نویسنده: علیرضا مجیدی

فاجعه‌های تکنولوژی

فاجعهٔ چلنجر، که در آن صبحگاه روشن و بدیمن در ژانویهٔ گذشته مرموز به نظر می‌آمد، تنها از نظر شدت با دیگر فجایع متفاوت بود. در آن می‌شد از مکافات برای گستاخی آمریکا تا اخطارهای کیفر آسمانی را دید. اما از نظر عملی، تنها تفسیر چاره‌ساز می‌تواند این باشد که، چلنجر تنها نشانگر یک ناکامی […]

دیوانه‌هایی که علم طغیان علیه «عادی بودن» را برداشتند

درسال ۱۸۷۵، کشیشی امریکایی هنگام گفتگو با رئیس یکی از کالج ها اعلام داشت که محال است علم دیگر پیشرفتی داشته باشد، زیرا هرآنچه کشف شدنی بوده، کشف‌ شده است. البته این نظر او هیچ تازگی نداشت، زیرا در آن زمان نظر همه همین بود، حتی نظر دانشمندانی که به‌خاطر کشف‌هایشان در قلمرو آنچه در […]

روبرت گرویک، پیشگام راه آهن

روبرت گرویگ که در سال ۱۸۲۰ در کارلسروههٔ آلمان دیده به جهان گشود، با طرح شجاعانهٔ خود، برای کسانی که اندیشهٔ ساختن خطوط آهن مناطق کوهستانی را در سر می‌پروراندند، سرمشق خوبی شد. راه آهن دولتی آلمان در روز ۶ دسامبر سال ۱۹۸۵، یادوارهٔ صدمین سالروز درگذشت این مهندس بزرگ راه آهن را برگزار کرد. […]

چرا دوست داریم در حمام آواز بخوانیم؟ راز خوش آوازی ما در حمام

چاردیواری حمام به اندازه‌ای با موسیقی همراهی و هماهنگی دارد که یکی ازدوستانم به هنگام تمرین درس ویلن، ساز را بر می‌گرفت و به حمام می‌شتافت حتی صدای یک آواز خوان بد صدا نیز در داخل حمام، دست کم به گوش خودش، دلنشین است. من در هنر آواز مهارتی ندارم. اما، هنگامی که در حمام […]

دانشمند قهرمان و موجود بشری

داستانهای کوتاه این مقاله، شاید عجیب و بی‌ارتباط باهم درنظر آید. اما، در واقع چنین نیست. در لابه لای این نوشته، سیماهای مختلف زندگی یک دانشمند پیداست. در یک روزگرم و مرطوب ماه ژوئیه سال ۱۹۳۹، دو دانشمند برجسته خود را در بیابانهای لانگ آیلند، گمشده یافتند. آن دو برای انجام دادن ماموریتی چنان مهم […]

هنری بکرل و کشف رادیواکتیویته – تصادف بی‌سبب یا تلاش پیگیر؟

هنری بکرل، ۹۲ سال پیش، رادیواکتیویته را برحسب تصادف کشف کرد. ولی آیا شایسته است که چنین کشف بزرگی را اتفاقی بدانیم؟ چنین کشفهایی، همواره حاصل سختکوشی و آگاهی وسیع علمی بوده است. در سال ۱۸۶۷ یک فرانسوی به نام آبل نیپه دو سن ویکتور، پرتوزایی را کشف کرد. سه دهه بعد، دانشمند دیگر فرانسوی، […]

آیا علم فیزیک جنبهٔ انسانی دارد؟

ویکتور فـ. ویسکوف، استاد فیزیک دپارتمان فیزیک انستیتوتکنولوژی ماساچوست امریکاست. این مقاله، خلاصه‌ای از سخنرانی ویسکوف است که به هنگام اخذ مدال اورستد، که از طرف انجمن معلمان فیزیک امریکا به وی اعطا شد، در سال ۱۹۷۶ ایراد شد. بله، فیزیک جنبهٔ انسانی دارد، هرچند که در نظر برخی از مردم، خشک و بیروح، ریاضی‌وار، […]

الیاف مصنوعی و کاربرد گستردهٔ آن در زندگانی امروز

می‌گویند که آدم و حوا در باغ بهشت خود را با برگ انجیر پوشانیده بودند. شاید هم روزگاری انسان از برگ و پوست درختان برای پوشش استفاده می‌کرده است. ولی آدمهای نخستینی که در آب و هوای مساعد می‌زیسته‌اند لباسشان از پوست حیوانات بوده است. تصور می‌رود که، در زمانهای بعد، مردم الیاف پشمهایی را […]

چه کسانی نباید با هواپیما پرواز کنند؟

امروزه با گسترش خطوط هوایی و امکان پیمودن مسافت‌های زیاد در زمانی کوتاه، مسافرت با هواپیما امری عادی شده است. درحقیقت پرواز با هواپیما آن قدر مطمئن و راحت است که گاهی فراموش می‌کنیم که جو خارجی کرهٔ زمین یک محیط بالقوه خطرناک است. گاهی از هواپیما برای رساندن بیمار به مراکز درمانی استفاده می‌شود. […]

کشف نیتروژن و اکسیژن چگونه صورت گرفت؟

عنصرهای شیمیایی چگونه کشف شدند؟ نیتروژن گرچه دانشمندان هوای راکد (دی اکسید کربن) و هوای قابل اشتعال (ئیدروژن) را بعداً در جوّ زمین پیدا کردند، اما کشف این دو ماده نتیجهٔ مطالعه مستقیم هوای جو نبود. ئیدروژن را هنوز هوای “کلاسیک” می‌دانستند و هیچ کس در این باره فکر نمی‌کرد که هوا مخلوطی از چند […]

چرا انسان دو چشم دارد؟

ارنست ماخ (۱۸۳۸-۱۹۱۶) یکی از بزرگان علم در اروپای قرن نوزدهم بود. وی در توراس که اکنون در چکسلواکی است به دنیا آمد. در رشتهٔ ریاضی و فیزیک تحصیل کرد و در سال ۱۸۶۴ به استادی دانشگاه گراتس رسید. بیشتر زندگی حرفه‌ای او در دانشگاه پراگ گذشت که درآنجا از ۱۸۶۷ تا ۱۸۹۵ استاد فیزیک […]

کایرالیته – عدم تقارن مولکولی- اصل جفتی

کایرالیته / عدم تقارن مولکولی/ اصل جفتی/ بر روی آینه، تصویر یک دستکش راست، دستکشی است چپ. این پدیده را “کایرالیته” می‌نامند. پاستور، در ۲۶ سالگی، با کشف این اصل، که حتی امروز هم دانشمندان را متحیر می‌سازد، وارد تاریخ شد، و در سایهٔ همین اصل بود که شیمیدان جوانی به نام پاستور، انقلابی در […]

چگونه سریع مطالعه کنیم؟

مطالب جدیدی که امروزه چاپ می‌شود به‌قدری زیاد است که اگر این صفحات چاپ شده را در میان تمام ساکنان زمین توزیع کنیم سهم هریک از انسانها برابر ده صفحه می‌شود. اگر این روند ادامه یابد، درطی ۲۰۰ سال حجم مطالب چاپ شده به‌میزانی خواهد رسید که تمام سطح کره زمین را بتوان با پوششی […]