سناریوی هولناک زمین بدون یخ؛ سرنوشت سواحل خلیج فارس و دریای خزر چیست؟
گرمایش جهانی دیگر یک فرضیه دوردست علمی نیست؛ تغییرات اقلیمی با سرعتی بیسابقه در حال تغییر دادن چهره سیاره ما هستند. در این مقاله قصد داریم بررسی کنیم که اگر روند گرمایش زمین به نقطه اوج خود برسد و تمامی یخچالهای طبیعی ذوب شوند، چه سرنوشتی در انتظار کلانشهرهای ساحلی جهان و بهویژه مناطق شمالی و جنوبی ایران خواهد بود. آیا شهرهای پرجمعیت ما در سواحل خلیج فارس و دریای خزر توان مقاومت در برابر هجوم آبها را دارند؟ با هم پیامدهای زیستمحیطی، جغرافیایی و اقتصادی این فاجعه احتمالی را مرور خواهیم کرد تا ابعاد واقعی این تهدید بزرگ را بهتر درک کنیم.
فهرست مطالب
- ۱. تاریخچه اقلیمی زمین و نوسانات سطح دریاها
- ۲. سناریوی غرق شدن شهرهای بزرگ جهان
- ۳. سرنوشت استانهای ساحلی ایران پس از ذوب یخها
- ۴. سازوکارهای فیزیکی ذوب تودههای یخی و زمانبندی آن
- ۵. پیامدهای اقتصادی و بحرانهای انسانی ناشی از بالا آمدن آبها
- ۶. استراتژیهای مدرن مقابله و فناوریهای سدسازی ساحلی
- ۷. جمعبندی نهایی
- ۸. سوالات متداول
💡مختصر و مفید
در صورت ذوب کامل تمامی یخهای روی زمین، سطح آب اقیانوسها حدود ۶۶ متر افزایش خواهد یافت. این تغییر ناگهانی باعث غرق شدن کامل کلانشهرهای ساحلی مانند نیویورک، لندن، توکیو و بخشهای وسیعی از بنگلادش میشود. در ایران نیز مناطق وسیعی از جلگه خوزستان، بنادر جنوبی و سواحل استانهای گیلان و مازندران به زیر آب خواهند رفت. این فاجعه جغرافیایی منجر به آوارگی صدها میلیون نفر و فروپاشی زیرساختهای اقتصادی جهان خواهد شد. فرایند ذوب کامل ممکن است قرنها طول بکشد اما اثرات اولیه آن از هماکنون آغاز شده است.
تاریخچه اقلیمی زمین و نوسانات سطح دریاها
بررسی دقیق تاریخ زمینشناختی سیاره ما نشان میدهد که اقلیم زمین هرگز ایستا نبوده و همواره چرخههای متعددی از دورههای یخبندان و بینیخچالی را تجربه کرده است. در آخرین عصر یخبندان که حدود بیست هزار سال پیش به اوج خود رسید، بخشهای وسیعی از نیمکره شمالی زیر تودههای عظیم یخ به ضخامت چندین کیلومتر مدفون بود و به همین دلیل، سطح آب دریاها حدود ۱۲۰ متر پایینتر از امروز قرار داشت. این تفاوت ارتفاع به انسانهای اولیه اجازه میداد تا از طریق پلهای خشکی که امروزه زیر آب هستند، میان قارهها سفر کنند. با آغاز دوره گرمایش طبیعی و ورود به عهد هولوسین، ذوب تدریجی یخها آغاز شد و خطوط ساحلی به شکل امروزی درآمدند. با این حال سرعت تغییرات کنونی که ناشی از فعالیتهای صنعتی انسان است، هیچ شباهتی به چرخههای طبیعی گذشته ندارد و با شتابی نگرانکننده به سمت ناپایداری پیش میرود. تغییراتی که در گذشته طی هزاران سال رخ میداد، اکنون در عرض چند دهه نمایان میشود.
