تحلیل فیلم استخوانهای دوستداشتنی؛ شاهکار سورئال پیتر جکسون درباره مرگ و برزخ
مرگ ناگهانی فرزند چه اثری روی یک خانواده میگذارد و چگونه فانتزی میتواند مرهمی بر واقعیت تلخ قتل باشد؟ در این مقاله میخواهیم فیلم «استخوانهای دوستداشتنی» ساخته پیتر جکسون را بررسی کنیم و ببینیم این اثر تا چه حد در به تصویر کشیدن دنیای پس از مرگ و التیام آسیبهای روانی یک خانواده موفق بوده است. آیا واقعاً جلوههای ویژه خیرهکننده توانستهاند عمق فاجعه رمان آلیس سبالد را منتقل کنند یا خیر؟
فهرست مطالب
- ۱. پیشزمینه و ریشههای شکلگیری استخوانهای دوستداشتنی
- ۲. کابوسهای همیشگی و مواجهه با فیلم
- ۳. تحلیل روایت داستانی و درخشش استنلی توچی در نقش قاتل
- ۴. شناسنامه اثر و تحلیل لایههای پنهان داستانی فیلم
- ۵. پشت صحنه و چالشهای پیتر جکسون در بازآفرینی برزخ سوزی
- ۶. تاثیرات روانشناختی و جامعهشناختی فیلم بر مخاطبان
- ۷. جمعبندی نهایی
- ۸. سوالات متداول
💡مختصر و مفید
فیلم «استخوانهای دوستداشتنی» اثری سورئال در ژانر درام و فانتزی به کارگردانی پیتر جکسون است که داستان قتل سوزی سالمون چهاردهساله و نظارهگری او بر خانوادهاش از برزخ را روایت میکند. این اثر بر اساس رمان پرفروش آلیس سبالد ساخته شده و با تمرکز بر آسیبهای روانی پس از فاجعه در خانواده، مفاهیمی چون فقدان و پذیرش مرگ را واکاوی میکند. درخشش اصلی فیلم متعلق به استنلی توچی در نقش قاتل است که نامزدی اسکار را برای او به همراه داشت. پیتر جکسون با تلفیق رئالیسم جادویی و جلوههای بصری خیرهکننده، تصویری نمادین و احساسی از دنیای پس از مرگ ارائه میدهد.
پیشزمینه و ریشههای شکلگیری استخوانهای دوستداشتنی
رمان استخوانهای دوستداشتنی نوشته آلیس سبالد (Alice Sebold) در سال ۲۰۰۲ منتشر شد و به سرعت به یکی از پرفروشترین آثار ادبی جهان تبدیل گردید. این اثر که ریشه در تجربههای شخصی نویسنده از خشونت و تعرض در دوران جوانی دارد، با زبانی شاعرانه اما گزنده، داستانی هولناک را از زبان دختری مقتول روایت میکند. سبالد توانست با خلق دنیایی برزخی که میان زمین و بهشت قرار دارد، به بررسی عمیقترین لایههای سوگواری، خشم و در نهایت پذیرش و رهایی در خانوادههای قربانیان بپردازد. موفقیت بینظیر کتاب در جلب رضایت منتقدان و مخاطبان عام، راه را برای اقتباس سینمایی بزرگ آن هموار کرد.
پیتر جکسون (Peter Jackson) پس از پایان پروژه عظیم و حماسی ارباب حلقهها، به دنبال داستانی شخصیتر و متمرکز بر روابط انسانی بود و امتیاز ساخت این فیلم را تصاحب کرد. او تلاش کرد تا لحن تاریک کتاب را با فانتزیهای بصری شکوهمند ادغام کند تا تماشای داستان تلخ قتل یک کودک برای مخاطب سینما قابلتحملتر و در عین حال تاثیرگذار باشد. این انتقال از سینمای حماسیِ سرشار از نبرد به یک درام خانوادگی ماورایی، یکی از بزرگترین ریسکهای حرفهای جکسون محسوب میشد که بحثهای فراوانی را در میان اهالی سینما برانگیخت.
