هالوکس والگوس و انواع روشهای جراحی آن
رپورتاژ
اولین انگشت پا به نام انگشت شست نامگذاری شده است و تحت عنوان هالوکس نیز شناخته میشود. والگوس نیز یک اصطلاح لاتین میباشد که انحراف به سمت قسمت جانبی بدن را توصیف میکند. در نتیجه، هالوکس والگوس به عنوان انحراف انگشت شست پا به سمت داخل تعریف میشود که نوع دردناک آن معمولا مشکلاتی را هنگام راه رفتن و ورزش کردن ایجاد میکند. اما جای نگرانی نیست زیرا میتوانید از بدتر شدن آنها جلوگیری کنید.
هالوکس والگوس زمانی ایجاد میشود که اولین استخوان متاتارس پا به سمت بیرون چرخیده و موجب انحراف انگشت شست پا به سمت داخل و بیرون زدگی مفصل میگردد. اغلب کفشها برآمدگی حاصل از بونیون را در خود جای نمیدهند و به مفصل بیرون زده فشار زیادی وارد میکنند تا جایی که بورسها ملتهب شده و موجب سفت و دردناک شدن کل مفصل میگردند.
به بیانی دیگر، چرخش متاتارس در این عارضه موجب حرکت آن به سمت داخل میشود و با توجه به این که فالانکس پروگزیمال توسط ماهیچهها و رباطها به بقیه انگشتان متصل است، انگشت شست پا شروع به انحراف جانبی کرده و باعث ایجاد سابلوکساسیون مفصل متاتارسوفالانژیال میگردد. این موقعیت نا مناسب تمام ساختارهای تشریحی اطراف را تحت تاثیر قرار میدهد، که میتواند درد و نا توانی عملکردی را به همراه داشته باشد.
علت ایجاد هالوکس والگوس چیست و چه افرادی مستعد این عارضه هستند؟
اگر چه به نظر میرسد که منشا هالوکس والگوس معمولا شامل چند عامل میشود، اما علت دقیق آن مشخص نیست. شلی بیش از حد رباط، پوشیدن کفشهای پاشنه بلند و پنجه باریک و اضافه وزن از جمله مهمترین علل ایجاد هالوکس والگوس هستند که برای کنترل آنها روشهای مختلفی وجود دارد.
افرادی که مستعد ابتلا به هالوکس والگوس هستند، شامل موارد زیر میشوند:
افرادی که در مشاغلی مانند معلمی و پرستاری که نیاز به ایستادن و راه رفتن زیاد دارد فعالیت میکنند.
رقصندههای باله که پاهایشان استرس شدید و تکراری را تحمل میکند.
زنان باردار که در دوران بارداری دچار تغییرات هورمونی میشوند.
افراد مبتلا به آرتریت که غضروف داخل مفصل آنها دچار آسیب شده است.
از نظر دکتر توحید صفایی، بونیونها معمولا نیازی به جراحی ندارند و با انجام اقدامات محافظه کارانه که فشار وارد شده بر مفصل را کاهش میدهد، کنترل میشوند. اما زمانی که در این عارضه بدشکلی زمینهای وجود دارد یا درد شدید موجب ناتوانی شده است، عمل جراحی انجام میشود.
چرا بونیونها نیاز به توجه دارند؟
مفصل متاتارسوفالنژیال یا MTP به تحمل وزن و توزیع آن در طول طیف وسیعی از فعالیتها کمک کرده و وجود بونیون در این محل عملکرد پا را دچار مشکل میکند و به دیگر انگشتان آسیب میرساند.
تحت فشار قرار گرفتن انگشتان شست پا موجب ایجاد میخچه، انگشت چکشی، پینه کف پا و رشد ناخنها به داخل شده و اگر این فشار به دلیل قرار گرفتن وزن بدن بر روی آنها ادامه یابد، ناحیه کف پا را نیز دچار ناراحتی میکند. در چنین شرایطی، بیمار ورزش و سایر فعالیتهای خود را محدود میکند و به سختی راه میرود.
اختلالات پا یکی از دلایل اصلی ناتوانی و کم تحرکی در زنان مسن است که هر چه میزان آن بیشتر میشود، کیفیت زندگی کاهش مییابد. بنابراین اگر درد و ناهنجاری موجب ایجاد مشکلاتی در انجام فعالیتهای روزانه شود، افراد باید به دنبال درمان باشند.
درمان محافظه کارانه
دکتر توحید صفایی درمانهای محافظه کارانه زیر را برای درمان و کنترل هالوکس والگوس تعیین میکند:
- پوشیدن کفشهایی مانند صندل، کفش ورزشی و کفش چرمی نرم که فضای کافی و کفی پهن و انعطافپذیر برای حمایت از پا دارند و پاشنه پا را به خوبی نگه میدارند.
