معرفی کتاب: پرندگان از آریستوفان

0

كمدى يونانى اثر آريستوفان (۴۴٧-٣٨٠ ق م) ، نمايشنامه‌نويس يونانى، كه عموما آن را شاهكار اين نويسنده مى‌دانند. اين نمايشنامۀ افسانه‌اى هجايى، كه در تئاتر باستان مقامى خاص دارد، در ۴١۴ ق م در آتن نمايش داده شد.

دو آتنى، يكى به نام پيستتايروس و ديگر به نام اولپيدس ، به قصد گريز از عوام‌فريبيهاى شهر خود و محاكمه‌ها و شرانگيزها و سخن‌چينها و نزاعهاى بى‌پايان سياسى، به ترتيب، اولى طرقه‌اى و دومى زاغى را راهنماى خود مى‌كنند تا ترئوس ، شاه اساطيرى خويشاوند آتنيان، را بيابند: بنا بر افسانه‌اى، ترئوس به هدهدى تبديل شده و در سرزمين شگفت‌انگيزى سكنا گزيده و براى ساكنان زندگى فارغ از هم و غمى فراهم آورده است.

دو آتنى، پس از طى راه و بيراههاى بسيار، سرانجام به محل سكونت ترئوس، كه پنهان در اعماق بيشه‌اى است، مى‌رسند. نخست از ديدن نوعى گنجشگ، كه كار خدمت‌گزارى را برعهده دارد، متوحش مى‌شوند، بعد ترئوس (در هيئت ناهنجار هدهد) آنها را نزد خود مى‌پذيرد. پيستتايروس با زبان‌آورى مؤثرى، انديشۀ خود را بدين‌گونه به او پيشنهاد مى‌كند: چرا ما نتوانيم، به يارى پرندگان، در هوا و بر روى ابرها، در ميانۀ راه آدميان و خدايان، شهرى بنا كنيم و، با بستن راه بر دود حاصل از سوختن قربانيها، هم آدميان و هم خدايان را در اختيار خود بگيريم؟

اولپيدس كه طبيعتا اهل تمكين است به شنيدن اين سخنان دچار اعجاب و تحسين مى‌شود و ترئوس نيز، كه مجذوب اين پيشنهاد شده است، به شوق مى‌آيد و، شتابان، همۀ پرندگان را با سردادن آواز دلپذيرى به تقليد آواز آنها فرامى‌خواند. آن‌گاه گروه آوازخوانان در صحنه ظاهر مى‌شوند كه با لباسهاى خود انواع مختلف پرندگان را نشان مى‌دهند. در برخورد اول، حضور اين دو انسان خصومت و بدگمانى شديدى را در ميان پرندگان برمى‌انگيزد: ولى پيستتايروس سياست‌مدارانه به پرندگان يادآورى مى‌كند كه آنها در زمانهاى پيشين همۀ جهان را مسخر خود داشتند، و آنها را به بازپس گرفتن اين فرمانروايى از زئوس ترغيب مى‌كند. آن‌گاه اين جماعت بال‌وپردار متلون و بى‌مبالات بى‌درنگ اين پيشنهاد جاه‌طلبانه را مى‌پذيرند. تصميم مى‌گيرند كه شهر جديد را نفلوكوكّوژى («ابر فاخته») بنامند.

سپس همه در ميان آواز شادمانى، به سرپرستى اولپيدس، به كار مى‌پردازند. ولى ناگهان صاحبان مشاغل آتنى يكى پس از ديگرى به شهر روى مى‌آورند (يك خبرچين، يك شاعر، يك پيش‌گو، يك هندسه‌دان، يك بازرس) ؛ همه آمده‌اند تا حق شهروندى شهر جديد را به دست آورند: آنها را به ضرب چوب مى‌رانند. در خلال اين احوال، پيكها از پيشرفت سريع كارها خبر مى‌آورند. هنوز بناى شهر تمام نشده است كه گروه تازه‌اى از شيادان مى‌آيند و با سماجت تمام درخواست بال مى‌كنند و تقاضا دارند كه در جامعۀ تازه پذيرفته شوند. تقاضايشان رد مى‌شود.