کابوسهای همیشگی و مواجهه با فیلم
فرانک مجیدی: معمولاً وقتی امتحانهای ترم یا یک امتحان سنگین را میدهم و هنوز ذهنم از فشارش خلاص نشده، یک کابوس میبینم. همیشه یکجور است. خواب میبینم دیر به سر جلسه رسیدهام، ولی یادم رفته خودکارهایم را با خودم بیاورم. با کلی التماس استادم را راضی میکنم که برگردم و خودکارهایم را بیاورم. «به خدا زود برمیگردم استاد! خانهام همینجاست!» قبل از اینکه راضی شود از پلهها میروم پایین، یعنی سر میخورم و از چهارده، پانزده پله میپرم. میدوم و از دانشکده میآیم بیرون. ولی به اولین خیابانی که میرسم، خیابان خانهمان در شهر خودم هست. مهم نیست! اینجا توی کشوی پایین میز تحریرم یک جامدادی پر از خودکار آبی دارم! کسی خانه نیست، از حیاط تا اتاقم را پریدهام. دو تا خودکار برمیدارم. بیرون دروازهی خانه هستم. باید بدوم. میدوم. خیلی تند، ولی پیش نمیروم. وحشت کردهام. هرچه میروم، از نیممتری در خانه دورتر نمیشوم! هوا تاریک شده، میدانم امتحان تمام شده، صدای نفسهایم را میشنوم…. بیدار میشوم، ساعت شش صبح است. باید بلند شوم. خستهام…
تازهترین اثر خالق ارباب حلقهها در مقام کارگردان، پیتر جکسون، «استخوانهای دوستداشتنی» (The Lovely Bones) نام دارد. فیلم از روی رمان پرفروش و مورد اقبال خوانندگان در سال ۲۰۰۲ به قلم آلیس سبالد ساخته شده است. سوزی سالمون با بازی سائوریس رونان (Saoirse Ronan)، دختر ۱۴ سالهی زیبا و شادی است که با پدرش با بازی مارک والبرگ (Mark Wahlberg) و مادرش با بازی ریچل وایز (Rachel Weisz) و خواهر و برادر کوچکترش زندگی میکند. او عاشق عکاسی است و از همهچیز عکس میگیرد؛ حتی وقتی همسایهی تنهایشان، آقای هاروی با بازی استنلی توچی (Stanley Tucci) یکی از گلهای رز باغچهاش را میچیند و به پدر و مادرش میدهد. او به پسری با اصلیت هندی علاقهمند است. یک روز پسر به او اظهار علاقه میکند، او شادمان به خانه باز میگردد که غروب همان روز، ۶ دسامبر ۱۹۷۳ آن اتفاق میافتد و…
تحلیل روایت داستانی و درخشش استنلی توچی در نقش قاتل
امسال نام پیتر جکسون، به خاطر تهیهکنندگی فیلم «منطقه ۹» (District 9)، در میان کاندیداهای اسکار دیده میشود، اما از فیلم استخوانهای دوستداشتنی، یکبار میان کاندیداها نام برده شده، آن هم به خاطر نامزدی استنلی توچی در رشتهی بهترین بازیگر مرد نقش مکمل است. این بازیگر اصالتاً ایتالیایی که از نظر ظاهری شباهت زیادی به بروس ویلیس دارد، ستارهی درخشان فیلم است. نقش او با وجود اندک بودن دیالوگش، بهشدت تکاندهنده و تعیینکننده است. او اغلب با کنشهای فیزیکی و میمیک چهرهاش بیننده را سخت تحت تاثیر قرار میدهد و تنها با دیدن این فیلم است که میتوان دانست نامزدی او کاملاً منصفانه است. کارگردانی پیتر جکسون نکتهی مثبت دیگر فیلم است؛ او که در نگارش فیلمنامه با فرن والش و فیلیپا بوینس همکاری داشته، توانسته آسیب خانواده پس از حادثه، نگرانیها، دلتنگیها و تجسم دنیای بعدی را به تصویر بکشد. با آنکه این کار بسیار متفاوت از ارباب حلقهها و کینگکنگ است، اما باز بسیار وابسته به جلوههای ویژهی