درد شکم – علائم، علل، تشخیص، درمان و پیشگیری
اکثر افراد در مقطعی از زندگی خود ناراحتی یا درد شکم را تجربه میکنند. درد شکم (که گاهی به آن معده درد یا شکم میگویند) معمولاً در قسمتی از تنه زیر دندهها، بالای لگن و کشاله ران احساس میشود. شدت آن میتواند از یک درد خفیف تا درد شدید و ناتوانکننده متغیر باشد.
در حالی که درد شکم طبیعی نیست، لزوماً جدی نیست و اغلب خود به خود برطرف میشود.
اما به گفته Mayo Ciinic، اشکال خاصی از درد شکم ممکن است نشاندهنده یک بیماری جدی باشد، بنابراین مهم است که علائمی را بشناسید که ممکن است نشان دهد شما یک مشکل اساسی دارید که نیاز به مراقبت پزشکی دارید.
علائم و نشانههای درد شکم
درد شکم ممکن است اشکال مختلفی داشته باشد. درد شکم علاوه بر شدت آن به روشهای زیر قابل توصیف است:
درد عمومی این به دردی اشاره دارد که در بیش از نیمی از ناحیه شکم شما احساس میشود و نوعی ویروس معده، سوء هاضمه یا گاز به عنوان علت درد شما است.
درد موضعی این به دردی اشاره دارد که فقط در یک ناحیه از شکم احساس میشود و نوعی مشکل در عضوی مانند معده، آپاندیس یا کیسه صفرا به عنوان علت درد است.
گرفتگی این نوع درد میآید و میرود، یا در شدت یا موقعیت درک شده در شکم شما تغییر میکند. گرفتگی به ندرت جدی است و معمولاً گاز، دفع مدفوع یا قاعدگی به عنوان علت درد شما است.
درد کولیکی مانند گرفتگی، این نوع درد میآید و میرود، اما تمایل دارد که شدید باشد و ناگهان شروع و پایان یابد. به گفته کوه سینا، این نوع سنگ کلیه یا سنگ کیسه صفرا به عنوان علت درد شما است.
اگر درد شکم شما به قدری شدید است که نمیتوانید بدون احساس درد بیشتر حرکت کنید یا در یک موقعیت راحت بنشینید، مهم است که با پزشک خود تماس بگیرید.
اگر درد شکم شما با هر یک از علائم زیر همراه است، فوراً به پزشک مراجعه کنید:
- تب
- مدفوع خونی
- حالت تهوع و استفراغی که برطرف نمیشود
- کاهش وزن
- پوست مایل به زرد
- شکم برای لمس بسیار حساس است
- شکم متورم
علل و عوامل خطر درد شکم
در حالی که ما معمولاً عملکرد درونی شکم خود را احساس نمیکنیم، درد زمانی رخ میدهد که عملکرد طبیعی یک اندام یا ناحیهای از بافت داخل آن اختلال ایجاد شود.
درد شکم میتواند ناشی از التهاب (مانند آپاندیسیت ،دیورتیکولیت یا کولیت)، اتساع یا کشیدگی اندام (مانند انسداد روده یا انسداد مجرای صفراوی توسط سنگهای صفراوی )، یا از دست دادن خون (مانند کولیت ایسکمیک) باشد.
برخی از داروهای تجویزی و بدون نسخه و همچنین مکملهای غذایی میتوانند باعث درد معده شوند. داروها میتوانند این کار را با تحریک معده، منجر به حالت تهوع، درد، و اسهال، یا با کند کردن هضم غذا و منجر به یبوست انجام دهند. حتماً برچسب هر دارویی را که مصرف میکنید بررسی کنید تا ببینید آیا درد شکم به عنوان یک عارضه جانبی احتمالی ذکر شده است یا خیر.
