مردان بدون اسپرم میتوانند پدر شوند؟
رپورتاژ
آزواسپرمی یا اسپرم صفر به وضعیتی در مردان گفته میشود که در آن مایع منی فاقد اسپرم است. اسپرم صفر، در حدود یک درصد از مردان اتفاق میافتد و مقصر ۱۵ درصد از موارد ناباروری است. این مشکل هیچ علامتی ندارد که شما متوجه وجود آن شوید اما اگر مدتهاست که در حال اقدام به بارداری هستید و بارداری رخ نداده است، ممکن است آزواسپرمی علت آن باشد.
دغدغه اغلب مردان درگیر با این اختلال این است که آیا با اسپرم صفر میتوان باردار شد یا نه. در گذشته، نبود اسپرم در مایع منی، یکی از چالشبرانگیزترین مشکلات باروری مردان بهشمار میرفت و در چنین شرایطی داشتن فرزند غیرممکن بود؛ چرا که بدون سلولهای جنسی مردانه، لقاح مفهومی ندارد. اما پیشرفتهای اخیر در روشهای کمک باروری، این باور قدیمی را به چالش کشیدهاند. در ادامه به روشهای درمان ناباروری مردان بدون اسپرم خواهیم پرداخت.
علت آزواسپرمی
قبل از اینکه به سراغ درمان ناباروری مردان بدون اسپرم برویم، لازم است به توضیح علت ناباروری مردان و انواع آزواسپرمی بپردازیم. از علل آزواسپرمی یا اسپرم صفر میتوان به عدم تولید اسپرم توسط بیضهها به دلیل وجود انواع مشکلات و یا خارج نشدن اسپرم از بدن مرد اشاره کرد. برای آشنایی بهتر با علل آزواسپرمی، بهتر است ابتدا انواع آزواسپرمی را بشناسید. سه نوع آزواسپرمی وجود دارد:
آزواسپرمی پیش از بیضه
در این نوع آزواسپرمی بیضه ها طبیعی هستند، اما نمیتوانند اسپرم تولید کنند. این مسأله ممکن است به دلیل سطح پایین هورمون و یا بعد از انجام شیمیدرمانی اتفاق بیافتد. این نوع آزواسپرمی بسیار نادر است.
آزواسپرمی بیضه ای
در آزواسپرمی بیضهای، آسیب به بیضه ها باعث ایجاد اختلال در روند طبیعی تولید اسپرم میگردد که علت اسپرم صفر است. این مسأله میتواند ناشی از مشکلات زیر باشد:
- وجود عفونت در دستگاه تناسلی مرد، مانند اپیدیدیمیت و اورتریت (التهاب لولههای اسپرم یا التهاب مجاری ادراری)؛
- ابتلا به یک بیماری در دوران کودکی مانند اورکیت ویروسی (التهاب ویروسی بیضه) که سبب تورم یک یا هر دو بیضه میشود؛
- ضربه و آسیب به کشالهی ران؛
- ابتلا به سرطان یا درمان آن مانند رادیوتراپی؛
- وجود اختلالات ژنتیکی مانند سندرم کلاین فیلتر (Klinefelter)
آزواسپرمی بعد از بیضه
در این نوع آزواسپرمی، بیضه ها توانایی تولید اسپرم طبیعی را دارند اما مانعی برای خروج آنها در دستگاه تناسلی مرد وجود دارد. از جمله عواملی که مانع از خروج اسپرم از بدن مرد می شوند می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- وجود انسداد در لوله هایی که اسپرم را از بیضه ها به آلت تناسلی منتقل میکنند که این حالت، آزواسپرمی انسدادی نامیده میشود.
- انجام وازکتومی: بستن لولههای بیضه برای پیشگیری دائمی از بارداری.
- انزال خشک (Retrograde) که در این حالت، اسپرم در هنگام ارگاسم به جای خارج شدن از آلت تناسلی، به مثانه منتقل میشود.
تشخیص آزواسپرمی
اگر مدتهاست در تلاش برای بارداری هستید اما بارداری صورت نگرفته است، پزشک شما با درخواست آزمایش اسپرموگرام (آنالیز اسپرم) وضعیت اسپرم ها را بررسی میکند. برای انجام آزمایش اسپرموگرام، نمونه اسپرم تهیه شده در آزمایشگاه و توسط یک میکروسکوپ با قدرت بالا بررسی میگردد. در صورتیکه در نمونه های مایع منی (حداقل دو نمونه که به فاصلهی چند روز تهیه شده اند) اسپرمی وجود نداشته باشد، آزواسپرمی یا اسپرم صفر تشخیص داده می شود.