سورئالیستی است و رفت و بازگشتها بین دنیای واقعی و دنیای فانتزی سوزی، یک رئالیسم جادویی تاثیرگذار میآفریند. فیلم بسیار وابسته به نشانهها است. نشانههایی که در ابتدای فیلم دیده میشود به تدریج در قسمتهای انتهایی فیلم مفهوم مییابد و بدی کاملاً منصفانه مجازات میشود. این سبک مجازات، من را به یاد فیلمهای «مسیر سبز» و «رهایی از شائوشنگ»، آثار درخشان فرانک دارابونت میاندازد. اگر بینندهی دقیقی باشید، در سکانسی که پدر و مادر سوزی برای گرفتن عکسهایی که سوزی انداخته به عکاسی فروشگاه رفتهاند، پیتر جکسون را با ظاهر جمعوجور شدهاش پشت ویترین مغازه در حال امتحان یک دوربین میبینید. طراحی گریم، صحنه و لباس هم بهخوبی بیننده را با سالهای اولیهی دههی هفتاد میبرد.
فیلم در مجموع دوستداشتنی و خوب بود و میتوانم تماشایش را به شما توصیه کنم. چشمهای درشت آبی و معصوم سوزی، روایت خوب و بازی فوقالعادهی استنلی توچی را مسلماً بهراحتی از یاد نمیبرید. زندگی خیلی کوتاه است و همهی ما میمیریم. بچهها خیلی معصومند، آنها به بهشت میروند.
شناسنامه اثر و تحلیل لایههای پنهان داستانی فیلم
فیلم استخوانهای دوستداشتنی در سال ۲۰۰۹ به اکران عمومی درآمد. کارگردانی این اثر بر عهده پیتر جکسون بوده و فیلمنامه آن توسط تیم همیشگی او یعنی فرن والش (Fran Walsh) و فیلیپا بوینس (Philippa Boyens) نگارش یافته است. بازیگران اصلی فیلم را سائوریس رونان در نقش سوزی سالمون، مارک والبرگ در نقش جک سالمون (پدر)، ریچل وایز در نقش ابیگیل سالمون (مادر) و استنلی توچی در نقش جورج هاروی (قاتل همسایه) تشکیل میدهند. این ترکیب بازیگران قدرتمند به همراه موسیقی متن تاثیرگذار برایان اینو (Brian Eno)، فضایی وهمآلود و در عین حال احساسی را برای روایت یک تراژدی خانوادگی فراهم کرده است.
داستان فیلم بر روی محوریت قتل فجیع سوزی سالمون میچرخد. او پس از کشته شدن به دست همسایه خود، به بهشت شخصی یا همان برزخ فانتزی میرود. سوزی از آن بالا نظارهگر متلاشی شدن تدریجی خانوادهاش از غم فقدان او و تلاشهای ناکام پدرش برای یافتن قاتل است. فیلم به جای تمرکز صرف بر جنبههای جنایی، به عمق روانشناختی مفهوم سوگواری نفوذ میکند و نشان میدهد که چگونه پیوندهای خانوادگی پس از متلاشی شدن فیزیکی، در قالب استخوانهای دوستداشتنیِ استعارهای دوباره شکل میگیرند و التیام مییابند.
پشت صحنه و چالشهای پیتر جکسون در بازآفرینی برزخ سوزی
یکی از بزرگترین چالشهای فنی و هنری پیتر جکسون در این فیلم، تصویرسازی بصری دنیای میان زمین و بهشت (In-Between) بود. جکسون با استفاده از تکنولوژیهای پیشرفته استودیوی ویتا دیجیتال (Weta Digital)، برزخ سوزی را به صورت فضایی سیال، نمادین و متاثر از احساسات لحظهای او طراحی کرد. تصاویری مانند کشتیهای شیشهای درون بطری که روی اقیانوس میشکنند یا دشتهای وسیع طلایی، همگی بازتابدهنده وضعیت روحی سوزی در مواجهه با پذیرش مرگش هستند. این تصویرسازیهای فانتزی گرچه تحسین بسیاری را برانگیخت، اما برخی منتقدان معتقد بودند لحن شاداب بهشت با تاریکی مطلق جنایت رخداده همخوانی ندارد.