یخچالهای طبیعی به عنوان انبار ذخیره آب شیرین زمین عمل میکنند و بازتابدهنده تابش خورشیدی هستند که به خنک ماندن سیاره کمک میکند. وقتی این سپر محافظتی شروع به ذوب شدن میکند، پدیدهای به نام بازخورد آلبدو رخ میدهد که در آن اقیانوسهای تاریکتر گرمای بیشتری جذب کرده و سرعت ذوب یخها را دوچندان میکنند. درک این پویاییهای اقلیمی قدیمی به ما کمک میکند تا بفهمیم که نوسانات جزئی در دمای میانگین جهانی چگونه میتواند تغییرات عظیمی در جغرافیای زیستی ما ایجاد کند. اگرچه در گذشته تغییرات سطح دریاها در مقیاسهای زمانی بسیار طولانی رخ میداد، اما امروزه به دلیل انباشت گازهای گلخانهای، ما در آستانه ورود به دورهای از دگرگونیهای سریع ساحلی هستیم که جوامع مدرن بشری هرگز نظیر آن را تجربه نکردهاند و آمادگی مواجهه با آن را ندارند. این تغییرات میتوانند زیرساختهای حیاتی ما را به کلی نابود سازند.
سناریوی غرق شدن شهرهای بزرگ جهان
ما معمولاً تا به صورت دیداری و عینی با عواقب چیزی مواجه نشویم، پی به اهمیت آن نمیبریم. به همین دلیل نشنال جئوگرافیک، نقشههای بسیار جالبی از وضعیت دنیا در صورت آب شدن همه یخهایش تهیه کرده است.
پیداست که تا پیش از آب شدن همه یخهای زمین هم، حجم مصیبتهای آبوهوایی همه ساکنان زمین را تحت تأثیر قرار خواهد داد. اما اگر بخواهیم تنها روی بالا آمدن سطح آب دریاها و اقیانوسها تمرکز کنیم، باید بگوییم که متأسفانه در این صورت بسیاری از شهرهای مهم دنیا مثل نیویورک، سانفرانسیسکو و لندن زیر آب خواهند رفت.
در آمریکای جنوبی بوئنوس آیرس ناپدید خواهد شد. دو شهر مهم مصر یعنی قاهره و اسکندریه گرفتار خواهند شد و در اروپا بیشتر دانمارک غرق میشود.
در آسیا شهرهای پرجمعیت چین و بنگلادش زیر آب خواهند رفت و به ترتیب ۶۰۰ میلیون و ۱۶۰ میلیون نفر بیخانمان خواهند شد. شهرهای ساحلی هند هم به شیوه مشابهی درگیر خواهند شد.
در دنیا پنج میلیون مایل مربع یخ وجود دارد. البته هیچکس نمیداند چه زمانی با توجه به سیر کنونی گرم شدن آبوهوا همه یخها آب میشوند. برآورد میشود اگر روند فعلی ادامه یابد، متوسط دمای جهان از ۱۴ درجه سانتیگراد به ۲۷ درجه برسد. تخمین زده میشود با آهنگ و شتاب فعلی، پنج هزار سال طول بکشد تا کل یخهای زمین آب شود.
اگر این محو شدن شهرها را از دیدی گستردهتر بررسی کنیم، میبینیم که قضیه تنها به جابجایی جمعیت و از بین رفتن شهرهای تاریخی محدود نمیشود. زیان اقتصادی کلان، جنگها و شایع شدن بیماریها هم در پی آن یک به یک رخ خواهند داد.
سرنوشت استانهای ساحلی ایران پس از ذوب یخها
حالا برای ما خیلی جالب است که وضعیت ایران را در این صورت بدانیم. همانطور که در این عکس میبینید، بسیاری از شهرهای استانهای جنوب و جنوب غرب ایران به زیر آب خواهند رفت.
وضعیت در مورد استانهای گیلان و مازندران هم اصلاً خوب نیست!
برای مطالعه بیشتر درباره عواقب این تغییرات، میتوانید به گزارش اصلی در اسپلوید گیزمودو مراجعه کنید.