- استفاده از پد پر از ژل موجود در داروخانهها به منظور محافظت از بونیون
- استفاده از ارتزهای نیمه نرم برای کمک به قرارگیری صحیح پاها هنگام برخورد با زمین
- استفاده از آتل هنگام شب و به منظور صاف نگه داشتن انگشت و کاهش ناراحتی
- استفاده از کمپرس سرد و گرم
- مصرف داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند آسپرین و ایبوپروفن
- استفاده از اولتراسوند و ماساژ
- تزریق کورتیزون که عوارض جانبی زیادی به همراه دارد.
جراحی
جراحی هالوکس والگوس معمولا زمانی انجام میشود که درمانهای محافظه کارانه با شکست مواجه شده و بیمار همچنان درد و اختلال در انجام فعالیتهای روزانه را تجربه میکند. هدف از انجام این روش درمانی، دستیابی به تراز مناسب، اصلاح عدم تعادل عملکردی در پا با از بین بردن برآمدگی استخوانی و تنظیم مجدد مفصل و تسکین درد است. بهبودی کامل بونیون به روش درمانی مورد استفاده بستگی دارد و ممکن است یکسال یا بیشتر طول بکشد. بنابراین هرگز جراحی بونیون را صرفا برای اهداف زیبایی انجام ندهید و هرگز برای انجام آن عجله نداشته باشید.
پیش از جراحی، عکسبرداری با اشعه ایکس به منظور طبقه بندی و تعیین میزان شدت بونیون و سلامت و قدرت استخونها و بافتهای همبند بیمار انجام میشود و هر چه شدت بونیون بیشتر باشد، جراحی پیچیدهتر و خطرناکتر خواهد بود.
جراح معمولا برای ناهنجاریهای خفیف جراحی بونیونکتومی و برای اصلاح بونیونهای شدید استئوتومی انجام میدهد و هر دوی این روشها تحت بیهوشی موضعی، عمومی یا نخاعی به صورت سرپایی در بیمارستان و مرکز جراحی انجام میشود.
دسته بندی جراحی بونیون براساس میزان شدت آن
بونیون خفیف
خفیف، استخوان اضافی در قسمت بیرونی سر متاتارس تراشیده شده و ماهیچهها، تاندونها و رباطهای اطراف مفصل مجددا تنظم میشوند. بهبودی پس از این جراحی شامل پوشیدن کفش بعد از عمل جراحی میباشد و معمولا 3 الی 4 هفته طول میکشد.
بونیون متوسط
در جراحی بونیونهای متوسط نیز مانند جراحی بونیونهای خفیف علاوه بر برش سر متاتارس برای جابجایی آن، استخوان با پین یا پیچ در جای خود ثابت میشود. در طول دوره بهبودی 4 تا 6 هفتهای پس از این عمل جراحی، پای بیمار باید در گچ بماند و با عصا راه برود.
بونیون شدید
در جراحی بونیونهای شدید، استخوان اضافی سر استخوان متاتارس تراشیده شده و یک تکه گوی مانند از استخوان بداشته میشود. سپس متاتارس مجددا تراز و با پین یا پیچ ثابت میگردد و در نهایت پای بیمار گچ گرفته میشود. در صورتی که مفصل غیر قابل تعمیر باشد، از یک مفصل مصنوعی برای جاگزینی با آن استفاده میشود و بیمار در طول دوره بهبودی از عصا برای راه رفتن استفاده میکند.
نتایج و عوارض پس از جراحی بونیون
تغییرات میان ناهنجاریهای مفصل انگشت پا و تکنیکهای جراحی، ارزیابی نتایج حاصل از جراحی بونیون را با دشواری مواجه میکنند. برخی از مطالعات نشان میدهند که 85% تا 90% بیماران از نتایج عمل جراحی خود راضی هستند، اما در مطالعاتی دیگر حدود یک سوم از بیماران ناراضی بودند که این نارضایتی احتمالا به دلیل انتظارات غیر واقعی بیماران بوده است. زیرا برخی بیماران تصور میکنند که پس از جراحی انگشت شست پای آنها کاملا صاف میشود و میتوانند کفشهای باریک بپوشند.
شایعترین عارضه پس از عمل جراحی، عود بونیون است که در 16% مواردی که فقط برجستگی تراشیده میشود، ممکن است اتفاق بیوفتد. در برخی موارد که نیاز به جراحی مجدد دارد نیز ممکن است استخوان بریده شده مجددا وصل شود یا اصلا وصل نشود. دیگر عوارض ناشی از عمل جراحی هالوکس والگوس شامل تحریک ناشی از پیچها یا پینها، تورم، سفتی مفصل، آسیب عصبی، عفونت و جای زخم میشود که به مرور زمان بهبود مییابند.
تصمیمگیری برای انجام این عمل جراحی، کاری بسیار سخت و گیجکننده است و بیماران باید فواید بالقوه و خطرات آن را بسنجند و با پزشک متخصص مشورت کنند.
