هنرمند افغان و خلق پرتره با نمک و نمکدان
هنر همواره راهی برای بازتعریف ابزارهای ساده و تبدیل آنها به پدیدههای شگفتانگیز بوده است. تماشای خلق یک اثر هنری با موادی که هر روز به سادگی از کنارشان میگذریم، تجربهای است که مرزهای خلاقیت انسانی را جابهجا میکند. در میان انواع سبکهای هنری مدرن، استفاده از مواد پودری و دانهای جایگاه ویژهای پیدا کرده است و هنرمندان تلاش میکنند با بهرهگیری از جاذبه زمین، دقت دست و کنترل جریان ذرات، تصاویری خلق کنند که چشمان هر بینندهای را خیره سازد. این هنر که در نگاه اول ناپایدار و زودگذر به نظر میرسد، پیوندی عمیق میان تمرکز ذهنی و تسلط فیزیکی برقرار میکند.
در این مقاله میخواهیم پدیده جذاب نقاشی با نمک را بررسی کنیم و ببینیم چگونه هنرمندانی از سراسر جهان با استفاده از سادهترین چاشنی آشپزخانه، پرترههایی فوقالعاده واقعگرایانه خلق میکنند. همچنین به سراغ معرفی تکنیکهای این هنر، تاریخچه کارهای مشابه و بررسی آثار هنرمند بااستعداد افغان خواهیم رفت. اگر برایتان سوال است که آیا این هنر زودگذر در گالریهای بزرگ دنیا جایگاهی دارد یا تکنیکهای اجرای آن چطور به یک نمایش زنده تبدیل میشوند، در ادامه این مطلب با ما همراه باشید تا ابعاد مختلف این سبک منحصربهفرد را موشکافی کنیم.
فهرست مطالب
💡مختصر و مفید
هنر خلق تصویر با نمک شاخهای از هنر زودگذر یا موقت است که با نام عمومی نقاشی با ذرات یا نقاشی با نمک (Salt Art) شناخته میشود. هنرمندان در این سبک با کنترل جریان ریزش ذرات نمک از ظرف و شکلدهی به آن به کمک کاردک، قلممو یا تیغ، سایهروشنهای دقیقی ایجاد میکنند تا پرترهها و مناظر طبیعی را پدید آورند. این آثار معمولاً به دلیل ماندگاری کم، از طریق تصویربرداری تایملپس یا عکاسی ثبت و در پلتفرمهای ویدیویی به نمایش درمیآیند. اجرای زنده این هنر در برنامههای استعدادیابی جهان طرفداران بسیاری دارد و هنرمندانی مانند بشیر سلطانی و کسنیا سیمونووا از پیشگامان معرفی این سبک به مخاطبان بینالمللی هستند.
پیشینه هنر با مواد پودری و ذرات ریز
استفاده از ذرات ریز برای خلق آثار تجسمی، ریشه در آیینهای سنتی و فرهنگی بسیاری از اقوام جهان دارد. از نقاشیهای ماسهای بومیان آمریکا (Sandpainting) که با اهداف درمانی و مذهبی انجام میشد تا ماندالاهای شنی راهبان تبتی، همگی نشاندهنده پیوند دیرینه انسان با مواد دانهای هستند. این آثار هنری به طور سنتی پس از پایان مراسم مذهبی به نشانه ناپایداری زندگی نابود میشدند. در دهههای اخیر، هنرمندان مدرن با الهام از این سنتهای باستانی و ترکیب آنها با ابزارهای رسانهای جدید، توانستهاند مفاهیم تازهای را در بستر هنرهای موقت و مفهومی خلق کنند.
ظهور رسانههای تصویری و پلتفرمهای اشتراک ویدیو، روح تازهای در کالبد این هنر زودگذر دمید. تماشاگر امروزی دیگر تنها به محصول نهایی نگاه نمیکند، بلکه فرآیند ساخت و تبدیل تدریجی تودهای از ذرات بیشکل به یک پرتره دقیق را به تماشا مینشیند. این ویژگی تعاملی و پویا باعث شده است که هنرهای مبتنی بر مواد پودری مانند ماسه، نمک، شکر و خاکستر به ابزاری قدرتمند برای داستانسرایی بصری تبدیل شوند و مخاطبان میلیونی را در سراسر جهان به خود جذب کنند.
