بازی آدری هپبورن در نقش پرنسس آن در فیلم Roman Holiday (1953) | معصوم، سلطنتی، پرنسس، شاداب، کلاسیک

تماشای آثار کلاسیک سینمای جهان همواره می‌تواند تجربه‌ای جالب، ضروری و افزاینده دانش برای هر دوستدار هنر هفتم باشد. در این مقاله قصد داریم بازی درخشان آدری هپبورن (Audrey Hepburn) در فیلم تعطیلات رومی (Roman Holiday) را بررسی کنیم و ببینیم چگونه این اثر توانست مسیر سینمای رمانتیک را تغییر دهد. آیا واقعا انتخاب یک بازیگر ناشناخته در آن زمان برای نقش یک پرنسس سلطنتی ریسک بزرگی بود؟ چرا می‌گویند این فیلم تعریف جدیدی از مفهوم شاداب بودن و پرنسس‌های کلاسیک ارائه داد؟ با ما همراه باشید تا زوایای مختلف این شاهکار سینمایی را موشکافی کنیم.

۱. شناسنامه اثر و معرفی عوامل فیلم تعطیلات رومی

فیلم تعطیلات رومی (Roman Holiday) محصول سال ۱۹۵۳ میلادی یکی از درخشان‌ترین و ماندگارترین کمدی رمانتیک‌های تاریخ سینمای کلاسیک به شمار می‌رود. این اثر سینمایی به کارگردانی ویلیام وایلر (William Wyler) ساخته شد که یکی از مطرح‌ترین و سخت‌گیرترین کارگردانان عصر طلایی هالیوود بود. فیلم‌نامه این اثر توسط دالتون ترامبو (Dalton Trumbo) نگاشته شد که به دلیل قرار گرفتن در لیست سیاه هالیوود در دوران مک‌کارتیسم مجبور شد کار خود را با نام مستعار بنویسد. بازیگران شاخص این اثر آدری هپبورن در نقش پرنسس آن (Princess Ann) و گریگوری پک (Gregory Peck) در نقش جو بردلی (Joe Bradley) روزنامه‌نگار آمریکایی هستند. همچنین ادی آلبرت (Eddie Albert) در نقش عکاس پرشور فیلم یعنی ایروینگ رادویچ به ایفای نقش پرداخته است.

این فیلم اولین حضور جدی و نقش‌آفرینی نقش اول آدری هپبورن در هالیوود بود که بلافاصله او را به یک ستاره جهانی تبدیل کرد. هپبورن با این فیلم موفق شد جایزه اسکار بهترین بازیگر نقش اول زن را در سال ۱۹۵۴ از آن خود کند. فیلم در مجموع نامزد ده جایزه اسکار شد و توانست سه جایزه را به دست آورد. فیلم‌برداری سیاه و سفید فیلم توسط فرانتس پلانر صورت گرفت که توانست زیبایی‌های بصری و بافت تاریخی شهر رم را به زیباترین شکل ممکن به تصویر بکشد. این اثر با بودجه‌ای محدود تولید شد اما به یکی از پرفروش‌ترین فیلم‌های سال تبدیل گشت و همچنان به عنوان یک مرجع کلاسیک در دانشگاه‌های سینمایی تدریس می‌شود.

۲. داستان کامل فیلم تعطیلات رومی

داستان فیلم درباره پرنسس آن است که ولیعهد یک کشور اروپایی نامشخص است. او در یک سفر دیپلماتیک و تبلیغاتی به کشورهای مختلف اروپایی سفر می‌کند و در نهایت به رم می‌رسد. برنامه‌های فشرده، پروتکل‌های سخت‌گیرانه سلطنتی و فشارهای روانی ناشی از زندگی در چارچوب‌های دربار باعث خستگی شدید و فروپاشی عصبی او می‌شود. پزشک دربار برای آرامش او داروی مسکن قوی تجویز می‌کند اما پرنسس آن تصمیم می‌گیرد در تاریکی شب از سفارتخانه فرار کند تا برای اولین بار زندگی معمولی مردم عادی را در خیابان‌های رم تجربه کند. پس از خروج از سفارت اثر داروی مسکن ظاهر شده و او روی یک نیمکت سنگی در خیابان خوابش می‌برد.