بازیگران فیلم نیز شرایط سختی را در پشت صحنه تجربه کردند. استنلی توچی بعدها در مصاحبههای خود اعتراف کرد که بازی در نقش یک قاتل زنجیرهای کودکان برای او بسیار دردناک و از نظر روانی فرساینده بوده است، به طوری که چندین بار تصمیم به انصراف از نقش گرفت. در مقابل، سائوریس رونان که در زمان ساخت فیلم تنها ۱۳ سال داشت، توانست با هدایت جکسون تصویری بیگناه و در عین حال بالغ از سوزی ارائه دهد که هسته عاطفی فیلم را حفظ میکند. تغییرات متعددی که در تدوین نهایی اعمال شد تا ردهبندی سنی فیلم برای مخاطبان جوانتر مناسب باشد، از دیگر چالشهای مهم تولید بود.
تاثیرات روانشناختی و جامعهشناختی فیلم بر مخاطبان
فیلم استخوانهای دوستداشتنی فراتر از یک درام جنایی، به واکاوی پدیده روانشناسی سوگ (Grief Psychology) در جامعه مدرن میپردازد. چگونگی برخورد اعضای خانواده با فقدان ناگهانی سوزی، بازتابدهنده مراحل مختلف انکار، خشم و افسردگی است. پدر خانواده با بازی مارک والبرگ در مارپیچ انتقام و وسواس فکری غرق میشود، در حالی که مادر با بازی ریچل وایز برای فرار از درد، خانه را ترک میکند. این تصویر واقعی از فروپاشی یک خانواده بر اثر تروما، یکی از ملموسترین و در عین حال دردناکترین بخشهای فیلم است که با واکنشهای زیادی از سوی مشاوران خانواده مواجه شد.
از منظر جامعهشناختی، فیلم به درستی امنیت شکننده حومههای شهری دهه ۱۹۷۰ میلادی در آمریکا را به تصویر میکشد. دورانی که در آن اعتماد همسایگی روبه زوال رفت و پدیده قاتلان زنجیرهای ناشناخته در جامعه رخنه کرد. پیتر جکسون با تکیه بر این واقعیتهای تاریخی، ترس عمومی از غریبههای آشنا را بازسازی میکند. اثرات این فیلم بر مخاطبان، ایجاد نوعی آگاهی عمیقتر نسبت به خطرات پنهان و در عین حال ترویج مفهوم پذیرش و رهایی برای کسانی است که عزیزی را در شرایطی هولناک از دست دادهاند.
جمعبندی نهایی
فیلم استخوانهای دوستداشتنی تجربهای بصری و عاطفی است که مرزهای میان زندگی، مرگ و جهان پس از آن را به چالش میکشد. پیتر جکسون با اقتباس از رمان تاثیرگذار آلیس سبالد، توانسته درامی فانتزی خلق کند که در آن زیبایی بصری برزخ با تاریکی جنایت زمینی پیوند میخورد. اگرچه فیلم به دلیل لحن دوگانهاش مورد انتقاد قرار گرفت، اما بازیهای درخشان، به ویژه هنرنمایی استنلی توچی و کارگردانی جسورانه جکسون، آن را به اثری ماندگار درباره قدرت عشق، بخشش و التیام آسیبهای روانی پس از فقدان تبدیل کرده است.
سوالات متداول
با بیش از ۲۰ سال نویسندگی «ترکیبی» مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!
مطالب مرتبط
سلام نقد کتابش رو تو وبم از زبان خودم نوشته ام. خوشحال میشم بخونیدش و نظرتون رو بگید.
