مشهورترین نمایشگاه‌های فناوری دنیا و نگاهی به تاریخچه آن‌ها

۱۷ مهر ۱۳۸۴آخرین بروزرسانی: ۷ آبان ۱۴۰۴

زمان تقریبی مطالعه 9 دقیقه

تصور کنید صبح زود در شهر لاس وگاس یا بارسلونا از هتل به سالن نمایشگاه ‌می‌روید و در میان هیاهوی غرفه‌ها، نورافکن‌ها و نمایشگرهای عظیم ۸K، یک روبات خودران مسیر بازدیدکننده را تعقیب می‌کند و پهپادی بالای سر غرفهٔ یک استارت‌آپ درحال پرواز است.

این تصویر تجسمی از تجربهٔ حضور در «نمایشگاه فناوری» (technology expo) است که هر ساله هزاران نفر را از سراسر جهان گرد می‌آورد. در این فضا، اصطلاح «نمایشگاه فناوری برتر جهانی» یا «کلمه کلیدی» مانند بازدیدکنندگان ابتدایی به ذهن خطور می‌کند. این رویدادها صرفاً محلی برای دیدن محصولات جدید نیستند بلکه نماد تغییر، نوآوری و جریان اقتصاد دیجیتال‌اند. نمایشگاه‌هایی که از دهه‌های قبل یک غرفهٔ ساده داشتند حالا تبدیل به میدان‌هایی شده‌اند که شرکت‌ها، دولت‌ها و سرمایه‌گذاران با استفاده از آنها حرف نخست را در فناوری فردا می‌زنند.

با این حال، هرکدام از این نمایشگاه‌ها ریشه‌هایی تاریخی دارند که اگر آن‌ها را نشناسیم، درک کامل تحول فناوری ممکن نیست. در ادامه، به بررسی عمیق تاریخچهٔ چند نمایشگاه فناوری مشهور می‌پردازم و نشان می‌دهم چگونه این نمایشگاه‌ها از پلاتفورم‌های محلی به مراکز جهانی تبدیل شده‌اند.

۱- نمایشگاه CES؛ از تلویزیون‌های سیاه‌وسفید تا هوش مصنوعی

نمایشگاه CES یا «Consumer Electronics Show» نخستین بار در سال ۱۹۶۷ در شهر نیویورک برگزار شد و هدفش معرفی تازه‌ترین محصولات الکترونیکی مصرفی بود. در آن زمان، ستارگان غرفه‌ها نه خودروهای هوشمند یا گجت‌های پوشیدنی، بلکه تلویزیون‌های رنگی و رادیوهای جیبی بودند. با گذشت زمان، CES از یک نمایشگاه محدود به یک رویداد جهانی بدل شد که آیندهٔ فناوری را پیش‌بینی می‌کند. از معرفی نوار ویدئو (VHS) و دیسک نوری (CD) گرفته تا رونمایی از نخستین کنسول‌های بازی، بسیاری از لحظات تاریخی فناوری در CES رقم خوردند. از دههٔ ۲۰۱۰، تمرکز این نمایشگاه از سخت‌افزار به سمت نرم‌افزار و اکوسیستم‌های هوشمند تغییر کرد. امروز، شرکت‌های فعال در حوزهٔ هوش مصنوعی (AI)، روباتیک و خودروهای خودران، اصلی‌ترین بازیگران CES هستند. تحلیل‌گران می‌گویند CES آینه‌ای از مسیر فناوری مصرفی در پنج سال آینده است. نکتهٔ جالب آن است که این نمایشگاه توانسته علی‌رغم تغییر ساختار رسانه‌ها، همچنان جذابیت خود را حفظ کند. ترکیب رسانه، سرمایه‌گذاری و نوآوری باعث شده CES نه فقط یک رویداد صنعتی، بلکه پدیده‌ای فرهنگی باشد که سبک زندگی آینده را تعریف می‌کند.