در همین زمان جو بردلی که یک خبرنگار آمریکایی شاغل در رم است او را پیدا می‌کند. جو ابتدا هویت واقعی او را نمی‌شناسد اما به دلیل وضعیت نامناسب پرنسس مجبور می‌شود او را به آپارتمان کوچک خود ببرد. فردا صبح وقتی جو به محل کارش می‌رود متوجه می‌شود که پرنسس آن گم شده و عکس او در روزنامه‌ها چاپ شده است. او سریعا متوجه می‌شود دختری که در خانه‌اش خوابیده همان پرنسس معروف است. جو با سردبیر خود شرط می‌بندد که یک مصاحبه اختصاصی و جنجالی از زندگی مخفیانه پرنسس تهیه کند. او به همراه دوست عکاسش ایروینگ تلاش می‌کند پرنسس را در طول روز همراهی کند بدون اینکه او متوجه شود آنها از هویتش باخبر هستند. در پایان روز پس از ماجراجویی‌های فراوان و ایجاد رابطه‌ای عاشقانه پرنسس متوجه وظیفه خود می‌شود و به سفارت بازمی‌گردد در حالی که جو از انتشار عکس‌ها و مصاحبه خودداری می‌کند.

۳. تحلیل بازی آدری هپبورن در نقش پرنسس آن

بازی آدری هپبورن در نقش پرنسس آن را می‌توان یکی از طبیعی‌ترین و شاداب‌ترین بازی‌های تاریخ سینما دانست. او توانست تعادلی بی‌نظیر میان وقار سلطنتی و شیطنت‌های یک دختر جوان ایجاد کند. معصومیت چهره هپبورن و چشمان درشت و گویای او به مخاطب اجازه می‌دهد که بدون نیاز به دیالوگ‌های طولانی حس خفگی او در دربار و شور و شوق او از آزادی در خیابان‌های رم را درک کند. هپبورن در این فیلم تصویری از یک پرنسس ارائه داد که با استانداردهای مرسوم هالیوود در آن زمان متفاوت بود. او نه یک زن اغواگر بود و نه یک دختر منفعل بلکه ترکیبی از ظرافت و شجاعت را به نمایش گذاشت.

شخصیت پرنسس آن در طول فیلم یک دگرگونی درونی را تجربه می‌کند که هپبورن آن را به آرامی و با ظرافت بازی می‌کند. او در ابتدای فیلم با شانه‌های افتاده و حرکات فرموله شده خستگی خود را نشان می‌دهد اما به محض ورود به شهر حرکات بدنی او شاداب و پویا می‌شود. سکانس کوتاه کردن موهای پرنسس یکی از نقاط عطف بازی اوست که نشان‌دهنده هویت جدید و تمایل او به استقلال است. نگاه‌های پر از حسرت او در پایان فیلم نشان می‌دهد که او دیگر آن دختر ساده‌لوح ابتدای داستان نیست بلکه زنی است که معنای مسئولیت و فداکاری را درک کرده است.

۴. زوایای فنی و فیلم‌برداری در لوکیشن‌های واقعی رم

یکی از ویژگی‌های فنی برجسته فیلم تعطیلات رومی تصمیم کارگردان برای فیلم‌برداری کامل در لوکیشن‌های واقعی شهر رم بود. در آن دوران بیشتر فیلم‌های هالیوودی در استودیوهای لس‌آنجلس بازسازی می‌شدند اما وایلر اصرار داشت که اتمسفر واقعی ایتالیا باید در فیلم جریان داشته باشد. این تصمیم هرچند هزینه‌ها و مشکلات تولید را افزایش داد اما به فیلم اصالتی مستندگونه بخشید. دوربین فرانتس پلانر به خوبی توانست بناهای تاریخی رم مانند کولوسئوم (Colosseum) و پله‌های اسپانیایی (Spanish Steps) را به عنوان کاراکترهای فعال در خدمت درام قرار دهد.

