همراهی کند. باران می‌بارد، بنابراین زن او را برای نوشیدن قهوه به داخل دعوت می‌کند. علی باید راهی طولانی را با قطار طی کند تا به محل زندگی خود برسد. زن اط او می‌خواهد که شب را در آن‌جا بگذراند. او نمی‌تواند بخوابد و می‌خواهد صحبت کند. و زن به او می‌گوید که روی تختش بنشیند. در هر بار تماشای فیلم، هیچ‌وقت کاملاً متوجه نشدم که چه زمانی صمیمیت بین آن‌ها آغاز می‌شود.

زن صبح روز بعد خودش را در آیینه وارسی می‌کند. می‌داند که پیر و پر از چین و چروک است. ما شاهد بخشی از دنیایی هستیم که او در آن زندگی می‌کند، و گفت‌وگو‌های نژادپرستانه‌ی دوستان نظافت‌چی‌اشرا رد باره‌ی کثیف بودن کارگران خارجی می‌شنویم. دفاع امی غیرمستقیم است: «ولی آن‌ها کار می‌کنند، برای همین است که این جا هستند. »

درست است. آلمان‌ها از کارگران خارجی خوششان نمی‌آید اما نمی‌خواهند زباله‌هایشان را خودشان جمع کنند یا چاله‌هایشان را خودشان حفر کنند و این بیزاری تنها مختص به آلمان نیست.

اطرافیان امی و علی، صرفاً به این دلیل که آن دو با هم هستند، رنجیده‌خاطر می‌شوند. فاسبیندر در صحنه‌هایی نشان می‌دهد که همسایه‌های امی، به شکلی مغرضانه درباره‌ی او خبرچینی می‌کنند؛ خواربارفروش آن طرف خیابان، عمداً با علی رفتار بدی دارد؛ برخورد پیش‌خدمت یک رستوران (امی به علی می‌گوید که این رستوران مورد علاقه‌ی هیتلر بوده) با آن دو سرد است و مهمان یک کافه مسخره‌اشان می‌کنند. فراموش‌نشدنی‌ترین صحنه زمانی است که امی خبر ازدواجش را به فرزندانش اطلاع می‌دهد. از دوین لنز برای عریض‌کردن تصویر استفاده می‌شود و افراد طوری فیلم‌برداری می‌شوند که گویا زیر ذره‌بین قرار گرفته‌اند. دوربین فاسبیندر با حرکتی عرضی، چهره‌های دو پسر، دختر، و داماد (که نقش او را خودش ایفا کرد) را نشان می‌دهد. سپس پسر به صندلی‌اش برمی‌گردد، می‌ایستد و با پا بر صفحه‌ی تلویزیون می‌کوبد.

بهترین صحنه‌های فیلم، نامحسوس‌ترین‌شان هستند. علی و امی در کنار هم خوشحال‌اند ولی آن‌ها در جامعه‌ای مسموم زندگی می‌کنند. به زودی امی در طرد همکار جدید نظافت‌چی که زنی است اهل یوگوسلاوی، به دیگر رفقای خود می‌پیوندد. به زودی همسایگان شاکی او خوشحال می‌شوند که همسر قوی امی را برای جابه‌جا کردن وسایل‌شان دارند. به زودی همکاران امی علی را می‌پذیرند، و امی به آن‌ها اجازه می‌دهد بازو‌های علی را لمس کنند. علی به می‌کده‌ی عرب‌ها و پیش «رفقای عرب خود» باز می‌گردد و سپس نزد زنی موبور، در طبقه‌ی بالای بار می‌رود- زن، در درگاه خانه، مانند مدل کتاب‌های جلد نازک می‌کی سپلین ((۱۹۱۸- ۲۰۰۶) Mickey Spillane: نویسنده‌ی کتاب‌های پلیسی. )۱ ژست می‌گیرد، و از او می‌پرسد چه می‌خواهد، و او پاسخ می‌دهد: «کوسکوس (Couscous: نوعی غذای عربی). »۲

فاسبیندر هم یک بیگانه بود. در جوانی پدرش را از دست داد، مادرش او را در سالن سینما نگه می‌داشت. فاسبیندر رفتار نامتعارف داشت و در آن دوره این مسأله برای مردم غیرقابل قبول بود. قدکوتاهی داشت و جذاب نبود. دور از ذهن نیست که علی: ترس روح را می‌خورد را داستان شخصی او بدانیم. این مسئله کاملاً واضح است که امی به شکلی ناخواسته، نشان‌دهنده‌ی تبعیض‌نژادی جامعه‌اش بر علیه‌ی خارجی‌ها است.