با توجه به پزشکی جانز هاپکینز، برخی از شایعترین علل درد شکم شامل موارد زیر است:
- سندرم روده تحریکپذیر (IBS)
- یبوست
- زخم معده
- پانکراتیت
- دیورتیکولیت
به گفته Kaiser Permanente، درد شدیدی که نیاز به مراقبت فوری پزشکی دارد ممکن است ناشی از شرایط زیر باشد:
- پارگی آنوریسم آئورت
- سوراخ شدن معده یا روده
- پیچ خوردگی تخمدان یا بیضه (زمانی که تخمدان یا بیضه بر روی بافتهایی که از آنها حمایت میکنند بپیچد)
طبق کلینیک مایو، سایر علل بالقوه درد شکم شامل موارد زیر است:
- سوء هاضمه
- ویروس شکمی
- گاستریت
- گرفتگیهای قاعدگی
- مسمومیت غذایی
- آلرژی غذایی
- گاز
- نهفتگی مدفوع
- عدم تحمل لاکتوز
- بیماری التهابی لگن
- فتق
- سنگ کیسه صفرا
- سنگ کلیه
- انسداد روده
- اندومتریوز
- بیماری کرون یا کولیت اولسراتیو
- عفونت دستگاه ادراری (UTI)
- بیماری ریفلاکس معده به مری (GERD)
- آپاندیسیت
- سرطان (لوزالمعده، معده یا کبد)
- حاملگی خارج رحمی
- بیماری سلیاک
- کشیدگی یا کشیده شدن ماهیچه شکم
از نظر سلامت کودکان، در کودکان، علل شایع درد شکم عبارتند از:
- یبوست
- عفونت دستگاه ادراری (UTI)، به ویژه در دختران 1 تا 5 ساله
- گلودرد استرپتوکوکی
- آپاندیسیت
- حساسیت به شیر
- مسمومیت با سرب، اغلب در اثر خوردن تراشههای رنگ
- ناراحتی عاطفی
درد شکم چگونه تشخیص داده میشود؟
علت درد شکم بر اساس تاریخچه علائم، معاینه فیزیکی و در صورت نیاز آزمایش تشخیص داده میشود. احتمالاً پزشک از شما سؤالاتی در مورد ویژگیهای دردتان میپرسد و اینکه آیا شما شرایط جسمی یا روانی زمینهای دارید که میتواند به درد شکم شما کمک کند.
سؤالات پزشک ممکن است به جنبههای زیر درد شکم شما پاسخ دهد:
- جایی که در آن قرار دارد
- چقدر شدید است
- چه کسلکننده باشد، چه خنجر، سوزش یا گرفتگی
- چه بیاید و چه برود
- زمانی که آن را بیشتر تجربه میکنید یا متوجه آن میشوید
- این که آیا به سمت خارج به سایر نواحی بدن شما تابش میکند
- چه مدت است که آن را دارید
- خواه هر فعالیت یا عملی به نظر میرسد که آن را بدتر یا بهتر میکند
پزشک شما همچنین ممکن است در مورد سابقه سلامت کلی شما، هرگونه آسیب اخیر و اینکه آیا ممکن است باردار باشید یا خیر، سؤال کند.
اگر پزشک شما مشکوک به یک بیماری جدی است که ممکن است نیاز به درمان داشته باشد، هر یک از آزمایشهای زیر ممکن است برای کمک به تشخیص علت درد شکم شما استفاده شود:
- آزمایش خون، ادرار یا مدفوع
- اشعه ایکس از شکم
- سونوگرافی شکم
- توموگرافی کامپیوتری (CT) اسکن شکم
- تنقیه باریم (اشعه ایکس روده بزرگ)
- روشهای آندوسکوپی (قرار دادن یک لوله با یک دوربین کوچک از طریق دهان یا راست روده برای مشاهده نواحی داخل دستگاه گوارش)
- الکتروکاردیوگرام (ECG یا EKG)
پیش آگهی درد شکم
اینکه درد شکم شما چقدر طول میکشد و اینکه آیا بهتر یا بدتر میشود، به علت درد شما و نحوه پاسخ درد به هر روش درمانی بستگی دارد.
بسیاری از انواع دردهای شکمی تمایل دارند به اقدامات مراقبت از خود پاسخ دهند یا خود به خود بهتر شوند، از جمله درد ناشی از یبوست، آلرژی یا عدم تحمل غذایی، یا ویروسهای معده.
اما درد شکمی ناشی از شرایط شدید حاد یا مزمن ممکن است قبل از بهبودی نیاز به درمان گسترده داشته باشد، از جمله درد ناشی از آپاندیسیت، انسداد روده، زخم معده ، سرطان یا بیماری التهابی روده (بیماری کرون و کولیت اولسراتیو ).
مدت زمان درد شکم
درد شکم بسته به علت اصلی آن میتواند کوتاه یا طولانی مدت باشد. این میتواند مداوم یا تکرار شونده، آمدن و رفتن در فواصل زمانی تصادفی یا با فعالیتها یا رفتارهای خاص باشد.
اینکه درد شکم شما چقدر طول میکشد، یا اینکه میآید و میرود، لزوماً با شدت بیماری زمینهای مطابقت ندارد.
درد شدیدی که به طور ناگهانی ایجاد میشود نیاز به مراقبت فوری پزشکی دارد. همچنین اگر درد مداومی دارید که با حرکت یا سرفه افزایش مییابد، یا اگر در ابتدا درد خفیفی دارید که طی ساعتها یا روزها شدیدتر میشود، باید به پزشک مراجعه کنید.
درمان و گزینههای دارویی برای درد شکم
درمان درد شکم بستگی به علت آن دارد. به گفته کلینیک کلیولند، بسته به علت درد شما، بهترین دوره درمانی ممکن است شامل اقدامات خودمراقبتی، داروهای بدون نسخه یا نسخهای، یا روشهایی از جمله تزریق دارو یا جراحی باشد.