تصویربرداری سیاه و سفید فیلم با استفاده از کنتراست‌های ملایم به حس رمانتیک و رویایی اثر کمک شایانی کرده است. هدایت دوربین در سکانس‌های موتورسواری با وسپا (Vespa) در خیابان‌های شلوغ رم پویایی عجیبی به تصویر بخشیده است. این پویایی حرکتی نشان‌دهنده رهایی و گریز کاراکترها از بندهای اجتماعی است. تدوین فیلم نیز با ریتمی آرام اما پرکشش تعلیق ملایمی ایجاد می‌کند که مخاطب را تا لحظه آخر نگران سرنوشت رابطه این دو شخصیت نگه می‌دارد.

۵. اسرار پشت صحنه و حقایق شگفت‌انگیز تولید

پشت صحنه فیلم تعطیلات رومی پر از داستان‌های جالب و ناگفته است. در ابتدا قرار بود نقش جو بردلی را کری گرانت (Cary Grant) بازی کند اما او به دلیل تفاوت سنی زیاد با نقش پرنسس آن را رد کرد. همچنین نقش پرنسس ابتدا به الیزابت تیلور پیشنهاد شده بود اما در نهایت تست بازیگری آدری هپبورن کارگردان را شگفت‌زده کرد. در تست بازیگری معروف هپبورن دوربین پس از پایان دیالوگ‌ها همچنان روشن ماند و رفتار طبیعی و پر از خنده هپبورن پس از کات دادن کارگردان باعث شد وایلر بلافاصله متوجه شود که بازیگر واقعی خود را پیدا کرده است.

یکی از معروف‌ترین سکانس‌های فیلم یعنی صحنه دهان حقیقت (Boca della Verità) به صورت کاملا بداهه اجرا شد. گریگوری پک بدون هماهنگی قبلی با هپبورن دست خود را درون آستینش پنهان کرد تا نشان دهد مجسمه دست او را قطع کرده است. واکنش ترس و جیغ واقعی آدری هپبورن در فیلم ثبت شد و کارگردان تصمیم گرفت همان برداشت اول را در نسخه نهایی استفاده کند. این شوخ‌طبعی و صمیمیت پشت صحنه به خوبی به جلوی دوربین نیز منتقل شد و شیمی بی‌نظیری میان دو بازیگر اصلی ایجاد کرد.

۶. ریشه‌های تاریخی و فرهنگی پرنسس‌های گریزان

فیلم تعطیلات رومی در دورانی ساخته شد که جهان پس از جنگ جهانی دوم در حال بازسازی فرهنگی بود. ایده فرار یک شخصیت سلطنتی از مسئولیت‌هایش ریشه در داستان‌های کهن و افسانه‌ها دارد اما در دهه پنجاه میلادی این ایده با واقعیت‌های روز پیوند خورد. در آن دوران ماجرای عشق جنجالی پرنسس مارگارت خواهر ملکه الیزابت دوم با یک سرهنگ نیروی هوایی در صدر اخبار رسانه‌ها بود. شباهت‌های داستانی فیلم با زندگی واقعی خاندان سلطنتی بریتانیا توجه عمومی را به شدت جلب کرد و به فیلم جنبه‌ای نمادین و معاصر بخشید.

این فیلم نشان‌دهنده تقابل سنت و مدرنیته در اروپای پس از جنگ است. پرنسس آن نمادی از دنیای قدیم با قوانین دست‌وپاگیر است که تمایل دارد زندگی مدرن و آزادانه را تجربه کند. رم در این میان نقش یک کاتالیزور فرهنگی را بازی می‌کند؛ شهری با تاریخ باستانی اما سرشار از سرزندگی و شور زندگی پس از سال‌ها جنگ و ویرانی. این سفر کوتاه به او کمک می‌کند تا یاد بگیرد چگونه وظایف خود را بدون از دست دادن انسانیت خود انجام دهد.

۷. بازتاب فیلم در رسانه‌ها و تاثیر آن بر فرهنگ عامه

تعطیلات رومی پس از اکران با استقبال بی‌نظیر منتقدان و تماشاگران مواجه شد. روزنامه‌ها و مجلات آن زمان آدری هپبورن را به عنوان یک پدیده جدید در هالیوود معرفی کردند. او توانست کلیشه‌های جنسیتی هالیوود را که در آن دوران تحت تاثیر ستاره‌های متفاوتی بود تغییر دهد. فیلم باعث شد که شهر رم به یکی از قطب‌های اصلی گردشگری جهان تبدیل شود و هزاران نفر برای دیدن مکان‌هایی که پرنسس آن در آنها قدم گذاشته بود به ایتالیا سفر کنند.