سازوکارهای فیزیکی ذوب تودههای یخی و زمانبندی آن
فیزیک ذوب تودههای یخی بزرگ اقیانوسی و قارهای بسیار پیچیدهتر از یک ذوب ساده ناشی از افزایش دمای هوا است. بخش عمدهای از تودههای یخی زمین در دو منطقه بزرگ یعنی قطب جنوب و گرینلند متمرکز شدهاند که ضخامت یخ در برخی نقاط آنها به بیش از چهار کیلومتر میرسد. ذوب شدن این تودهها از دو مسیر عمده صورت میگیرد: گرم شدن اتمسفر که سطح بالایی یخها را ذوب میکند و جریانهای آب گرم اقیانوسی که از زیر به صفحات یخی شناور حمله کرده و پایداری آنها را از بین میبرند. زمانی که قفسههای یخی شناور که به عنوان سد عمل میکنند فرو بریزند، سرعت حرکت یخچالهای خشکی به سمت دریا چندین برابر میشود. این پدیده مکانیکی میتواند بسیار سریعتر از محاسبات خطی دمایی رخ دهد و اقیانوسها را در زمان کوتاهی با حجم عظیمی از آبهای تازه مواجه سازد که توازن شوری آب را نیز به هم میزند. این امر جریانهای انتقال حرارت جهانی را مختل میسازد.
زمانبندی این رویداد فاجعهبار یکی از چالشبرانگیزترین موضوعات در مدلسازیهای اقلیمی است. اگرچه پیشبینیهای بلندمدت نشان میدهند که ذوب کامل تمام یخهای قطبی ممکن است چندین هزار سال به طول بینجامد، اما نقطه بازگشتناپذیری که در آن فرآیند ذوب مهارناپذیر میشود، بسیار نزدیکتر از آن چیزی است که تصور میکنیم. بر اساس ارزیابیهای هیئت بیندولتی تغییر اقلیم، حتی افزایش دو درجهای دمای میانگین جهانی میتواند تغییرات غیرقابل جبرانی را در یخهای گرینلند آغاز کند. با از دست رفتن این منابع بزرگ، علاوه بر بالا آمدن آبها، جریانهای چرخشی اقیانوسی مانند گلف استریم که توزیع گرما در زمین را بر عهده دارند دچار اختلال شدید خواهند شد. این وضعیت میتواند الگوهای آب و هوایی را در سرتاسر جهان دگرگون ساخته و دورههای خشکسالی و سیلابهای بیسابقه را به همراه آورد که زیستبومهای محلی را نابود میکند.
پیامدهای اقتصادی و بحرانهای انسانی ناشی از بالا آمدن آبها
تغییرات فیزیکی در جغرافیا بلافاصله به بحرانهای اقتصادی و اجتماعی عمیقی تبدیل میشوند که ثبات سیاسی جوامع مختلف را تهدید میکنند. غرق شدن شهرهای بندری بزرگ به معنای از دست رفتن قطبهای اصلی تجارت جهانی، بنادر استراتژیک، مسیرهای ترانزیتی و زیرساختهای حیاتی انرژی است که بازسازی آنها تریلیونها دلار هزینه خواهد داشت. میلیونها هکتار از زمینهای حاصلخیز کشاورزی در دلتاهای رودخانهای بزرگ دنیا که منبع اصلی تامین غذای جمعیتهای بزرگ هستند، با نفوذ آب شور نابود خواهند شد. این پدیده علاوه بر کاهش شدید تولیدات غذایی، منجر به موجهای عظیمی از مهاجرتهای اجباری میشود که از آنها با عنوان پناهندگان اقلیمی یاد میشود. جابجایی صدها میلیون انسان بیخانمان به مناطق داخلی قارهها، تنشهای شدیدی را بر سر منابع محدود آب، مسکن و شغل ایجاد خواهد کرد که مهار آن دشوار است.
علاوه بر مهاجرت، شیوع بیماریهای واگیردار و نوپدید از دیگر پیامدهای جدی این تغییرات زیستمحیطی خواهد بود. با گرم شدن آبها و غرقاب شدن مناطق ساحلی، بسترهای مناسبی برای تکثیر پشهها و ناقلان بیماریهای گرمسیری فراهم میشود که به مناطق جغرافیایی جدید نفوذ خواهند کرد. همچنین نابودی سیستمهای تصفیه فاضلاب شهری در مناطق سیلزده ساحلی، آبهای آشامیدنی را آلوده کرده و خطر ابتلا به بیماریهای عفونی گوارشی را به شدت افزایش میدهد. رقابت کشورهای مختلف برای دستیابی به منابع جدید در مناطق قطبی آزاد شده از یخ نیز میتواند به تنشهای ژئوپلیتیک و نظامی جدیدی دامن بزند. در نهایت این زنجیره از بحرانهای متصل به هم نشان میدهد که ذوب یخها تنها یک مسئله زیستمحیطی ساده نیست، بلکه یک چالش امنیتی همهجانبه برای آینده تمدن بشری است که نیاز به بازنگری دارد.
