یک پزشک: گوگل و آینده فایرفاکس

« 10 حادثه‌ای که در آنها آی‌تی شرمنده انسان‌ها شد و شاید برعکس! | خانه | عکسی از ایران در میان برترین عکس‌های میکروسکوپی سال الیمپوس »

شنبه 10 آذرماه

گوگل و آینده فایرفاکس

ترجمه این مقاله روزنامه نیویورک تایمز که دیروز در هفته‌نامه ارتباط خواندم، بسیار جالب بود، آنقدر که نتوانستم در مورد وسوسه انتشار آن در وبلاگم مقاومت کنم:

دو يا سه سال پيش فايرفاكس مرورگر كوچک اپن سورسى بود كه با مشاركت هزاران برنامه‌نویس از سرتاسر جهان ساخته شده بود و هیچ شركت بزرگى در توليد آن ذينفع محسوب نمى‌شد.

از آن زمان تا كنون فايرفاكس، كه زير نظر بنياد غيرانتفاعى موزيلا ساخته شده بود، به بزرگ‌ترين رقيب اينترنت اكسپلورر مايكروسافت تبديل شده است. حالا فايرفاكسى 15 تا 20 درصد از كل رايانه‌هاى جهان را فتح كرده و در ميان افراد متخصص و آشنايان به فناوری محبوبيت بالايى دارد. فايرفاکس از نت‌اسكيپ به اين سو محبوب‌ترين جايگزين اينترنت اكسپلورر محسوب مى‌شود و حدود سه برابر مرورگر سافاری اپل كاربر فعال دارد.

بخشى از محبويت فايرفاكس به دليل ريشه‌اش به عنوان یک تلاش غيرانتفاعى و انقلابى مردمى در زمينه پايه‌اى‌ترين فناورى مربوط به اينترنت، يعنى مرورگر، است. به علاوه فايرفاكس به دليل همين اپن سورس بودن باعث شد خلاقيت برنامه‌نويسان در مواجهه با آن حسابى گل كند و از بلوكه كردن اگهى‌هاى تبليغاتى گرفته تا تم‌هاى جديد براى تغيير ظاهر واسط كاربرى، انواع برنامه‌هاى جانبى براى آن نوشته شود.

ولى بنياد موزيلا با تلاشش براى بهره‌بردارى مادى از موفقيت فايرفاكس، بيشتر به یک شركت تازه‌كار و جاه‌طلب سيليكون ولى تبديل شده تا یک تلاش جمعى و غيرانتفاعى. سيویان اوماهونى، استاديار دانشكده مديريت دانشكاه كاليفرنيا، موزيلا را اولين «شركت اپن سورس» می‌نامد.

بنياد غيرانتفاعى موزيلا یک شركت جانبى انتفاعى هم تأسيس كرده تا ده‌ها ميليون دلارى كه موتورهاى جست وجو حاضرند بپردازند تا در فايرفاکس جايگاهى داشته باشند را جمع كند. اما بنياد موزیلا با گرفتن اين پول‌ها به عنوان جليقه ضد گلوله‌اى در برابر حملات مداوم غول‌هايى مثل مايكروسافت و اپل، در حقيقت از هدف اصلى خود، دور شده و دست كم بايد گفت در حال حاضر یک پروژه مشاركتى و غيرانتفاعي صددرصد محسوب نمى‌شود.

آقاى اوماهونی در اين مورد می‌گوید: «جامعه موزيلا از منظر گرفتن سرمايه‌هاى شخصى و عمومى طور خاصى عمل كرده كه مى توان آن را چيزى در حد وسط يک شركت انتفاعى و يک بنياد غيرانتفاعي دانست. از اين منظر تاريخچه موزيلا واقعا منحصربه فرد است.»