۲- نمایشگاه IFA برلین؛ پل میان شرق و غرب فناوری

نمایشگاه IFA یا «Internationale Funkausstellung Berlin» یکی از قدیمی‌ترین نمایشگاه‌های فناوری جهان است که نخستین بار در سال ۱۹۲۴ در آلمان برگزار شد. در آن دوران، فناوری رادیو تازه متولد شده بود و IFA محلی برای نمایش گیرنده‌ها و فرستنده‌های موج کوتاه بود. نکتهٔ تاریخی مهم این است که آلبرت اینشتین در نخستین دورهٔ IFA سخنرانی افتتاحیه‌ای دربارهٔ آیندهٔ فناوری مخابرات ارائه داد. پس از جنگ جهانی دوم، نمایشگاه چند سال تعطیل شد اما از دههٔ ۱۹۵۰ با محوریت تلویزیون، لوازم خانگی و ارتباطات بازگشت. با ظهور دیوار برلین، IFA به‌نوعی نماد اتحاد فرهنگی میان شرق و غرب اروپا شد و پس از اتحاد آلمان، به یک رویداد بین‌المللی بزرگ بدل گردید. امروزه، IFA میزبان شرکت‌های مطرح در زمینهٔ لوازم خانگی هوشمند، فناوری صوتی و تصویری، اینترنت اشیا (IoT) و انرژی سبز است. تمرکز آن بر «زندگی هوشمند» (Smart Living) است نه صرفاً ابزار دیجیتال. تفاوت IFA با CES در ریشهٔ اروپایی و نگاه کاربردی‌تر آن است. درحالی‌که CES آینده‌نگر است، IFA بیشتر به کیفیت تجربهٔ انسانی در فناوری می‌پردازد و این تفاوت، آن را از سایر نمایشگاه‌های جهانی متمایز کرده است.

۳- نمایشگاه MWC بارسلونا؛ نبض جهانی ارتباطات همراه

نمایشگاه MWC یا «Mobile World Congress» در ابتدا در سال ۱۹۸۷ در شهر کان در فرانسه آغاز شد و بعدها در بارسلونا مستقر شد. محور اصلی آن از همان ابتدا «ارتباطات سیار» بود؛ از شبکه‌های GSM در دههٔ ۹۰ تا ۵G و اینترنت ماهواره‌ای امروز. این نمایشگاه جایی است که شرکت‌های بزرگ مخابراتی مانند نوکیا، هواوی، اریکسون و سامسونگ هر سال تازه‌ترین فناوری‌های ارتباطی خود را معرفی می‌کنند. در MWC، مفاهیمی مانند اینترنت اشیاء (Internet of Things)، شهرهای هوشمند و استانداردهای جهانی مخابرات به بحث گذاشته می‌شود. برخلاف CES که مخاطبان عمومی دارد، MWC بیشتر متخصصان و مدیران فناوری را هدف می‌گیرد و جنبهٔ صنعتی و سیاست‌گذاری‌اش پررنگ‌تر است. بااین‌حال، از اواخر دههٔ ۲۰۱۰ و با نفوذ گوشی‌های هوشمند، شرکت‌های نرم‌افزاری و تولیدکنندگان گجت‌های مصرفی نیز به آن پیوستند. این نمایشگاه به نوعی موتور محرک تحولات ارتباطی قرن بیست‌ویکم است. هر بار که فناوری بی‌سیمی تازه‌ای معرفی می‌شود، مسیر اقتصادی جهان تغییر می‌کند. MWC نه‌تنها بازار را هدایت می‌کند، بلکه صحنهٔ رقابت ژئوپولیتیکی میان قدرت‌های فناوری نیز هست.

۴- کامپیوتکس تایوان؛ نقطهٔ تلاقی سخت‌افزار و نوآوری

نمایشگاه Computex Taipei از دههٔ ۱۹۸۰ میلادی، مرکز معرفی سخت‌افزار و نوآوری‌های صنعتی در شرق آسیاست. این نمایشگاه ابتدا با هدف حمایت از صنعت تولید رایانه در تایوان آغاز شد، اما به‌سرعت به دومین رویداد بزرگ فناوری جهان پس از CES تبدیل شد. در کامپیوتکس، تمرکز اصلی بر مادربردها، پردازنده‌ها (CPU)، کارت‌های گرافیک (GPU) و سرورهاست، یعنی جایی که ستون فقرات فناوری ساخته می‌شود. شرکت‌هایی مانند ASUS، Acer، MSI، AMD و NVIDIA در این نمایشگاه نخستین محصولات خود را معرفی کرده‌اند. ویژگی خاص کامپیوتکس این است که رابطه‌ای مستقیم با زنجیرهٔ تأمین جهانی دارد. برخلاف نمایشگاه‌های مصرفی، اینجا مهندسان و شرکای تجاری حضور دارند تا دربارهٔ آیندهٔ تراشه‌ها و زیرساخت‌های دیجیتال تصمیم بگیرند. در دههٔ اخیر، با گسترش هوش مصنوعی و محاسبات ابری (cloud computing)، کامپیوتکس از سطح سخت‌افزار صرف فراتر رفته و به مرکز گفت‌وگو دربارهٔ معماری‌های پردازشی و آیندهٔ محاسبات بدل شده است. در واقع، اگر CES ویترین فناوری است، Computex کارگاه ساخت آن است.

