بازی مارلون براندو در نقش پل در فیلم Last Tango in Paris (1972) کرده بود | بی‌پروا، ویرانگر، افسرده، عریان، جنجالی

تماشای آثار کلاسیک و تحلیل نقش‌آفرینی‌های جنجالی برای درک عمیق‌تر تاریخ سینما ضروری است. در این مقاله قصد داریم بازی بی‌پروا، ویرانگر و افسرده مارلون براندو (Marlon Brando) در نقش پل (Paul) در فیلم آخرین تانگو در پاریس (Last Tango in Paris) به کارگردانی برناردو برتولوچی (Bernardo Bertolucci) را بررسی کنیم. چرا این اثر در زمان اکران خود تا این حد جنجالی شد؟ آیا واقعاً بازی عریان براندو بازتابی از دردهای واقعی زندگی شخصی او بود؟ در ادامه با ما همراه باشید تا ابعاد فنی و حواشی پشت‌پرده این بازی ماندگار را تحلیل کنیم.

۱. شناسنامه اثر و داستان فیلم

فیلم آخرین تانگو در پاریس محصول سال ۱۹۷۲ به کارگردانی فیلم‌ساز بزرگ ایتالیایی برناردو برتولوچی است. در این فیلم درام و رمانتیک مارلون براندو در نقش پل و ماریا اشنایدر (Maria Schneider) در نقش جین بازی کرده‌اند. داستان فیلم درباره مردی میانسال و آمریکایی به نام پل است که به تازگی همسرش خودکشی کرده و او در وضعیت روحی بسیار وخیمی قرار دارد. پل در حین بازدید از آپارتمانی برای اجاره در پاریس با دختری جوان و فرانسوی به نام جین آشنا می‌شود. آن‌ها بدون اینکه نام یکدیگر را بدانند یا درباره زندگی شخصی خود صحبتی کنند رابطه‌ای پنهان و به شدت فیزیکی را در آن آپارتمان خالی آغاز می‌کنند. پل اصرار دارد که هیچ اطلاعات شخصی رد و بدل نشود تا رابطه آن‌ها کاملاً از دنیای واقعی جدا بماند اما این توافق دوام نمی‌آورد. داستان به مرور فروپاشی روانی پل و تلاش نافرجام او برای فرار از تنهایی و سوگواری را از طریق یک رابطه ویرانگر به تصویر می‌کشد که در نهایت به پایانی تراژیک ختم می‌شود.

۲. تحلیل روانی شخصیت پل و فروپاشی عاطفی او

شخصیت پل در فیلم آخرین تانگو در پاریس تجسم عینی ماتم، خشم و درماندگی اگزیستانسیال مردی است که تمام تکیه‌گاه‌های زندگی خود را از دست داده است. خودکشی ناگهانی همسرش او را در برزخی از پرسش‌های بی‌پاسخ و احساس گناه رها کرده و او برای فرار از این درد به سردی و بی‌تفاوتی پناه می‌برد. رابطه او با جین تلاشی مذبوحانه برای احساس زنده بودن در میان تاریکی مطلق است. پل با تحمیل قوانین سخت‌گیرانه مبنی بر فاش نکردن نام و هویت می‌خواهد از هرگونه دلبستگی عاطفی جدید فرار کند زیرا پیوند دوباره برای او به معنای پذیرش احتمال از دست دادنی دیگر است.

براندو این فروپاشی عاطفی را با جزئیات شگفت‌انگیزی به نمایش می‌گذارد؛ از خنده‌های عصبی ناگهانی گرفته تا گریه‌های شدید و زانو زدن در برابر خاطره همسر متوفی‌اش. او نشان می‌دهد که چگونه خشم پل به سمت شریک جدیدش هدایت می‌شود و او را آزار می‌دهد تا شاید بتواند بر درد درونی خود غلبه کند. این پرتره روان‌شناختی تصویری عریان از مردانگی آسیب‌دیده و شکننده است که زیر نقاب رفتارهای تهاجمی پنهان شده است.