تا اينجاى كار كه به نظر مى‌رسد برنامه نويسان داوطلب فايرفاكس از موفقيت تجاری آن خوشحال هستند، اما سؤال اساسى این است كه موزيلا با اين پول چه خواهد كرد؟

بنياد غيرانتفاعى موزيلا یک شركت جانبى انتفاعى هم تأسيس كرده تا ده‌ها ميليون دلارى كه موتورهاى جست وجو حاضرند بپردازند تا در فايرفاکس جايگاهى داشته باشند را جمع كند.

12firefox.190.jpg

طبق گزارش مالى سال 2006 بنياد موزيلا كه چندی پیش به صورت عمومى منتشر شد، اين بنياد حدود 74 ميليون دلار اموال منقول و غيرمنقول دارد. درآمد سال 2006 موزيلا 66 ميليون دلار بوده است. 85 درصد از اين درآمد از يک منبع منحصربه فرد تأمين شده بود: گوگل. گوگل یک قرارداد با فايرفاكس دارد و در ازای موتور جست وجوی پیش فرض فايرفاکس بودن، پول میِ‌پردازد.

طبق هحين گزارش على‌رغم اين درآمد زياد، بنياد موزيلا در سال 2006 فقط كمتر از 100 هزار دلار به عنوان پاداش به برنامه‌نويسان فايرفاكس پرداخت كرده است، اگر چه خود موزیلا در جایی اين مبلغ را 285 هزار دلار اعلام كرده بود. در همين سال بنياد موزیلا به خانم ميچل بيكر، مديرعامل شركت موزيلا، 500 هزار دلار دستمزد و پاداش پرداخت كرده است (او رئيس خود بنياد موزيلا هم هست).

خانم میچل بیکر

گوگل در سال 2006، تنها برای جستجوگر پیش‌فرض بودن در فایرفاکس، بیش از 56 میلیون دلار به موزیلا پرداخت کرده است.

خانم بيكر وكيلى دعاوى است و از اوايل دهه 1990 برای شركت‌های سيليكون ولى كار می‌كرده. او در جواب سؤال ما در مورد ميزان حقوقش كفت كه حقوق و مزاياى او هم «يک نمونه ديگر از هویت دوگانه موزيلا» است. او اضافه كرد كه: «اين حقوق و مزايا باعث شده است كه يک فرزندخوانده بدشانس باشم. اين حقوق نه به انداازه حقوق مديران بقيه شركت‌هاى تأثيرگذار سيلیكون ولى زياد است و نه به اندازه دستمزد برنانه نويسان داوطلب فايرفاكس كم.»

خانم بيكر اعتقاد دارد كه تلاش دسته‌جمعى جامعه اپن‌سورس باعث موفقيت فايرفاكس شد نه پول‌های گوگل. او می‌گويد: «موزيلا موفق است چون گروه عظيمى از برنامه‌نويسان درجه یک به آن علاقه‌مند هستند و وقت صرفش می‌كنند. عاملى كه باعث مى‌شود موزيلا مستقل باشد همين مجموعه عظيم مردم است.»

او اضافه كرد: «هچ مقدار پولى نمى‌توانست ما را اين قدر موفق كند.» او با اشاره به مايکروسافت ادامه داد: «ما هر قدر هم از گوگل پول بگيريم نمى‌توانيم از مايکروسافت بيشتر خرج كنيم ولى مى‌بينيد كه موفقيت‌مان بسيار خوب بوده است.»

ظهور فايرفاكس را مى‌توان به نوعى ادامه جنگ ميان نت‌اسکيپ و مايكروسافت در دهه 1990 دانست. بعد از اينكه مايکروسافت با مرورگر مجانى خودش نت‌اسكيپ را از ميدان به در كرد، نت‌سكيپ تصميم كرفت كد اصلى نرم‌افزارش را براى عموم فاش كند. اينجا بود كه جامعه اپن سورس وارد عمل شد و فايرفاكس به وجود آمد.

