چشم مصنوعی یا پروتز چشم از چه موادی ساخته شده است؟

رپورتاژ

چشم مصنوعی ، بعنوان یکی از اولین تجهیزات پزشکی دست ساز بشر دارای قدمتی طولانی است و بسیاری از افراد از آن استفاده می‌کنند. این تجهیز دارای انواع متفاوتی است و از مواد مختلفی ساخته می‌شود. در این مطلب توضیحاتی در خصوص مواد تشکیل دهنده پروتزهای چشمی ارائه می‌گردد و شما با جنس مواد تشکیل دهنده و نحوه ساخت چشم مصنوعی آشنا خواهید شد.

چشم مصنوعی چیست؟

این تجهیز پزشکی دارای پیشینه‌ای طولانی است و از دیرباز برای پر کردن فضای خالی ایجاد شده در حدقه مورد استفاده قرار می‌گرفته است. اولین چشم مصنوعی دارای قدمتی در حدود 5000 سال می باشد. این چشم در بقایای شهر سوخته یافت شده است و جنس آن از خمیر قیر می‌باشد. البته در مصر باستان نیز کاهنان از استخوان و پارچه نیز برای این منظور بهره می‌بردند.

ممکن است هر فردی بر اثر وقوع یک سانحه یا بیماری مجبور به تخلیه کامل یا جزئی چشم خود شود. برای این منظور و رفع مشکلاتی همچون افتادگی پلک بهتر است این افراد از پروتز چشم استفاده نمایند. البته افرادی که چشم خود را از دست می‌دهند، با مشکلات ناشی از عدم اعتماد به نفس نیز مواجه خواهند شد که از طریق بکارگیری این پروتز تا حد زیادی این مشکل نیز برطرف می‌شود و زمینه حضور موثر این افراد در جامعه نیز فراهم می‌گردد.

پروتزهای چشمی از چه موادی ساخته می‌شوند؟

مواد مختلفی از گذشته تا به امروز در تولید پروتز چشم مورد استفاده بوده است. برای مثال در گذشته از خمیر قیر برای این منظور استفاده می‌شد. ولی در حال حاضر از موادی همچون شیشه و اکریلیک پزشکی (PMMA) در ساخت پروتز استفاده می‌شود.

قابل ذکر است که امروزه استفاده از چشم شیشه‌ای بدلیل سنگینی و مشکلاتی همچون شکنندگی، تقریبا منسوخ شده و به ندرت اتفاق می‌افتد. امروزه استفاده از پروتزهای از جنس کامپوزیت بیشتر رواج دارد، زیرا این جنس از استحکام قابل قبولی برخوردار است و عملا عمر بیشتری نسبت به پروتزهای شیشه‌ای دارد. همچنین طراحی دقیق‌تری می‌توان بر روی این چشم‌های مصنوعی انجام داد. از اینرو چشم‌های اکریلیک از شباهت بسیار بالایی نسبت به چشم طبیعی برخوردار خواهد بود.

البته به تازگی، نسل جدید پروتزهای چشمی تحت عنوان پروتزهای آکروکامپوزیت طراحی و روانه بازار شده است. این نوع از پروتزها به همت متخصصان کینیک تخصصی چشم مصنوعی ماهان بعنوان یکی از پیشتازان و پیشگامان این عرصه، تولید گردیده‌اند. پروتزهای آکروکامپوزیت دارای مزایای بسیاری نسبت به انواع قبل‌تر از خود هستند. از جمله این موارد می‌توان به شفافیت بیشتر، طبیعی‌تر بودن، سبکی، طول عمر مفید بیشتر و … اشاره نمود.

انواع چشم مصنوعی

پروتزهای چشمی با توجه به به جنس و نوع مصرف آنها به انواع مختلفی دسته بندی می‌شوند که از جمله آنها می‌توان به موارد زیر اشاره داشت:

• پروتز چشم اوربیتال
• چشم مصنوعی آنتی پتوز
• پروتز چشم اکریلیک
• اسکلرال شل اکریلیک
• پروتز چشم اکریلیک حفره دار
• چشم مصنوعی آکروکامپوزیت

پزشک با توجه به میزان آسیب چشم بیمار و همچنین نحوه تخلیه آن، یک نوع را برای شخص انتخاب می‌نماید. البته باید توجه داشت که قیمت این پروتزها با توجه به جنس و کاربردشان نیز متفاوت خواهد بود.