هنرمند افغان و خلق پرتره با نمک و نمکدان
یکی از جالبترین ویدئوهایی که سال پیش دیدم، ویدئویی از یک دختر هنرمند اوکراینی به نام «کسنیا سیمونووا» (Kseniya Simonova) بود که با ماسه و شن نقاشی میکشید. در این ویدئوی جالب، او جنگ جهانی دوم را در کشورش در اندکی بیشتر از هشت دقیقه روایت کرده است.
اما ظاهرا این هنرمند اوکراینی، همتایی افغان به نام «بشیر سلطانی» پیدا کرده است، اما او برای نقاشیهایش از شن و ماسه استفاده نمیکند، او برای نقاشی از چیزی استفاده میکند که سر همه سفرهها پیدا میشود: نمک!
سلطانی که هماکنون ساکن کاناداست و یک طراح گرافیک است، از چند ماه پیش مشغول این کار شده است، او که کانالی در یوتیوب دارد، پرترههای نمکی از اشخاص مشهور جهان میکشد: امنیم (Eminem)، چارلی شین (Charlie Sheen)، گاندی، آل پاچینو (Al Pacino)، جان لنون (John Lennon)، آنجلینا جولی و حتی کاپیتان جک اسپارو!
دیدن ویدئوهای کوتاه این هنرمند را به شما توصیه میکنم، وقعا جالب است که ببینیم کسی با نمک و نمکدان و دست و تیغ، چطور میتواند این پرترهها را بکشد.
لینک بعضی از ویدئوهای هرنمایی با نمک: آل پاچینو – گاندی – جان لنون – کاپیتان جک اسپارو
بقیه ویدئوها و ویدئوهای جدیدتر را در کانال یوتیوب بشیر سلطانی ببینید.
ماهیت و نامشناسی هنر نقاشی با نمک
هنری که بشیر سلطانی و دیگر هنرمندان مشابه ارائه میدهند، زیرمجموعهای از هنر موقت (Ephemeral Art) یا هنر زودگذر است. در محافل تخصصیتر، زمانی که از ذرات ریز برای نقاشی استفاده میشود، اصطلاح نقاشی با ذرات یا نقاشی با رسانه خشک به کار میرود. نمک به دلیل داشتن درخشندگی طبیعی، کریستالهای منظم و تضاد رنگی شدید با سطوح تیره، ابزاری ایدهآل برای نمایش کنتراست شدید میان تاریکی و روشنایی است. این ویژگی سبب شده تا پرترههای نمکی کیفیتی شبیه به عکسهای آنالوگ سیاه و سفید پیدا کنند.
بسیاری از منتقدان هنری معتقدند که ارزش این هنر در فرآیند خلق آن نهفته است و نه لزوماً در ماندگاری فیزیکی اثر نهایی. از آنجا که یک جریان باد ملایم یا لرزش کوچک دست میتواند کل اثر را نابود کند، هنرمند باید از تمرکز ذهنی فوقالعادهای برخوردار باشد. جذابیت تماشای فرآیند نقاشی با نمک به قدری بالا است که مخاطب را در حالت تعلیق نگه میدارد؛ چرا که هر حرکت دست هنرمند، مرز باریکی میان خلق زیبایی یا نابودی کامل طرح به شمار میرود.
تکنیکهای اجرای نقاشی با نمک و نمایشهای بینالمللی
تکنیکهای به کار رفته در نقاشی با نمک به دو روش کلی تقسیم میشوند؛ روش اول که به آن تکنیک کاهشی میگویند، شامل پخش کردن یکنواخت نمک روی یک بوم تیره و سپس برداشتن بخشهای اضافی با استفاده از ابزارهایی مانند تیغ، قلممو یا کارتهای پلاستیکی است تا خطوط تیره تصویر نمایان شوند. در روش دوم یا تکنیک افزایشی، هنرمند نمک را با کمک نمکدان یا قیفهای مخصوص به صورت کنترلشده روی سطح میریزد و سایهها و حجمها را به آرامی شکل میدهد. هر دو شیوه نیازمند شناخت دقیق آناتومی چهره و پرسپکتیو هستند تا نتیجه نهایی واقعگرایانه جلوه کند.