در سال 2003 شركت AOL كه نت اسكيپ را خريده بود کدهای آن را براى بنياد تازه‌تأسيس موزیلا فاش كرد. در نوامبر 2004 نسخه اول فا يرفاكس، آماده انتشار بود. در آن زمان فايرفاكس به عنوان مرورگرى كاربرپسند، قابل اجرا بر روى همه سيستم عامل ها، و ايمن تبليغ می‌شد. شركت موزيلا در سال 2005 تأسيس شد.

اما فايرفاكس ويژگى مهم ديگری هم داشت كه بخش عظيمى از محبوبيت خود را مديون آن بود. البته اين ويژگى در تمام پروژه‌هاى اپن سورس وجود دارد. اين ویژگی A.B.M ناميده مى شود كه مخفف Anybody But Microsoft (هركسى به جز مايكروسافت!) است.

فايرفاكس ويژگى مهم ديگری هم داشت كه بخش عظيمى از محبوبيت خود را مديون آن بود، اين ویژگی A.B.M ناميده مى شود كه مخفف Anybody But Microsoft (هركسى به جز مايكروسافت!)

اوماهونى در ايميلى نوشته بود: «نقطه قوت فايرفاكس اين است كه مخاطبان بسيار گسترده‌اى دارد. اين طور نيست كه همه بخواهند به خاطر باز نگه داشتن استانداردهاى وب از فايرفاكس استفاده كنند. خيلى‌ها اصلا اهميتى به اين موضوع نمى‌دهند. اما بخش اعظمى از جامعه مشاركت‌كنندگان در ساخت فايرفاكس مى‌ترسند كه اگر فايرفاكس شكست بخورد، وب صحنه تاخت و تاز مايکروسافت شود و استانداردها هم بر اساس علايق مايكروسافت وضع شوند.»

دين هاكاموويچ، رئیس گروه اينترنت اكسپلورر در مايکروسافت، اشاره كرده كه هنوز هم بازار در دست اينترنت اكسپلورر قرار دارد و اکثر كاربران آن را ترجيح مى دهند. البته او تصديق كرد كه مايکروسافت به دلايل ساختارى نمى‌تواند با همان اشتیاقى كار كند كه برنامه‌نويسان داوطب فايرفاکس كار می‌كنند. او گفت : «ما در هنگام کار روی ویژگی‌های جديد مرورگر خودمان نسبت به جامعه اپن سورس بسيار محافظه‌كارتر هستيم. من مى‌توانم بنشينم و ساعت‌ها درباره نوآوری‌هايى كه در نسخه جديد مرورگرمان انجام داده‌ايم صحبت كنم، اما مسائل راهبردى باعث مى‌شوند كه من تا تاریخ عرضه آن مجبور به سكوت باشم. مردم بر اساس چيزهايى كه مایکروسافت اعلام می‌كند تصميمات مهمى می‌گيرند. ما نمى‌توانيم مثل بقيه هر چه دلمان مى‌خواهد راحت بگوييم. مسئوليت ما، ما را محدود مى‌كند.»

به هر حال ارتباط موزيلا با گوگل است كه آينده فايرفاكس را تعيين مى‌كند. در پای بيشتر چک‌هايى كه بنياد موزيلا را از نظر مالى تأمين می‌كنند، نام گوگل نوشته شده است.

حدود یک سال پيش كه رابطه مالى گوكل و موزیلا برای عموم فاش شد، سؤالى كه در سايت‌هاى مهم فناورى مثل Slashdot.com توسط علاقه‌مندان مطرح مى شد اين بود که موزیلا نقش وکیل گوگل در جنگ ميان آن و مايکروسافت را بر عهده گرفته است؟

اين مسئله آن قدر بحرانى شد كه بنياد موزيلا مستقيما در مورد آن بيانيه‌ای صادر كرد: «ما در فعاليت‌های اصلى خودمان هيچ پيمانى با گوگل نداريم و در هنگام عقد قرارداد براى گوگل روشن كرديم كه اين همكاری در زمينه جست وجو هچ ارتباطى با راهبردهای ما در ساخت برنامه‌های اپن سورس نخواهد داشت.»