فرآیند ساخت پروتز چشم به چه نحوی است؟

در ساخت چشم مصنوعی آکولاریست یا همان شخصی که می خواهد پروتز را بسازد، می بایست مراحل مختلفی را به دقت انجام دهد تا یک محصول خوب و با کیفیت در اختیار مصرف کننده قرار گیرد. پس از گذشت 6 تا 8 هفته از جراحی تخلیه چشم، آکولاریست باید ناحیه تخلیه شده درون حدقه را اندازه گیری نماید. در گام بعدی قالب گیری برای ساخت ایمپلنت انجام می‌شود.

سپس در گام نهایی آکواریست طراحی‌های لازم را با استفاده از رنگ‌های مخصوص و مطابق با چشم سالم فرد بر روی پوسته بیرونی انجام می‌گردد. البته گاهی اوقات حتی به چند مرتبه مراجعه برای دستیابی به نتیجه بهتر نیز ضروری است.

آیا پروتزهای چشمی قابلیت حرکت دارند؟

در پاسخ به این سوال باید گفت که پاسخ مثبت است و برخی از نمونه‌های چشم مصنوعی قابلیت حرکت دارند. در چشم‌هایی که عمل تخلیه کامل بر روی آنها انجام می‌شود از جسمی کروی شکل تحت عنوان ایمپلنت چشمی برای پر کردن فضای خالی استفاده خواهد شد.

از طریق اتصال ماهیچه‌های چشمی به ایمپلنت می‌توان یک حرکت مطلوب برای پروتز ایجاد نمود. این حرکت تا 70 درصد حرکت چشم سالم فرد را دنبال نماید و اگر بیمار در انجام آن دقت کافی داشته باشد دیگران متوجه استفاده او از چشم مصنوعی نخواهند شد.

آیا از طریق چشم مصنوعی می توان بینایی افراد را به آنها بازگرداند؟

باید گفت تا کنون هیچ پروتزی نتوانسته است بینایی افراد را به آنها بازگرداند و در واقع پروتزهای موجود فقط حالت ثابت دارند و حتی مردمک موجود در این چشم حالت نقاشی دارد و نمی‌تواند بزرگ و کوچک شود. البته تلاش‌هایی در این زمینه توسط دانشمندان انجام شده است و آنها نیز دستاوردهایی در این زمینه داشته‌اند.

بعنوان مثال یکی از معروفترین پروژه‌ها برای بازگردانی بینایی، تحت عنوان پروژه آرگاس شناخته می‌شود. در این پروژه با استفاده از یک عینک مخصوص و چند الکترود که در سر و پشت چشم فرد تعبیه می‌شوند، دانشمندان موفق شده‌اند یک درک بصری متفاوت از بینایی افراد سالم برای نابینایان ایجاد نمایند. ولی باید گفت که تا دستیابی و بازیابی بینایی کامل راه درازی در پیش خواهد بود.

چه فاکتورهایی بر تعیین قیمت نهایی چشم مصنوعی موثر خواهد بود؟

در تعیین قیمت نهایی چشم مصنوعی، پارامترهای مختلفی دخیل هستند که از جمله آنها می توان به موارد زیر اشاره نمود:

• نوع پروتز چشمی که برای بیمار ساخته می‌شود
• شرایط چشم آسیب دیده بیمار
• میزان کاری که باید برای ساخت پروتز چشم انجام شود
• تکنولوژی و روش ساخت چشم مصنوعی

نتیجه گیری

چشم مصنوعی بعنوان یکی از قدیمی‌ترین تجهیزات پزشکی به جهت رفع بسیاری از مشکلات ناشی از تخلیه چشم مورد استفاده قرار می‌گیرد. جنس این پروتز، از شیشه و اکریلیک پزشکی می‌باشد. البته به تازگی نیز نوع جدیدی از جنس آکروکامپوزیت توسط متخصصان کلینیک چشم مصنوعی ماهان نیز روانه بازار شده است. این نسل جدید، از مزایای بیشتری نسبت به سایر پروتزها برخوردار است.