علاوه بر این موتور وسپا که در فیلم توسط کاراکترها سوار می‌شد به یک نماد جهانی از سبک زندگی ایتالیایی و جوانی تبدیل گشت. فروش این موتور پس از اکران فیلم به شدت افزایش یافت و شرکت سازنده آن به شهرتی جهانی دست یافت. تاثیر این اثر بر فیلم‌های کمدی رمانتیک پس از خود به حدی بود که زیرژانر پرنسس گریزان یا عشق میان دو فرد از طبقات اجتماعی کاملا متفاوت بارها در هالیوود بازسازی شد اما هیچ‌کدام نتوانستند جادوی نسخه اصلی را تکرار کنند.

۸. زندگی شخصی آدری هپبورن در دوران ساخت فیلم

دوران ساخت تعطیلات رومی برای آدری هپبورن دورانی پر از تغییرات بزرگ بود. او که تجربه تلخ جنگ جهانی دوم و گرسنگی در هلند تحت اشغال نازی‌ها را پشت سر گذاشته بود با این فیلم وارد دنیای پرزرق‌وبرق هالیوود شد. معصومیت و سادگی او در نقش پرنسس آن در واقع بازتابی از شخصیت واقعی خودش در آن دوران بود. گریگوری پک که در آن زمان یک ستاره بزرگ بود متوجه استعداد درخشان هپبورن شد و از تهیه‌کنندگان خواست نام هپبورن را هم‌تراز با نام خودش در پوسترهای فیلم قرار دهد زیرا معتقد بود او قطعا اسکار را خواهد برد.

هپبورن در طول فیلم‌برداری آموخت که چگونه با فشارهای شهرت ناگهانی کنار بیاید. رابطه صمیمانه و پدرانه گریگوری پک با او به او اعتماد به نفس لازم را برای ایفای این نقش سنگین داد. این دو بازیگر تا پایان عمر دوستان صمیمی یکدیگر باقی ماندند. موفقیت این فیلم مسیر زندگی شخصی و حرفه‌ای هپبورن را به عنوان یک سفیر صلح و فعال حقوق بشر در سال‌های بعد نیز پایه‌گذاری کرد.

۹. سوءبرداشت‌ها و خطاهای تاریخی درباره اثر

یکی از سوءبرداشت‌های رایج درباره فیلم تعطیلات رومی این است که برخی تصور می‌کنند داستان فیلم کاملا تخیلی است و هیچ مابه‌ازای واقعی ندارد. در حالی که دالتون ترامبو فیلم‌نامه را با الهام از فشارهای رسانه‌ای بر خاندان سلطنتی بریتانیا و به ویژه زندگی پرنسس مارگارت نوشته بود. خطا یا سوءتفاهم دیگر مربوط به هویت نویسنده فیلم‌نامه بود؛ به دلیل سانسورهای سیاسی نام ایان مک‌للان هانتر به عنوان نویسنده در تیتراژ ثبت شد و تا سال‌ها جایزه اسکار به نام او ثبت شده بود تا اینکه در دهه نود میلادی آکادمی رسما نام دالتون ترامبو را به عنوان نویسنده اصلی ثبت کرد.

همچنین برخی از تماشاگران معتقدند پایان تلخ و شیرین فیلم که در آن دو عاشق به یکدیگر نمی‌رسند یک تصمیم غیرمعمول برای هالیوود آن زمان بود. اما این پایان‌بندی در واقع منطبق بر واقعیت‌های سیاسی و اجتماعی آن دوران بود. یک پرنسس در دهه پنجاه نمی‌توانست وظایف سلطنتی خود را فدای یک عشق گذرا با یک خبرنگار آمریکایی کند و کارگردان با این پایان‌بندی واقع‌گرایانه به فیلم اصالت و ماندگاری بیشتری بخشید.