سفارش طراحی سایت در کارلنسر با قیمت توافقی
لیزر هموروئید درمان بواسیر در کلینیک تخصصی هموروئید تهران

در اين اثنا ايريس (الهۀ رنگين كمان، پيك خدايان) كه از آسمان فرود آمده است، نزد زئوس بازگردانده مى‌شود؛ با اين اتمام‌حجت كه ازاين‌پس قربانيها به جاى اينكه براى خدايان اولومپوس (اولمپ) فايده داشته باشد متوجه پرندگان خواهد بود. خدايان هراكلس و پوسيدون ، و خدايى غير يونانى را، كه به زبانى به كلى نامفهوم سخن مى‌گويد، براى مذاكره نزد پرندگان مى‌فرستند. مذاكرات در شرف قطع شدن است كه ناگهان بوى چند پرنده، كه پيستتايروس آنها را به جرم توطئه به نفع حكومت اشرافى محكوم به مرگ كرده و امر به سرخ كردن آنها داده است، شامۀ هراكلس را تحريك مى‌كند و ديگر نمى‌تواند در برابر شكم‌پرستى خود تاب بياورد، و به شهروندان نفلوكوكّوژى عصاى فرمانروايى كامل اعطا مى‌كند.

نمايشنامه با عروسى پيستتايروس و سلطنت پايان مى‌يابد. پيستتايروس به پرندگانى كه در آواز خود زيباييهاى همسرش را مى‌ستايند دستور مى‌دهد كه در ستايش صاعقه‌ها و تندرها نيز، كه ازاين‌پس در فرمان اويند، نغمه‌سرايى كنند.

به نظر نمى‌آيد كه لازم باشد در اين كمدى استعارۀ چندان مشخصى از زندگى آتنى جستجو كرد؛ هجاى سياسى در پرندگان كمتر جنبۀ مستقيم دارد تا در آثار قبلى آريستوفانس. آريستوفان با تسلطى كه بر زبان داشت قادر بود كه تناقضات بشرى و پيچيدگى واقعيت را در جهان كوچك‌شدۀ جالب توجهى بازسازى كند. او با اين‌گونه درآميختن هجاى اخلاقيات با مسائل والاتر، در عين حال، هم از مبالغۀ مابعدطبيعى مى‌گريخت و هم از تنگناى ابتذال.

آريستوفان در اين دولت مستعجل پرندگان، در لباس يك فانتزى جذاب، توهم كسانى را كه، با اشاره به زندگى بى‌غم و فارغ از حكومت پرندگان، ترجيح مى‌دهند كه به زيان همنوعان خود مملكتى در ابرها بسازند تا اينكه كمك كنند كه نظمى به شهر خودشان بدهند، بى‌رحمانه به باد نكوهش مى‌گيرد.

آريستوفان كه دشمن «اوتوپيا» تحت همۀ اشكال آن است، با دادن بعد سياسى غير متعارفى به كمدى خود، كه از حدود داستان فراتر مى‌رود و رنگ‌بازى كردن با نماد را به خود مى‌گيرد، از وجوه جهان فوق طبيعى براى بهتر استهزا كردن ناآگاهى هم فريبكاران و هم فريفتگان استفاده مى‌كند: اوليها را به سبب آنكه زياده در پى ارضاى خواهشهاى خود با بنا كردن امپراتورى استوارى بر بادند، و دوميها را به سبب آنكه پندار را به جاى حقيقت مى‌گيرند و تنها از طمع و بلاهت خود پيروى مى‌كنند.

متأسفانه این کتاب فعلا تجدید چاپ نشده است. این کتاب در سال ۱۳۸۸ با ترجمه رضا شيرمرز  با قيمت 2000 تومان از سوي انتشارات قطره روانه بازار كتاب شده بود.

اما شما می‌توانید چند کتاب دیگر از نویسنده را از طریق فیدیبو خریداری و دانلود کنید و بخوانید.


   

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.