سپس پزشک به بررسی عوامل ایجاد کننده آزواسپرمیا میپردازد به این صورت که ابتدا اقدام به انجام معاینه فیزیکی میکند، سابقه پزشکی فرد را بررسی کرده و آزمایش خون برای بررسی سطح هورمون ها درخواست مینماید. اگر سطح هورمون ها طبیعی باشد، ممکن است پزشک یک سونوگرافی معمولی یا سونوگرافی مقعدی به منظور تشخیص انسداد انجام دهد و گاهی برای تایید تشخیص، MRI درخواست کند. گاهی جراحی تنها راه برای پیدا کردن انسداد است که البته تنها روش قطعی تعیین وجود یا عدم وجود اسپرم در داخل بیضه، نمونهبرداری از آن یا بیوپسی میباشد. در صورت عدم وجود انسداد، آزمایشات ژنتیک برای تشخیص مشکلات ژنتیکی احتمالی درخواست میگردد.
درمان ناباروری مردان بدون اسپرم
با توجه به علل آزواسپرمی، راه درمان ناباروری مردان بدون اسپرم نیز متفاوت میباشد. برای هر بیمار، بهترین راه درمان با توجه به شرایط فرد است که براساس عوامل زیادی مانند سن شریک زندگی، عملکرد تولید مثل، یافته های معاینه فیزیکی، نتایج آزمایش خون و وضعیت مالی تعیین می گردد. در ادامه به بررسی راههای درمان اسپرم صفر میپردازیم:
در صورت ابتلا به آزواسپرمی نوع انسدادی، راه درمان اسپرم صفر جراحی برای نمونه برداری مستقیم بیضه میباشد. برای مردان مبتلا به آزواسپرمی انسدادی، اغلب اسپرم های فراوانی در ساختارهای تولید مثلی وجود دارد و میتوان از روش های مختلفی برای به دست آوردن اسپرم استفاده کرد. این روشها عبارتند از استخراج اسپرم از بیضه یا بیوپسی بیضه، آسپیراسیون اسپرم بیضه، آسپیراسیون اسپرم اپیدیدیم با میکرو سرژیک و غیره. انتخاب هر یک از روشها با توجه به شرایط هر بیمار متفاوت است.
اگر اسپرم صفر به دلیل کمبود هورمون های LH و FSH رخ داده باشد و از نوع آزواسپرمی پیش از بیضه ای باشد، با تجویز این هورمونها میتوان به تولید اسپرم توسط بیضه ها کمک کرد. اما در آزواسپرمی از نوع بیضوی، میزان هورمون های LH و FSH بالا میباشد. هرچه میزان هورمون FSH بالاتر باشد، پیشآگهی بیماری شدیدتر بوده، اغلب غیرقابل درمان می باشد و افراد مبتلا باید از اسپرم اهدایی برای فرزندآوری استفاده کنند.
استخراج اسپرم از بیضه
در این روش، اسپرم از میان پوست بیضه بدون ایجاد زخم برداشته میشود. اگر مایع جمع آوری شده شامل اسپرم باشد، ذخیره شده و بعدها برای لقاح و ایجاد جنین از آن استفاده میگردد. اسپرم های جمع آوری شده به آقایان مبتلا به آزواسپرمی اجازه میدهد که از طریق روش های کمک باروری مانند میکرواینجکشن یا ICSI بتوانند صاحب فرزند شوند. همچنین اسپرمهای جمع آوری شده میتوانند برای استفاده در آینده فریز و نگهداری شوند.
درمان ناباروری مردان در کلینیک مام
باروری در مردانی که با تشخیص آزواسپرمی یا نبود کامل اسپرم مواجهاند، غیرممکن نیست. با پیشرفتهای چشمگیر در حوزه سلولهای بنیادی، تکنیکهای پیشرفته استخراج اسپرم از بافت بیضه و حمایت تخصصی مراکز مجهز، امکان باروری مردان بدون اسپرم فراهم است. مرکز درمان ناباروری مام ، با بهرهگیری از جدیدترین فناوریها و رویکردهای علمی روز دنیا، در کنار تیمی متعهد و همدل، تلاش میکند تا این مسیر سخت را با بیماران همراهی کند. کلیه خدمات مربوط به ناباروری مردان اعم از انجام آزمایش اسپرموگرام، استخراج اسپرم به روشهای مختلف و درمان آزواسپرمی، در مرکز ناباروری مام ارائه میشود. برای دریافت نوبت میتوانید با شماره 02142500 تماس بگیرید و یا به وب سایت مرکز مام مراجعه کنید.