استراتژیهای مدرن مقابله و فناوریهای سدسازی ساحلی
در مواجهه با تهدید بالا آمدن سطح آب دریاها، کشورهای پیشرفته به سمت توسعه و اجرای پروژههای مهندسی ساحلی بسیار پیچیده و مقیاسبزرگ حرکت کردهاند. هلند به عنوان پیشگام این حوزه، با استفاده از سیستمهای پیشرفته سدهای متحرک و ایجاد تپههای شنی مصنوعی توانسته است بخشهای وسیعی از سرزمین خود را که پایینتر از سطح دریا قرار دارند حفظ کند. پروژههای مشابهی مانند سد تایمز در لندن و پروژه موسوم به اماوداسای (MOSE) در ونیز برای محافظت از این شهرهای تاریخی در برابر جزر و مدهای طوفانی طراحی شدهاند. با این حال این راهکارهای مهندسی سنتی بسیار پرهزینه بوده و تنها برای شهرهای ثروتمند و در مقیاسهای محدود کارایی دارند. برای مقابله با سناریوهای شدیدتر بالا آمدن آب، نیاز به رویکردهای نوین و هماهنگ بینالمللی است که بر پایه طبیعت طراحی شده باشند و پایداری بیشتری ارائه دهند.
فناوریهای نوین زیستی مانند کاشت و احیای جنگلهای مانگرو و حرا در سواحل گرمسیری به عنوان دیوارهای دفاعی طبیعی در برابر امواج خروشان و فرسایش خاک شناخته میشوند. این اکوسیستمهای ساحلی علاوه بر کاهش انرژی امواج، مقدار زیادی کربن را نیز در خود ذخیره میکنند که به کاهش گازهای گلخانهای کمک میکند. در کنار این اقدامات طبیعی، بحثهایی درباره مهندسی زمینشناختی مانند ایجاد موانع مصنوعی در بستر دریاهای قطبی برای جلوگیری از نفوذ آب گرم به زیر یخچالها مطرح شده است. اگرچه این ایدهها هنوز در مراحل نظری قرار دارند، اما نشاندهنده عمق نگرانی دانشمندان و نیاز به راهحلهای غیرمتعارف هستند. برای کشورهایی مانند ایران، سرمایهگذاری بر روی پژوهشهای ساحلی، اصلاح کاربری زمین در مناطق آسیبپذیر جنوبی و شمالی و تدوین برنامههای بلندمدت مدیریت بحران آب، از اولویتهای حیاتی به شمار میروند.
جمعبندی نهایی
نتیجهگیری و چشمانداز آینده
ذوب شدن کامل یخچالهای طبیعی زمین، حقیقتی فراتر از تغییرات ساده جغرافیایی است؛ این رویداد بازنویسی کامل نقشه تمدن بشری خواهد بود. غرق شدن کلانشهرهای ساحلی جهان و تغییر خطوط ساحلی ایران در شمال و جنوب، هشداری جدی است که ضرورت بازنگری در رفتارهای صنعتی و مصرفی ما را آشکار میسازد. مهار این بحران نیازمند همکاریهای بینالمللی متعهدانه، سرمایهگذاری روی انرژیهای پاک و اجرای پروژههای حفاظتی مدرن است. آینده زمین و بقای نسلهای بعدی به تصمیماتی بستگی دارد که امروز برای کاهش گازهای گلخانهای اتخاذ میکنیم؛ پیش از آنکه اقیانوسها آخرین مرزهای خشکی را تصاحب کنند.
سوالات متداول
با بیش از ۲۰ سال نویسندگی «ترکیبی» مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!
مطالب مرتبط
استان ما زیر آب نمیره خیلی کم میره
این یعنی ملت باید برن تهران لب دریا!!!!