۵- SXSW تگزاس؛ جایی میان فناوری، موسیقی و فرهنگ

نمایشگاه و جشنواره SXSW یا «South by Southwest» از سال ۱۹۸۷ در شهر آستینِ تگزاس آغاز شد و از همان ابتدا رویدادی میان‌رشته‌ای بود. برخلاف دیگر نمایشگاه‌ها که تمرکز صرفاً بر فناوری دارند، SXSW تلفیقی از فرهنگ دیجیتال، سینما، موسیقی و نوآوری است. شرکت‌های نوپا، هنرمندان، توسعه‌دهندگان بازی و حتی سیاست‌گذاران در این رویداد گردهم می‌آیند تا دربارهٔ آیندهٔ تجربهٔ انسانی در جهان دیجیتال گفت‌وگو کنند. در دههٔ ۲۰۰۰، معرفی اپلیکیشن‌هایی مانند توییتر و Foursquare در همین جشنواره اتفاق افتاد و از آن زمان SXSW به نوعی سکوی پرتاب استارت‌آپ‌های خلاق شد. وجه متمایز SXSW در رویکرد «انسان‌محور» (human-centered innovation) آن است؛ در حالی‌که سایر نمایشگاه‌ها از زاویهٔ محصول به فناوری نگاه می‌کنند، این رویداد به تأثیر اجتماعی، اخلاقی و فرهنگی فناوری می‌پردازد. در سال‌های اخیر، مباحثی مانند هوش مصنوعی مولد، واقعیت افزوده و آیندهٔ کار در محور اصلی نشست‌های SXSW قرار گرفته است. این ترکیب منحصر‌به‌فرد از هنر و فناوری باعث شده SXSW الهام‌بخش نسل جدیدی از خلاقان دیجیتال باشد.

۶- نمایشگاه GITEX دبی؛ چهرهٔ فناوری خاورمیانه

نمایشگاه GITEX Global که در سال ۱۹۸۱ در دبی تأسیس شد، ابتدا با تمرکز بر فناوری اطلاعات (IT) و سخت‌افزار آغاز به کار کرد. در آن دوران، خاورمیانه هنوز در مراحل ابتدایی دیجیتالی شدن بود. اما دبی با درک هوشمندانه از آینده، از GITEX برای معرفی خود به‌عنوان مرکز نوآوری منطقه استفاده کرد. این نمایشگاه در دهه‌های بعدی با رشد اقتصاد دیجیتال و سرمایه‌گذاری‌های دولتی، به یک پلتفرم بین‌المللی تبدیل شد که شرکت‌های آسیایی، اروپایی و آمریکایی در آن حضور می‌یابند. در سال‌های اخیر، محورهای اصلی GITEX شامل هوش مصنوعی (Artificial Intelligence)، شهرهای هوشمند، امنیت سایبری (cybersecurity) و فناوری‌های سبز شده است. ویژگی منحصربه‌فرد GITEX، حضور فعال دولت‌ها و نهادهای شهری است که فناوری را نه صرفاً به‌عنوان محصول بلکه به‌عنوان ابزار حکمرانی هوشمند معرفی می‌کنند. در واقع، GITEX تصویری از رقابت جهانی برای تبدیل فناوری به زیرساخت شهری است. با گسترش پروژه‌هایی چون «دبی اسمارت سیتی»، این نمایشگاه اکنون نقشی شبیه به پل میان شرق و غرب فناوری ایفا می‌کند و چهره‌ای نو از نوآوری عربی به نمایش می‌گذارد.

