۸ شگفتی زندگی از دید کتاب حیرت، شگفتیهای روزمره چگونه زندگی ما را متحول میکنند؟
خلاصهای از بخشی از کتاب کتاب حیرت
شگفتیهای روزمره چگونه زندگی ما را متحول میکنند؟
نویسنده: داکر کلتنر
مترجم: امیرحسین فتوحی
ناشر: هورمزد
سرآغاز حیرت
هیجانات همانند داستانها، صحنههای یک رمان، فیلم یا تئاتر، زندگی ما را شکل میدهند. آنها در تعاملات انسانی ظهور مییابند و به ما کمک میکنند تا با دیگران ارتباط برقرار کنیم، عشق بورزیم، با بیعدالتی مقابله کنیم و به جوامع مختلف بپیوندیم. ویلیام جیمز، روانشناس برجسته قرن بیستم، با جمعآوری داستانهای افراد درباره مواجهه با خدا و تجربیات معنوی، به معنای حیرت رازآلود پی برد و آن را بهعنوان یک تجربۀ هیجانی و وصفناپذیر درک کرد. جیمز تاکید کرد که حیرت چیزی بیشتر از یک هیجان ساده است و به تجربههای عمیق و معنوی انسانها بازمیگردد.
در مطالعهای گسترده با همکاری پروفسور یانگ بی، داستانهای حیرت از ۲۶ کشور جهان جمعآوری شد. این مطالعه به منظور جلوگیری از سوگیری نتایج، شامل نمونههای متنوعی از افراد با فرهنگها، مذهبها و پسزمینههای مختلف بود. شرکتکنندگان از ادیان مختلفی مانند یهودیت، مسیحیت، هندوئیسم، بودیسم و اسلام بودند و همچنین شامل فرهنگهای سکولار نیز میشدند. این تنوع باعث شد تا هشت شگفتی زندگی شناسایی شود که احساس حیرت را در انسانها برمیانگیزد.
شگفتیهای زندگی
- زیبایی اخلاقی: انسانها در مواجهه با زیبایی اخلاقی و فضیلتهای فوقالعاده، دچار حس حیرت میشوند. شهامت و ایستادگی در برابر مشکلات نمونههای بارز این نوع زیبایی هستند. به عنوان مثال، برخورد یک مادر با تولد نوزادش یا شهامت در میدان نبرد، نمونههایی از زیبایی اخلاقی هستند که باعث حیرت میشوند. جیمز در این باره میگوید: “شجاعت در برابر رنج، زیبایی اخلاقی است که ما را به سمت احساس حیرت سوق میدهد.”
- جوشش جمعی: تجارب جمعی مانند جشنها، مراسم مذهبی و تجمعات سیاسی، مردم را به یک خود جمعی و احساس وحدت و پیوستگی میرساند. امیل دورکیم، دانشمند فرانسوی، اصطلاح “جوشش جمعی” را برای توصیف این تجربههای هیجانی که افراد را در یک قبیله یا گروه متحد میکند، به کار برد. او میگوید: “جوشش جمعی نیرویی است که افراد را در یک خود جمعی، یک قبیله و یک ‘ما’ ی گسترده ادغام میکند.”
- طبیعت: رویدادهای عظیم طبیعی مانند زلزله، طوفان و مشاهدات شبانه از آسمان، انسانها را به حیرت میاندازد. بسیاری از افراد به آسمان شب و چیدمان ستارهها اشاره کردند که الهامبخش تصور یونانیها، اهالی روم باستان و مردم آمریکای مرکزی از خدایان بوده است. تجربه حضور در کوهستان، مشاهده درههای عمیق، حرکت در میان درختان مرتفع و دویدن روی تپههای شنی نیز منجر به حیرت انسان میشود.
- موسیقی: موسیقی با ایجاد ارتباطی بزرگتر از خود، حس حیرت را به وجود میآورد. افراد با حضور در کنسرت، گوش دادن به موسیقی در فضای آرام و ساکت و یا زمزمه سرود مذهبی در کلیسا، این حیرت را تجربه میکنند. موسیقی میتواند درک ما از جهان را گسترش دهد و احساسات عمیقی را در ما برانگیزد.
- طراحی بصری: ساختمانها، مجسمهها و نقاشیها نیز میتوانند منجر به احساس حیرت شوند. طراحی بصری جواهرات، هنرهای زیبا و معماریهای بزرگ دریچهای به روی رازآلود بودن ادراک جهان باز میکنند و جایگاه ما را در نظام فرهنگی که عضوی از آن هستیم، نمایان میسازند. آلدوس هاکسلی در کتاب خود، “درهای ادراک”، مینویسد: “طراحی بصری دریچهای به روی رازآلود بودن ادراک جهان باز میکند.”