۳. بداهه‌پردازی‌های افشاگرانه براندو از زندگی واقعی‌اش

مارلون براندو در این فیلم مرزهای میان خود واقعی‌اش و کاراکتر پل را به طور کامل از بین برد. بسیاری از مونولوگ‌های پل درباره دوران کودکی سخت، پدر دائم‌الخمر و مادر مهربان اما شکننده‌اش در واقع خاطرات واقعی خود براندو بودند که آن‌ها را به زبان آورد. او به برتولوچی اجازه داد تا به عمیق‌ترین و تاریک‌ترین بخش‌های روان او دسترسی پیدا کند و آن‌ها را جلوی دوربین ثبت کند.

۴. رویکرد کارگردانی برتولوچی و تنش‌های صحنه

برتولوچی به عنوان کارگردانی نوگرا به دنبال ثبت واقعیت عاطفی ناب و بدون رتوش بود. او عمداً فضایی پرتنش در پشت صحنه ایجاد می‌کرد تا بازیگران در حالت دفاعی و شکننده قرار گیرند. این استراتژی اگرچه به بازی‌های درخشانی منجر شد اما تنش‌های زیادی را میان او و بازیگران به ویژه ماریا اشنایدر ایجاد کرد که تا سال‌ها بعد ادامه داشت.

براندو نیز تحت تأثیر این فضا به شدت خسته و عصبی شده بود زیرا احساس می‌کرد برتولوچی روح او را برای ساخت فیلمش استثمار می‌کند. با این حال این روش کارگردانی خشن توانست اتمسفر کلاستروفوبیک آپارتمان پاریس را به خوبی بازسازی کند و حس خفقان را به بیننده انتقال دهد.

۵. جنجال‌های اخلاقی و سانسور گسترده فیلم در جهان

فیلم به دلیل صحنه‌های بی‌پروا و مفاهیم چالش‌برانگیزش بلافاصله پس از اکران با موجی از مخالفت‌ها و سانسور روبرو شد. در بسیاری از کشورها اکران فیلم ممنوع شد و حتی در ایتالیا دادگاه حکم به توقیف فیلم و محاکمه کارگردان و بازیگران داد. براندو به خاطر بازی در این نقش با اتهامات اخلاقی روبرو شد اما این جنجال‌ها نتوانست ارزش هنری بازی او را پنهان کند.

۶. تأثیر متقابل بازیگری متد و فروپاشی روحی براندو

براندو به عنوان سردمدار بازیگری متد در این فیلم نشان داد که این تکنیک می‌تواند چقدر برای روح بازیگر مخرب باشد. او برای بازی در نقش پل مجبور شد زخم‌های قدیمی زندگی شخصی خود را باز کند که این کار او را پس از پایان فیلم‌برداری دچار افسردگی شدیدی کرد. او بعداً اعتراف کرد که این فیلم او را از نظر روحی خالی کرد و تصمیم گرفت دیگر هرگز چنین نقشی را بازی نکند.

این فداکاری روحی نشان‌دهنده تعهد بی‌پایان او به هنر سینما بود؛ جایی که بازیگر خود را کاملاً قربانی نقش می‌کند تا حقیقتی ناب خلق شود. تحلیل‌گران بازی او را در این فیلم نقطه اوج و در عین حال نقطه پایان بازیگری متد به شیوه کلاسیک آن می‌دانند.

پل برای براندو فراتر از یک کاراکتر بود؛ او کانالی برای فریاد زدن تمام دردهایی بود که سال‌ها در دل نگه داشته بود.

۷. نقش‌آفرینی ماریا اشنایدر در تقابل با طوفان براندو

ماریا اشنایدر در زمان بازی در این فیلم تنها نوزده سال داشت و در برابر غول بازیگری مانند براندو قرار گرفته بود. تقابل جوانی، خامی و معصومیت جین با ویرانی و تجربه تلخ پل موتور محرکه درام فیلم است. اشنایدر با وجود جوانی توانست در بسیاری از صحنه‌ها پا به پای براندو حرکت کند و بازی قابل‌قبولی ارائه دهد هرچند فشار این بازی زندگی شخصی او را نیز تحت تأثیر قرار داد.