دی:
تهرانیا بندری میشن
نه نه
گیلان زیبای من .
اصلا نمی خوام تصورشو بکنم که یه همچنین بلایی سر خودمون می یاریم . چرا با این که می دونیم چی می شه هیچ کاری نمی کنیم …. ………….ببخشید جمله ام اشتباه بود کاش واقعا هیچ کاری نمی کردیم و بلایی هم سر زمینمون نمی اومد. لازم نیست کاری برای بهبود بکنیم همین که کاری برای بدتر شدن وضعیت نکنیم کافیه . کاش هیچ کاری (که به ضرر کره زیبامون هست )نکنیم.
دریاچه ارومیه هم جون میگیره و پر میشه!
یه سوال
مگه دریای خزر یخ داره که بخواد آب شه؟ یا مگه به دریاهای آزاد راه داره که بخواد سطح آبش بالا بیاد و مناطق ساحلیش زیر آب برن؟
نه ولی الگوی بارش و میزان بارش میتونه دریاچه ها رو هم تحت تاثیر قرار بده! البته فکر میکنم.
اگر دقت کنید میبینید که دریای سیاه به دریای خزر وصل شده.
آخه آب شدن یخ های قطبی چطوری می تونه باعث بالا رفتن سطح آب دریای خزر بشه؟
دوست عزیز وقتی آب دریا های اطراف بره بالا خوب سر ریز میکنه توی خزر میتونی توی نقشه هم ببینی
این خزر جون مگه دریاچه نیست؟
مثل اینکه کم کم باید به شهر های پایین تر عقب نشینی کنم ! اوضاع داره خطری میشه !
یعنی تا 5 هزار سال دیگه سوادکوه عزیزم زیر اب مدفون خواهد شد؟… پدیده تغییر اکوسیستم مدتهاست که دغدغه شده و به طور فزاینده یی از دوستان غرب کشور می شنوم که سالها قبل برفی بود و بورانی که اینروزها خبرب از انها نیست
5000 هزار سال دیگه شاید اصلا ب هطور طبیعی سوادکوهی به این نام نباشه خب
شاید خیلی تغییرات به وجود بیاد
ولی در کل خیلی ناراحت کننده است
البته اگر کسی از 5000 سال پیش به زمین امروزی نگاه کنه
شاید از نظر اون هم زمین ما نابود شده به نظر بیاد
واسه خوب میشه جلوی این گرد و خاکو میگیره
مکه و مدینه هم زیر آب میره. مردم جهان باید یکم به خودشون بیان و به دولت ها فشار بیارن تا مساله گرمایش جهانی در اولویت همه دولت های جهان قرار بگیره
کار کار انگیلیسه :))
من ترجیح میدم تو نیویورک زندگی کنم حتی اگه کلا زیر آب بره !
منم ترجیح میدم خیلیا زیر آب برن، حتی اگه توی ایران باشن :))
یه نیسان میخرم میارمشون
چقدر جالب
ولی خدا کنه اون روز نیاد و این روند متوقف بشه
البته نویسنده فراموش کرده که ذوب یخهای دو قطب باعث ایستایی الگوی چرخش آبهای اقیانوسی و در نتیجه مرگ موجودات دریایی و پس از آن جانوران خشکی زی خواهد شد. و صد البته سوخت های کربنی پس از ما در میلیونها سال بعد تامین میشه
اون موقع قیمت زمین تو تهران خیلی بالا میره.
تا 5 هزار سال دیگر یا با انواع و اقسام جنگهای جهانی و بمب ها مختلف زدیم نسل خودم از روی زمین محو کردیم و یا کلا بار مون رو از این سیاره جمع کردیم و رفتیم یه جای دیگر ساکن شدیم.
شما جدی امید دارید تا 5 هزار سال دیگر خاورمیانه ای باقی بماند ؟!
نه بابا
چه جالب که اسم شهرهای اروپایی و امریکایی رو آوردین ولی در مورد ایران که باید اهمیت بیشتری بهش میدادین و بیش از باقی کشورها بهش میپرداختین، فقط به اسم بردن از جنوب و۲ استان کفایت کردین!