۱۰. ارتباط فیلم با روان‌شناسی آزادی و مسئولیت‌پذیری

از منظر روان‌شناختی فیلم تعطیلات رومی به بررسی تعارض میان تمایلات فردی و تعهدات اجتماعی می‌پردازد. پرنسس آن در ابتدای فیلم دچار پدیده‌ای می‌شود که در روان‌شناسی به آن فرسودگی ناشی از نقش (Role Burnout) می‌گویند. او تمام ابعاد شخصیتی خود را زیر سایه نقش سلطنتی‌اش از دست رفته می‌بیند. فرار او از سفارت یک واکنش دفاعی ناخودآگاه برای بازپس‌گیری عاملیت فردی و هویت شخصی‌اش است.

سفر بیست و چهار ساعته او در رم به او فرصت می‌دهد تا مفهوم انتخاب آزادانه را تجربه کند. او در پایان فیلم به دربار بازمی‌گردد اما این بار بازگشت او از روی اجبار نیست بلکه یک انتخاب آگاهانه و مسئولانه است. او متوجه می‌شود که آزادی واقعی در فرار از مسئولیت‌ها نیست بلکه در پذیرش آنها با آگاهی کامل و حفظ کرامت انسانی است. این بلوغ شخصیتی به زیبایی در سکانس نهایی و در نگاه‌های مصمم او به خبرنگاران به تصویر کشیده شده است.

۱۱. مقایسه تعطیلات رومی با دیگر کمدی رمانتیک‌های کلاسیک

اگر تعطیلات رومی را با فیلم‌های هم‌دوره خود مانند در یک شب اتفاق افتاد (It Happened One Night) مقایسه کنیم متوجه تفاوت‌های ساختاری عمیقی می‌شویم. در بیشتر کمدی رمانتیک‌های کلاسیک تمرکز بر روی سوءتفاهم‌های کمدی و در نهایت وصال عاشقانه است. اما تعطیلات رومی بر پایه‌ ایثار و رشد متقابل بنا شده است. جو بردلی که ابتدا به عنوان یک خبرنگار فرصت‌طلب معرفی می‌شود در مواجهه با معصومیت پرنسس تغییر می‌کند و اخلاق حرفه‌ای و انسانی را بر منافع مالی ترجیح می‌دهد.

این اثر برخلاف کارهای معاصرش کمتر بر طنز کلامی متکی است و بیشتر بر کمدی موقعیت و بیان تصویری تکیه دارد. فضای شهر رم به عنوان یک فضای زنده و پویا تفاوت آشکاری با فضاهای استودیویی و محدود فیلم‌های رقیب دارد. این مقایسه نشان می‌دهد که چرا تعطیلات رومی با گذشت دهه‌ها همچنان تازگی و طراوت خود را حفظ کرده است در حالی که بسیاری از فیلم‌های رمانتیک آن دوران امروز فراموش شده‌اند.

۱۲. تاثیر ماندگار استایل پرنسس آن بر دنیای مد

استایل آدری هپبورن در نقش پرنسس آن یکی از تاثیرگذارترین پدیده‌ها در تاریخ مد قرن بیستم است. دامن‌های کلوش بلند، پیراهن‌های دکمه‌دار با یقه باز، دستمال گردن‌های ظریف و صندل‌های بندی که او در فیلم به تن داشت بلافاصله به ترند جهانی تبدیل شدند. ادیت هد (Edith Head) طراح لباس معروف هالیوود با طراحی لباس‌های پرنسس آن توانست جایزه اسکار بهترین طراحی لباس را دریافت کند.

این فیلم آغازگر رابطه‌ای عمیق میان آدری هپبورن و دنیای مد عالی (Haute Couture) بود. سادگی شیک و بی‌پیرایه او در فیلم نشان داد که زیبایی نیازی به آرایش‌های غلیظ و لباس‌های پف‌دار کلاسیک ندارد. مدل موهای کوتاه او که در فیلم به دست یک آرایشگر رمی کوتاه می‌شود موج جدیدی از مدل موهای پیکسی (Pixie cut) را در میان زنان جهان ایجاد کرد که هنوز هم به عنوان یک استایل کلاسیک و شیک شناخته می‌شود.

سوالات متداول

دکتر علیرضا مجیدی

پزشک، نویسنده و بنیان‌گذار وبلاگ «یک پزشک»

دکتر علیرضا مجیدی، نویسنده و بنیان‌گذار وبلاگ «یک پزشک».
با بیش از ۲۰ سال نویسندگی «ترکیبی» مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!

دربارهٔ علیرضا مجیدی در یک پزشک