با وجود همه اينها اخيرا بحث‌هاى جامعه اپن سورس و كاربران فايرفاكس درباره رابطه موزیلا و گوگل بر روی اين مسئله متمركز شده که «چه مى‌شود اگر گوگل دست از حمايت فايرفاكس بردارد، خودش مروگری بسازد يا مرورگر ديگری را پشتيبانى كند؟» اين بحث نمايانگر يک چرخش غيرمنتظره در داستان است. در واقع ديگر ترس از اين نيست كه موزيلا حكم وكيل مدافع گوگل را پيدا كرده باشد، ترس از اين است كه موزيلا طوری به گوگل وابسته شده باثد كه نبود گوگل با نابودى آن مترادف شود.

ولاديمير پالانت، يکى از قديمى‌ترين مشاركت‌كنندگان در پروژه فايرفاكس كه برنامه افزودنی معروفى هم به نام adBlocker -كه تبليغات را از صفحه‌هاى اينترنت حذف می‌کند- برای آن ساخته از اينكه بنياد موزيلا اين همه پول پس‌انداز كرده خوشحال است. او اولویت‌هايى كه بنياد موزيلا پيگيری مى‌كرد، از جمله بهبود زيرساخت و استخدام پرسنل جديد و كاركشته، را دوست دارد ولى گفت كه به نظر او اولویت اول بايد پس‌انداز كردن يول براى آينده باشد.

پالانت در اين مورد به ما گفت: «پس‌انداز پول باعث مى‌شود كه بنياد از تلاطم‌هاى بازار در امان باشد و وابستگى‌اش به امثال گوگل هم كمتر شود. با پس‌انداز كردن پول خيالمان راحت است كه اگر گوگل يک تقاضاى نامعقول مطرح كرد، آن قدر پس‌انداز داريم كه به مشكل برنخوريم تا يک منبع جايگزين پيدا كنيم.»

خانم بيكر گفت كه سعى می‌کند نفوس بد نزند ولى: «من اين طور به قضيه نگاه می‌كنم كه ما داريم كار مهمى انجام مى‌دهيم. حالا منابع مالى لازم براى انجام اين كار مى‌تواند از هر جايى بيايد. در حال حاضر گوگل منبع ماست، اما اين پول حتى مى‌نواند از چين هم بيايد.»

سخن‌گوی گوگل حاضر نيست در مورد هيچ موضوع مرتبط به روابط گوكل و موزيلا اظهار نظر كند ولى يک چيز را رسما اعلام كرد: «موزيلا يكى از با ارزش‌ترين شركاى تجاری ما است، چون خيلى از كاربران، فايرفاكس را به كار مى‌برند تا از خدمات مختلف ما استفاده كنند. ما به همكارى خود با همه فراهم‌كنندگان فناورى از جمله فايرفاكس ادامه خواهيم داد تا مطمئن شويم كه كاربران مشترکمان بهترين تجربه را از خدمات ما خواهند داشت.»

از نظر تيم وو، استاد داشكاه كلمبيا و پژوهشكر اينترنت، شراكت ميان گوگل و موزيلا هنوز بسيار درست و به جا است. او گفت: «ما در دوران جنگ سرد ميان سيستم‌های باز و سیستم‌های انحصارى زندگى مى‌كنيم و گوگل به متحدان خود كمک می‌كند. اين هيچ اشكالى ندارد.»

آقاى وو تأكيد كرد كه از جزئيات فاش‌نشده قرارداد فايرفاكس و گوگل بى‌خبر است، اما با كنايه گفت: «سال‌ها بعد از پايان جنگ سرد وقتى معلوم شد كه تركيه از آمريکا كمک مالى می‌گرفته، هيچ‌ كس تعجب نكرد.»