یعنی ایران انقدر بیاهمیت بود که نخواستین کمی بهش بپردازین؟
متأسفانه یکپزشک اصلا شبیه اونچیزی نیست که من بخاطرش دنبالکننده ثابتش شدم!
تا جاییکه یادمه یکپزشک همیشه در تلاش یود تا خودش رو بعنوان یک پشتیبان کتاب و کتابخوانی و انتشار کتابهای خوب و پرمحتوا معرفی کنه اما متأسفانه از چندی پیش تا همین دیروز که من وارد وبلاگ شدم، تبلیغی از یک وبسایت بود که کتابهایی رو که مجموع قیمتشون به میلیونها تومان میرسید، رو اسکن کرده و توی یک مجموعه و با نقض حقوق ناشران و نویسندگان، در کمال وقاحت بفروش میرسوند و اولین چیزی که بعد از دیدن اون تبلیغ بنظر من اومد، این بود که دارین سعی میکنین اینجوری انتقامی از ناشران و نویسندههایی بگیرین که برای فراخوان شما بابت اسپانسری از پستهای معرفی کتاب شما پا پیش نذاشتن!
جناب مجیدی من از خوانندههای ثابت شما طی سالهای گذشته بودم ولی متأسفانه بمرور و خصوصا طی یک ساله اخیر تغییراتی که توی وبلتگتون دیده میشه، روزبروز بیش از قبل دارم مأیوس میشم و فکر میکنم اگه اینجور پیش بره، باید بفکر خارج کردن وبلاگتون از لیست وبلاگهایی که مرتب بهشون سر میزنم، خارج کنم
هرچند در حال حاضر مثل ثابق که هر ساعت یکبار چک میکردم دیگه مراجعه نمیکنم!
مسلما شما در انتخاب منبع خودتون مختار هستین، همین پستهای ناقابل هم به سادگی مهیا نمیشه.
در مورد این پست، باید بگم همیشه قرار نیست، همه چیز آماده و پوستکنده در اختیار شما قرار بگیره، خواننده باید خودش اندکی پستها را تعمیم بدهو در قالب کامنت تعامل بکنه، تقشه ایران ملکه ذهن همه ماست، تصور میکنم همه ما چشمبسته بتونیم شهرهای مهم ایران را روی نقشه تجسم کنیم. پس نیازی به زیادهگویی من نبود.
در مورد تبلیغات، در هیچ جای دنیا، صاحب نشریه کاغذی یا دیجیتال مسئولیتی در مورد آگهیهای منتشر شده نداره، در ایران هم اصولا به خاطر مشکلات اقتصادی شدید، اصولا تبلیغ آنلاین خیلی کم حجمه، والا من هم دوست داشتم مرتب تبلیغ شرکتهای بزرگ اقتصادی یا مجموعههای فرهنگی را درج کنم. از سوی دیگر وبلاگ خرج مستقیم و غیرمستقیم داره، که باید از جایی تأمین بشه، اما دیدگاه شما در مورد انتقامگیری جای تعجب و شگفتی فراوان داره، محض اطلاع شما بگم، با یا بدون اسپانسر، سر من درد میکنه برای نوشتن پستهای فرهنگی و معرفی کتاب! همه ما به نویسندهها و ناشرانی که در این شرایط دشوار، «امید» را در دل حفظ کردن و همچنان بدون سود مالی درخور، برای ما مینویسن و کتاب منتشر میکنن، مدیونیم.
شاملوی بزرگ پندی دارد برای آویزه گوش کردن، با کسی که پول میگیرد تا حرفی بزند، بحث نکن. :-)
کارتان را بکنید دکترجان، اینها زیادند.
با تبلت چقدر کامنت گذاشتن اینجا سخت است.
ثابق؟؟؟
بفکر خارج کردن خارج کنم؟؟؟؟ !!!!
آقای منصور فکر کنم شما خارج کنی بهتره.
حداقل در این سالهای گذشته(!) که هر ساعت دنبال کننده ی 1پزشک بودی املا و انشا که میتونستی یاد بگیری.
واقعا که
خوبه روز به روز مایوس هم شدی حالا
و کشوری که از نقشه محو میشه مالدیو هست
ینی دیگه نمیشه بهش 17 تا زد ؟ :(