- معنویت و مذهب: تجربیات معنوی و مذهبی، نظیر تجلی روحالقدس یا ارتباط با خدا، حیرت رازآلود را به همراه دارد. این تجربههای معنوی و مذهبی میتوانند ما را به احساسات عمیقی از عشق، برکت و حضور الهی برسانند و زندگی ما را متحول کنند.
- مرگ و زندگی: تولد و مرگ، دو قطب چرخه زندگی، همواره باعث حیرت انسانها بوده است. از اینکه موجودی زنده از رحم مادر متولد میشود دچار حیرت میشویم و در سوی دیگر چرخه زندگی و مرگ، زمانی که انسان از موجودی مادی و دارای حیات به گونه دیگری از وجود گذار میکند، باز هم دچار حیرت میشویم.
- کشف و شهود: درک حقایق اساسی درباره زندگی، اکتشافات علمی و بینشهای فلسفی، حس حیرت را به وجود میآورد. درک و شهود ناگهانی میتواند زندگی ما را در یک لحظه دگرگون کند و ما را به سمت فهم جدیدی از جهان و خودمان سوق دهد.
تعریف حیرت
حیرت به عنوان احساس حضور در درگاه چیزی عظیم که درک کنونی انسان از جهان را بالا میبرد، تعریف میشود. عظمت میتواند جسمانی، زمانی، معنایی یا چالشبرانگیز باشد و با تنوع فرهنگی و باورهای مختلف معناهای متفاوتی پیدا کند. این تجربه به تعامل با رمز و رازهای زندگی و مواجهه با عظمت منجر میشود و مضامین چاشنی مانند فضیلت، باورهای ماوراءالطبیعه و تهدید، تنوع بیحدوحصر حیرت را شکل میدهند. جاناتانهایت، همکارم در دانشگاه نیویورک، در این باره میگوید: “حیرت، احساس حضور در درگاه چیزی عظیم است که درک کنونی انسان از جهان را بالا میبرد.”
انقلاب هیجانی
در سایه انقلاب شناختی و هیجانی، علم روانشناسی به بررسی هیجانات انسانی پرداخته و هیجانات را به عنوان حالات احساسی کوتاه و همراه با افکار و فلسفهای متمایز معرفی کرده است. هیجانات نقش حیاتی در تطبیق با شرایط زندگی و بقا داشته و به ما کمک میکنند تا با خطرات مواجه شده و به منافع خود برسیم. علم هیجانات درک ما از هیجانات مثبت و تأثیر آنها بر ذهن و بدن را بهبود بخشیده و ما را به شناخت بهتر از خود و دیگران رسانده است. پل اکمن، پژوهشگر برجسته در زمینه هیجانات، میگوید: “هیجانات افکار و کنش ما را برای تطبیق با شرایط موجود تغییر میدهند.”
در ابتدا، دانشمندان به بررسی هیجانات منفی مانند خشم، ترس و ناراحتی پرداختند و سپس به سراغ هیجانات مثبت مانند نشاط، قدردانی و عشق رفتند. مطالعات نشان داد که هیجانات مثبت تأثیرات عمیقی بر ذهن و بدن انسان دارند و میتوانند ما را به سمت بهبود روابط اجتماعی و افزایش رضایت از زندگی سوق دهند. دیوید هیوم، فیلسوف اسکاتلندی، معتقد بود که هیجانات “ارباب عقل” هستند و نقش مهمی در تصمیمگیریها و رفتارهای ما ایفا میکنند.
حیرت هیجانی است که در انقلاب هیجانی نقش ویژهای داشته است. حیرت زادگاه موسیقی، هنر، مذهب، علم و سیاست است و تجربههای عمیقی را برای انسانها به ارمغان میآورد. حیرت میتواند ما را به سمت خدمترسانی به دیگران، فداکاری و درک عمیقتری از زندگی سوق دهد. حیرت به ما نشان میدهد که مرز میان ما و دیگران بهراحتی از بین میرود و انسان ذاتاً موجودی جمعگرا است.
حیرت هیجانی است که ما را به رمز و رازهای زندگی و عظمتهای جهان متصل میکند و به ما کمک میکند تا درک عمیقتری از خود و جهان پیرامونمان پیدا کنیم. حیرت تجربهای است که در طول تاریخ و در فرهنگهای مختلف مورد توجه قرار گرفته و همچنان نقش مهمی در زندگی انسانها ایفا میکند.
مطالب مرتبط