بنظر من رمان خیلی بهتر از فیلم بود و پیتر جکسون فیلم خوبی نساخته بود
در کارگردانی صحنه کارش عالی بود بسیار زحمت کشیده شده اما در کل فیلم رو خوب در نیاورده بود.
اقتباس خوبی نبود
من همین دوشب پیش فیلمشو دیدم. جالب بود.
salam mishe komakam konid man in filmo bebinam ya be ebarati downloadesh konam? age komakam konid khoshhal misham
فیلم قشنگی بود / البته مادر خیلی مهربان تر از کتاب تصویر شده / به داستان تجاوز هیچ اشاره واضحی نشده و اینکه به نظرم خیلی زیاد از جلوه های گرافیکی استفاده شده که شاید اقتضای یه همچین فیلمی باشه /دوباره که فیلمو دیدم پیتر جکسون ناقلا را هم توی مغازه دیدم :دی
واقعا برام جالب بود :
این همه تخیل تنیده در واقعیت : چرا ذهن های ما بی نصیب از چنین خلق کردنی است! من تنها تحسین گر چنین طرز تفکری هستم !
من بیصبرانه منتظر دیدن این فیلم هستم.
رمانش که عالی بود …
واقعا همچین فیلم آبگوشتی مضخرفی به نظرت خوب بوده؟ بازی های تصنعی جلوه های ویژه حال به هم زن خصوصا والبرگ زور زدن کارگردان با صحنه های آهسته و صدای خواننده برای ایجاد احساس در بیننده ..آشغال بود فیلم آشغال .
…
من قبل تر ها کتاب استخوان ها ی دوست داشتنی را خوانده بودم که ظاهرا در اولین چاپش در آمریکا بسیار پرفروش بوده! امیدوارم بتوانتم فیلمش را هم ببینم!
…
در انتهای کتاب احساس کردم نویسنده خواننده را دست انداخته یا موضوع را فراموش کرده , نه کارآگاهی در کار بود و نه کشفی حاصل شده بود.
بدین دلیل بسیار مایل به دیدن فیلمش هستم زیرا بعید میدانم هالیوود بیننده را اینچنین مایوس کند.
کلا من با نظرات آقای نوروزی موافقم.
این طور که شما نقد کردید من رو به دیدنش تشویق کردید.
ممنون.
نمیدونم چرا هر کس این فیلم رو میبینه یاد مرگ میفته و تنش میلرزه.
شبی که فیلم رو دیدم با اینکه خسته بودم وخوابم میومد با یک فیلم خواب از سرم پرید!!!!!
علی بود
پست های دوست داشتنی !!!!
ممنونم که از این فیلم نوشتید
می ترسیدم در هیاهوی فیلم های امسال دیده نشود، اما گویا این طور نیست
باید قشنگ باشه . حتما تهیه می کنم می بینم .
وای خدا چقدر دلم واسه چند روز دیوانه وار فیلم دیدن و شب بیداری تنگ شده … بعدش برم یه مسافرت دور ودراز که یک کله رانندگی کنم و بریم کنار دریا و بعد چند روز خواب و ….
این اخر سالی بدجوری احساس خستگی می کنم… ۲ ساله به محل کار جدیدم اومدم باورت میشه تنها یک روز رفتم مرخصی…
قاطی کردم نه؟
بگو ؟ مثلن دکتری دیگه!
حیف این همه پول برای ساختن همچین اثر معمولی ، بازیگرها اصلا و ابدا نمیتونستند همدیگه رو تکمیل کنند ، مخصوصا مارک والبرگ . در مورد جلوه های ویژه به شدت زیاده روی شده بود راستش من رو یاد تبلیغات بستنی و شکلات و اسکرین سیورهای رومانتیک ….
استنلی توچی رو من از زمان Devil Wears Prada دوست داشتم.. بعد از اونهم توی جولی و جولیا…
کلاً بازیش یه جنس خاصی داره و از میمیک چهره اش خیلی خوب استفاده می کنه
به نظرم شاید اگر کریستف والتز برنده نشه، اسکار رو هم بهش بدن!