۷- NAB Show؛ نمایشگاه فناوری رسانه و پخش

نمایشگاه NAB Show در لاس‌وگاس از سال ۱۹۲۳ زیر نظر «انجمن ملی پخش‌کنندگان آمریکا» (National Association of Broadcasters) برگزار می‌شود. تمرکز آن از ابتدا بر رسانه‌های دیداری و شنیداری بود و به‌مرور با تحول دیجیتال، به بزرگ‌ترین گردهمایی جهانی در حوزهٔ تولید محتوای تصویری تبدیل شد. NAB Show جایی است که فناوری پخش تلویزیونی، سینمای دیجیتال، استریم آنلاین و تولید ویدیوهای سه‌بعدی معرفی می‌شود. نکتهٔ جالب این است که بسیاری از فناوری‌های امروز، مانند وضوح 4K و HDR نخستین بار در همین رویداد رونمایی شدند. در دههٔ اخیر، با رشد پلتفرم‌های استریم مانند نتفلیکس و یوتیوب، محور NAB از سخت‌افزارهای استودیویی به سمت نرم‌افزار و داده‌های تحلیلی حرکت کرده است. در اینجا فناوری نه‌تنها ابزار تولید بلکه وسیله‌ای برای تحلیل رفتار مخاطب است. NAB نماد آن است که فناوری و رسانه دو روی یک سکه‌اند و مرز میان صنعت فیلم و دنیای دیجیتال روزبه‌روز محوتر می‌شود.

۸- سیبت آلمان؛ صعود و افول یک اسطورهٔ دیجیتال

نمایشگاه CeBIT در شهر هانوفر آلمان یکی از مهم‌ترین رویدادهای فناوری قرن بیستم بود. آغاز آن به سال ۱۹۷۰ بازمی‌گردد، زمانی که به‌عنوان بخشی از نمایشگاه صنعتی هانوفر فعالیت می‌کرد. در دههٔ ۱۹۸۰، با رشد انفجاری صنعت رایانه، CeBIT به‌صورت مستقل برگزار شد و به‌سرعت به بزرگ‌ترین نمایشگاه فناوری اطلاعات جهان بدل گشت. شرکت‌هایی مانند IBM، Microsoft و Intel در آن دوران غرفه‌های عظیمی داشتند. CeBIT در دههٔ ۱۹۹۰ نماد دوران «کامپیوتر شخصی» بود و برای بسیاری از مهندسان و مدیران فناوری، حضور در آن معادل ورود به قلب صنعت دیجیتال محسوب می‌شد. اما از دههٔ ۲۰۱۰ با ظهور رویدادهای تخصصی‌تر و تمرکز جهانی بر CES و MWC، اهمیت CeBIT کاهش یافت. آخرین دورهٔ رسمی آن در سال ۲۰۱۸ برگزار شد و سپس لغو گردید. بااین‌حال، میراث CeBIT همچنان زنده است؛ زیرا بسیاری از الگوهای نمایشگاهی، جلسات فنی و سبک اطلاع‌رسانی که امروز در رویدادهای فناوری دیده می‌شود، ریشه در ساختار CeBIT دارد. CeBIT نمونه‌ای است از اینکه حتی غول‌های فناوری نیز اگر با تغییرات جهانی هماهنگ نشوند، به تاریخ می‌پیوندند.

۹- TechCrunch Disrupt؛ زایش استارت‌آپ‌های جهانی

رویداد TechCrunch Disrupt از سال ۲۰۱۰ در سان‌فرانسیسکو شکل گرفت و رویکردی کاملاً متفاوت از نمایشگاه‌های سنتی دارد. هدف آن نه نمایش محصول نهایی بلکه معرفی ایده‌های نو و استارت‌آپ‌های اولیه است. در این فضا، کارآفرینان جوان در برابر داوران و سرمایه‌گذاران طرح‌های خود را ارائه می‌دهند و گاه تنها در چند دقیقه سرنوشت یک شرکت شکل می‌گیرد. Disrupt به نوعی آینهٔ اکوسیستم استارت‌آپی جهان است؛ جایی که مفهوم «اختلال» (disruption) به معنای تغییر ساختار بازار به‌صورت بنیادین مطرح می‌شود. از اوبر و دراپ‌باکس تا فیت‌بیت، بسیاری از شرکت‌های امروزی نخستین‌بار در همین رویداد معرفی شدند. اهمیت TechCrunch Disrupt در این است که تمرکز را از شرکت‌های بزرگ به ایده‌های کوچک اما تحول‌آفرین منتقل کرد. از منظر فرهنگی، این نمایشگاه بازتاب روح سیلیکون‌ولی است: ترکیبی از خطرپذیری، نوآوری و ایمان به آینده. در دنیایی که فناوری به سرعت پیر می‌شود، Disrupt یادآور این حقیقت است که خلاقیت همیشه از پایین‌ترین سطوح آغاز می‌شود نه از برج‌های شیشه‌ای شرکت‌های بزرگ.