۸. بررسی ریشه‌های اگزیستانسیالیستی فیلم در پاریس دهه هفتاد

پاریس دهه هفتاد بستر مناسبی برای روایت این داستان اگزیستانسیالیستی بود. شهری که پس از جنبش‌های دانشجویی ۱۹۶۸ درگیر نوعی ناامیدی و سرخوردگی سیاسی و اجتماعی شده بود. آپارتمان خالی فیلم به پناهگاهی برای فرار از این واقعیت‌های تلخ بیرونی تبدیل می‌شود؛ مکانی که در آن پل و جین می‌کوشند در غیاب ارزش‌های سنتی معنایی جدید برای وجود خود بیابند.

۹. اسرار تاریک و افشاگری‌های سال‌های بعد درباره تولید

سال‌ها پس از اکران فیلم ماریا اشنایدر در مصاحبه‌هایی افشا کرد که برخی از صحنه‌های خشن بدون هماهنگی قبلی با او طراحی شده بودند تا عکس‌العمل واقعی او ثبت شود. این افشاگری‌ها سایه سنگینی بر میراث فیلم انداخت و بحث‌های زیادی را درباره مرزهای اخلاقی در سینما آغاز کرد. براندو و برتولوچی به خاطر این رفتارها مورد انتقاد شدید قرار گرفتند هرچند برتولوچی همواره از تصمیمات هنری خود دفاع می‌کرد.

این افشاگری‌ها نشان داد که پشت شاهکارهای سینمایی گاهی اوقات چه تجربیات دردناکی برای بازیگران نهفته است.

۱۰. واکنش جامعه منتقدان سینما

با وجود تمام جنجال‌ها منتقدان بزرگی همچون پائولین کیل بازی براندو را ستودند و آن را با اجرای استراوینسکی مقایسه کردند. آن‌ها معتقد بودند براندو توانسته است مرزهای بیان احساسات مردانه را جابه‌جا کند. فیلم نامزد دو جایزه اسکار از جمله بهترین بازیگر نقش اول مرد برای براندو شد که نشان‌دهنده پذیرش ارزش‌های هنری بازی او با وجود حواشی اخلاقی بود.

۱۱. مقایسه پل با دیگر کاراکترهای افسرده تاریخ سینما

شخصیت پل را می‌توان با کاراکترهای سینمای مدرن که دچار بحران میانسالی و تنهایی مفرط هستند مقایسه کرد. در مقایسه با بازی‌های خویشتن‌دارانه‌تر در سینمای اروپا براندو نقشی پر از فوران‌های خشم و دیالوگ‌های پرگو ارائه می‌دهد. او افسردگی را نه به صورت یک سکوت منفعلانه بلکه به عنوان یک نیروی مخرب و فعال به تصویر می‌کشد.

این سبک بازی تاثیر زیادی روی نسل‌های بعدی بازیگران گذاشت که می‌خواستند شخصیت‌های آسیب‌دیده روان‌شناختی را بدون کلیشه‌های مرسوم هالیوودی بازی کنند. پل مظهر انسانی است که در برابر دردهای زندگی سپر خود را انداخته و عریان با سرنوشت روبه‌رو می‌شود.

۱۲. میراث ماندگار بازی عریان براندو بر نسل‌های بعد

بازی مارلون براندو در فیلم آخرین تانگو در پاریس همچنان به عنوان یکی از شجاعانه‌ترین و در عین حال بحث‌برانگیزترین بازی‌های تاریخ سینما تدریس می‌شود. او به بازیگران بعد از خود نشان داد که چگونه می‌توان از تجربیات و دردهای شخصی برای جان بخشیدن به یک کاراکتر استفاده کرد. این نقش‌آفرینی یادآور این حقیقت است که سینما گاهی می‌تواند به بهای روح بازیگرش زنده بماند.

سوالات متداول

دکتر علیرضا مجیدی

پزشک، نویسنده و بنیان‌گذار وبلاگ «یک پزشک»

دکتر علیرضا مجیدی، نویسنده و بنیان‌گذار وبلاگ «یک پزشک».
با بیش از ۲۰ سال نویسندگی «ترکیبی» مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!

دربارهٔ علیرضا مجیدی در یک پزشک