امروزه شوهای تلویزیونی بزرگی نظیر برنامههای استعدادهای درخشان در کشورهای مختلف، بستر مناسبی برای معرفی این هنر شدهاند. اجراهای زنده نقاشی با شن و نمک که معمولاً با نورپردازی از زیر بوم شیشهای و موسیقی زنده همراه است، تماشاگران را شگفتزده میکند. در این شوها، هنرمند با سرعت عمل بالا داستانی حماسی، تاریخی یا عاطفی را روی میز شیشهای روایت میکند و دوربینهای نصبشده در بالای میز، تصاویر را به صورت همزمان روی نمایشگرهای بزرگ سالن برای مخاطبان پخش میکنند.
بزرگترین هنرمندان جهان در عرصه نقاشی با ذرات
در کنار بشیر سلطانی که با رویکردی مدرن و با تمرکز بر چهرههای محبوب فرهنگ عامه به شهرت رسید، هنرمندان دیگری نیز در جهان مسیرهای خلاقانهای را در این شاخه پیمودهاند. یکی از سرشناسترین چهرهها در زمینه نقاشی با نمک، هنرمند کروات به نام دینو تومیک (Dino Tomic) است که با استفاده از بطریهای پلاستیکی منعطف و مخروطی، پرترههای غولپیکر و بسیار دقیقی از شخصیتهای داستانی و واقعی روی زمین خلق میکند. کارهای او به دلیل مقیاس بزرگ و جزئیات حیرتانگیز در شبکههای اجتماعی میلیونها بازدیدکننده دارد.
علاوه بر تومیک، هنرمندان دیگری نظیر تاشیکو هوریوچی که با نمک آثار چیدمان حجمی میسازد، مرزهای این ماده ساده را جابهجا کردهاند. ویژگی مشترک همه این هنرمندان، توانایی بالا در مدیریت توزیع ذرات بر اساس وزن و اندازه آنهاست. پیوند این هنر با تکنولوژیهای تصویربرداری مدرن سبب شده تا فرآیند نابود کردن اثر نیز به بخشی از اجرای هنری تبدیل شود؛ به طوری که هنرمند در پایان کار با کشیدن دست روی بوم یا جارو کردن نمکها، مفهوم ناپایداری دنیا و زیباییهای مادی را به بیننده یادآوری میکند.
جمعبندی نهایی
هنر نقاشی با نمک نمادی از پیوند خلاقیت با ابزارهای ساده روزمره است. هنرمندانی چون بشیر سلطانی به ما یادآوری میکنند که برای خلق آثار ماندگار و تاثیرگذار، نیازی به بومها و رنگهای گرانقیمت نیست؛ بلکه تمرکز، شناخت سایهروشنها و تسلط بر حرکت ذرات میتواند از چاشنیهای ساده سفره غذا، شاهکارهای بصری شگفتانگیزی پدید آورد. این سبک هنری زودگذر به لطف پلتفرمهای ویدیویی و ثبت تصاویر تایملپس، جایگاه ویژهای در میان مخاطبان نسل جدید پیدا کرده و به یکی از جذابترین شیوههای سرگرمی و داستانسرایی بصری در جهان تبدیل شده است.
سوالات متداول
با بیش از ۲۰ سال نویسندگی «ترکیبی» مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!
مطالب مرتبط
جالب بود!
عجب استعدادی …
جالب بود
فکر کنم تو ایرانم طرفدارای زیادی پیدا کرده تو تبلیغات و حتی بعضی از برنامه های تلویزیونیمون هم دیدم از این تکنیک استفاده میشه