۱۰- آیندهٔ نمایشگاه‌های فناوری؛ از سالن به متاورس

نمایشگاه‌های فناوری در حال گذار از فضاهای فیزیکی به محیط‌های مجازی‌اند. پس از همه‌گیری کووید-۱۹، بسیاری از رویدادها به‌صورت دیجیتال یا ترکیبی (hybrid) برگزار شدند. اکنون ایدهٔ «نمایشگاه در متاورس» (metaverse exhibition) به واقعیت نزدیک شده است. شرکت‌ها در حال طراحی پلتفرم‌هایی هستند که کاربران بتوانند از طریق هدست واقعیت مجازی (VR headset) در آن‌ها قدم بزنند، با غرفه‌داران گفت‌وگو کنند و محصولات را در محیط سه‌بعدی ببینند. این تغییر، چالش‌های جدیدی نیز دارد؛ از حفظ تعامل انسانی گرفته تا امنیت داده‌های بازدیدکنندگان. اما از منظر پایداری زیست‌محیطی و هزینه، مزایای بزرگی ایجاد می‌کند. کارشناسان معتقدند نسل بعدی نمایشگاه‌ها به سمت تجربه‌های شخصی‌سازی‌شده و مبتنی بر داده حرکت خواهد کرد. در آینده، نمایشگاه فناوری نه یک مکان بلکه یک شبکهٔ زنده از محتوا، تجربه و تحلیل خواهد بود که ۲۴ ساعت شبانه‌روز در فضای دیجیتال ادامه دارد. شاید در چند سال آینده، هیچ‌کس برای دیدن آینده به لاس‌وگاس یا برلین نرود، بلکه از اتاق خود در متاورس آن را تجربه کند.

خلاصه

نمایشگاه‌های فناوری از نیمهٔ قرن بیستم تا امروز نقش حیاتی در شکل‌دهی به صنعت دیجیتال داشته‌اند. از CES در آمریکا تا IFA در برلین و Computex در تایوان، هرکدام بخشی از تاریخ تحولات فنی و فرهنگی بشر را روایت می‌کنند. این رویدادها نه‌تنها ویترین نوآوری بلکه میدان رقابت اقتصادی و نماد اعتماد جهانی به آینده‌اند. در دهه‌های اخیر، نمایشگاه‌هایی چون MWC و GITEX توانسته‌اند فناوری را به حوزهٔ حکمرانی و زندگی روزمره پیوند دهند. CeBIT، با وجود افولش، یادآور اهمیت سازگاری با تغییرات است. اکنون، با گسترش متاورس و رویدادهای مجازی، مفهوم نمایشگاه به‌کلی دگرگون می‌شود. آیندهٔ نمایشگاه‌های فناوری، تلفیقی از تجربهٔ حضوری و هوش مصنوعی خواهد بود؛ جایی که انسان و ماشین در کنار هم آینده را به نمایش می‌گذارند.

❓ سؤالات رایج (FAQ)

۱. کدام نمایشگاه فناوری بزرگ‌ترین رویداد جهان است؟
نمایشگاه CES در لاس‌وگاس بزرگ‌ترین و تأثیرگذارترین نمایشگاه فناوری مصرفی در جهان به‌شمار می‌آید.

۲. تفاوت CES و MWC در چیست؟
CES بر فناوری‌های عمومی و گجت‌های مصرفی تمرکز دارد، درحالی‌که MWC به ارتباطات همراه، شبکه‌ها و نوآوری‌های مخابراتی اختصاص دارد.

۳. چرا نمایشگاه CeBIT منحل شد؟
به دلیل ظهور رویدادهای تخصصی‌تر و کاهش حضور شرکت‌ها، CeBIT در سال ۲۰۱۸ تعطیل شد، اما میراث آن در قالب رویدادهای جدید ادامه یافت.

۴. GITEX چه جایگاهی در خاورمیانه دارد؟
GITEX بزرگ‌ترین رویداد فناوری منطقه است و نقش پل ارتباطی میان بازارهای آسیایی، اروپایی و آفریقایی را ایفا می‌کند.

۵. آیا نمایشگاه‌ها در آینده فقط مجازی خواهند بود؟
احتمالاً به شکل ترکیبی برگزار می‌شوند، چون تجربهٔ انسانی هنوز عنصر مهمی در معرفی و تعامل فناورانه است.

دکتر علیرضا مجیدی

پزشک، نویسنده و بنیان‌گذار وبلاگ «یک پزشک»

دکتر علیرضا مجیدی، نویسنده و بنیان‌گذار وبلاگ «یک پزشک».
با بیش از ۲۰ سال نویسندگی «ترکیبی» مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!

دربارهٔ علیرضا مجیدی در یک پزشک