اشاره و کنایات، مضامین فیلم را مختصر می‌کنند. همسر اول امی، کوروسکی نام دارد. یک کارگر لهستانی در آلمان بوده؛ وقتی همسایه‌ها امی را با یک مراکشی می‌بینند، با دلخوری می‌گویند: «از اسمش معلوم است که آلمانی نیست. » خواربارفروش و دخترش به علی فخر می‌فروشند، اما به زودی متوجه می‌شوند که باید کاسبی کنند و بنابراین با چاپلوسی پیش امی سعی می‌کنند تا او را به مغازه بازگردانند. برونو، پس امی، یک چک برای تلویزیون شکسته شده می‌فرستد و از مادرش می‌خواهد تا هر بعداظهر از بچه‌اش نگه‌داری کند و رابطه‌ی علی با پیش‌خدمت بار بیش از آن که غم‌انگیز باشد، احساسی است: وقتی آن‌ها با هم هستند او بی‌احساس، خسته دراز می‌کشد و زن صرفاً با او همدلی می‌کند.

جمله‌ی «ترس روح را می‌خورد» یکی از عبارات رایج عرب‌ها است که علی به امی می‌گوید. مطمئناً ترس روح علی را می‌خورد. پایان فیلم، که به اندازه‌ی خود زندگی می‌تواند غیرمنتظره و ملودرام باشد، نشان‌دهنده‌ی تنش غیرقابل تحملی است که علی به عنوان یک غریبه در سرزمینی نامهربان تجربه می‌کند. ولی امی می‌تواند یک راه‌حل پیشنهاد کند: «وقتی با هم هستیم، باید با هم دیگر خوب باشیم. »

گاهی اوقات فاسبیندر عمداً تصاویری تصنعی به کار می‌برد تا به نکته‌ای اشاره کند. او معمولاً امی و علی را با پلان‌های بلند و متناوب از بقیه‌ی جامعه جدا می‌کند: در ابتدا دوربین آن‌ها را رد فاصله‌ی دوری نشان می‌دهد، سپس تماشاچیان را در دوردست می‌بینیم. دوربین آن‌ها را در نمای دونفره‌ی نزدیک (Closetwo-shot)۱، در فضایی کوچک قرار می‌دهد. او از رسمی بودن رفتار مراکشی در مقابل دوربین استفاده می‌کند. وقتی در پایان فیلم امی به بار می‌آید و درخواست «شعر کولی» را می‌دهد، در واقع آهنگ اشاره‌ای به علی است. علی بلند می‌شود، به طرف او می‌رود و از او می‌خواهد با هم بخوانند، درست مثل آن که او رباتی باشد که با آهنگ به راه افتاده است. آیا بهتر نبود که او کمی طبیعی‌تر بازی می‌کرد؟ نه، زیرا سبک فاسبیندر در سراسر فیلم به گونه‌ای است که حرکات و تصمیماتی که شخصیت‌هایش در فیلم می‌گیرند، و از طریق دنیایی که در آن زندگی می‌کنند بر آن‌ها تحمیل می‌شود.

در قسمت نهایی فیلم، گفت‌وگویی درباره‌ی وضعیت کارگر‌های خارجی در آلمان انجام می‌شود: این گفت‌وگو «پیام» نیست بلکه بازتابی است از واقعیت. چند ماه پس از درگذشت فاسبیندر (در ۱۹۸۲، در ۳۷ سالگی، بر اثر مواد مخدر و الکل)، در جشنواره‌ی فیلم مونترئال همراه دانیل اشمید (Deniel Schmid)۱ بودم- کارگردان آلمانی- سوییسی که شناخت خوبی از فاسبیندر داشت. او برایم مابقی داستان ال هدی بن سالم را که از آفریقای جنوبی آمده بود تعریف کرد. اشمید به من گفت: «آلمان برای او یک دنیای غریبه بود. او مشروب‌خواری را شروع کرد، تنش‌هایش زیاد شدند و یک روز به مکانی در برلین رفت و سه نفر را چاقو زد. پس از آن پیش رینر برگشت و گفت: حالا دیگر مجبور نیستی بترسی. بعد خودش را در زندان حلق‌آویز کرد. »

علی: ترس روح را می‌خورد ممکن است مثل یک سریال، ساختگی و غیرمحتمل به نظر برسد. ولی این طور نیست. فکر می‌کنم دلیل قدرت فیلم این باشد که فاسبیندر حقیقتاً عنوان آن را درک کرده بود و فیلم را چنان به سرعت ساخت که تنها برای گفتن حقیقت وقت داشت.

   

پستهای اخیر

نسخه ویژه‌ ۷۰ سالگی تویوتا لندکروز پرادو : زیبا، کارا و با استایل نوستالژیک

غول خودروسازی ژاپن می‌خواهد تولد ۷۰ سالگی لندکروز پرادو خود را جشن بگیرد و غافلگیر یبزرگ این مراسم، رونمایی نسخه ویژه‌ای از این خودروی شاسی‌بلند محبوب و معروف است. هفتاد سال پیش، تویوتا براساس فلسفه ساخت یک شاسی بلند شهری و کوچک‌تر نسبت…

اپلیکیشن Messages اندروید مجهز به رمزنگاری دوسویه شد؛ حتما این ویژگی را فعال کنید

پروژه رمزنگاری انتها به انتهای گوگل برای اپلیکیشن Messages در اندروید از نسخه بتا خارج شده است. به این معنی که سرانجام می‌توانید اطمینان حاصل کنید هیچ‌کسی نمی‌تواند پیام‌های خصوصی شما با افراد دیگر را در بین راه شنود یا رهگیری کند. گوگل…

مخترع اینترنت -تیم برنرز لی- کد منبع اصلی خود را به صورت NFT به حراج گذاشت

با این روندی که فروش چیزهای مختلف به صورت NFT طی می‌کند، شاید ما هم باید بگردیم و ببینیم چیزی را می‌توانیم در زندگی و دوران فعالیت خود پیدا کنیم که بشود به صورت NFT فروخت و باقی عمر را در آسایش گذارند؟! بعد از اخبار عجیب فروش چیزهایی…

ویندوز ۱۱ لو رفت – مرور تصویری برخی ویژگی‌های جدید ویندوز ۱۱ و البته صدای استارت‌آپ جدید…

خبر داغ امروز این است که یک نسخه از سیستم عامل بعدی مایکروسافت، یعنی ویندوز 11 به صورت آنلاین درز پیدا کرده است. روز سه‌شنبه -دیروز- یک کاربر چینی در سایت بایدو، اسکرین شات‌هایی که ادعا می‌کند از ویندوز 11 گرفته، منتشر کرده است. این نسخه…

فروش بالای مک با پردازنده M1 حسادت رقبا را برانگیخته است؛ بازار پی‌سی آتش زیر خاکستر است

مک در سالی به سر می‌برد که هر سازنده پی‌سی به آن حسادت می‌کند. به گزارش موسسه International Data Corp، محصول M1 اپل نسبت به مدت مشابه گذشته، با دو برابر ظرفیت فروش خود را آغاز کرده است. تیم کوک، مدیرعامل اپل در ماه آوریل گفت بیش از نیمی…

تصاویر جدیدی از سدان مفهومی جدید جتکو و ایران خودرو که «سمند جدید» نامیده می‌شود

مدت‌ها است شرکت جتکو با همکاری ایران خودرو مشغول طراحی و ساخت یک سدان جدید مفهومی است که «سمند جدید» نامیده می‌شود. ابتدا، یک سال پیش و در بازدید برخی نمایندگان مجلس از گروه صنعتی ایران خودرو، ماکت اولیه خودروی مفهومی جتکو به نمایش در…

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.