اقدامات مراقبت از خود
درد خفیف شکم به دلیل ناراحتی گوارشی ممکن است به اقدامات کوتاه مدت خودمراقبتی مانند موارد زیر پاسخ دهد:
- پرهیز از غذاهای جامد برای چند ساعت
- نوشیدن آب یا مایعات شفاف
- استراحت کنید تا زمانی که احساس بهتری داشته باشید
- پرهیز از لبنیات، مرکبات، غذاهای چرب، فرآوردههای گوجه فرنگی، کافئین، الکل و نوشابههای گازدار
- چسبیدن به غذاهای ملایم مانند کراکر، برنج، موز یا سس سیب
که آسپرین ،ایبوپروفن یا سایر داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی ( NSAIDs ) را برای درد شکم مصرف نکنید، زیرا این داروها میتوانند معده شما را تحریک کرده و در واقع درد شما را افزایش دهند.
گزینههای دارویی
به طور کلی توصیه نمیشود که هیچ دارویی برای درد شکم بدون مشورت با پزشک خود مصرف کنید، زیرا برخی از داروهای رایج برای درد میتوانند دستگاه گوارش شما را تحریک کرده و درد شما را بدتر کنند.
اگر یک بیماری زمینهای دارید که نیاز به درمان پزشکی دارد، پزشک ممکن است داروهایی مانند موارد زیر را تجویز کند:
- داروهایی برای درمان بیماری ریفلاکس معده به مری (GERD)
- آنتی بیوتیک برای درمان عفونت
- داروهای کاهش التهاب
- درمانهای هدفمند برای بیماری التهابی روده (IBD)
روشها و جراحی
در موارد نادر، ممکن است برای درمان مؤثر درد شکم به روشهای مطب یا جراحی نیاز باشد. این رویهها ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- تزریق یک عامل بیحسکننده
- تزریق کورتیکواستروئید
- جراحی ترمیم فتق
- آپاندکتومی
درمانهای جایگزین و مکمل
علاوه بر اقدامات خودمراقبتی، برخی از درمانهای جایگزین ممکن است به کاهش یا مقابله با درد شکم کمک کنند. به گزارش MedlinePlus، این اقدامات عبارتند از:
- طب سوزنی
- هیپنوتیزم
- مراقبه
- آموزش تمدد اعصاب
پیشگیری از درد شکم
در بسیاری از موارد، میتوان با اتخاذ شیوه زندگی و انتخابهای غذایی که علت درد شما را برطرف میکند، از درد شکم جلوگیری کرد. اغلب میتوان از یبوست، ناراحتیهای گوارشی و حتی آسیبهای شکمی پیشگیری کرد.
اقدامات زیر ممکن است به شما در جلوگیری از درد شکم کمک کند:
نوشیدن مقدار زیادی آب. هیدراته ماندن میتواند به شما در جلوگیری از یبوست کمک کند.
عادات منظم روده را ایجاد کنید. بسیاری از افراد میتوانند برای جلوگیری از یبوست خود را تمرین دهند تا مدفوع منظم داشته باشند.
از یک رژیم غذایی متعادل و پر از فیبر پیروی کنید. خوردن انواع میوهها، سبزیجات و غذاهای غنی از فیبر ، مانند غلات کامل، میتواند به هضم سالم و کاهش یبوست کمک کند.
به طور منظم و آهسته غذا بخورید. خوردن وعدههای غذایی با حجم متوسط، به جای اینکه منتظر بمانید تا خیلی گرسنه شوید و خود را سیر کنید، میتواند به جلوگیری از درد ناشی از پرخوری یا خوردن با معده خالی کمک کند.
به طور منظم تمرین کن. انجام فعالیت بدنی کافی میتواند به جلوگیری از یبوست و تقویت عضلات شکم شما کمک کند، که ممکن است به جلوگیری از زور زدن کمک کند.
کمربند ایمنی را به درستی ببندید. Kaiser Permanente خاطرنشان میکند که اغلب میتوان با بستن کمربند ایمنی که برای بستن آن طراحی شده است، از آسیب شکم ناشی از تصادفات رانندگی جلوگیری کرد.
عوارض شکم درد
درد مزمن شکم با تعدادی از عوارض مضر، از جمله تغییر در عادات غذایی و ناراحتیهای روانی همراه است. طبق گفته کلینیک مایو، برای مثال، افراد مبتلا به سندرم روده تحریکپذیر (IBS)، بیشتر در معرض ابتلا به اختلالات خلقی مانند افسردگی و اضطراب هستند.
علاوه بر این، بسیاری از شرایط زمینهای که باعث درد شکم میشوند میتوانند منجر به عوارض جدی شوند، از جمله احتمال آسیب ساختاری به سیستم گوارشی ناشی از عفونت، سرطان و درمانهای آن و بیماری التهابی روده (IBD).
برای کاهش خطر عوارض، اگر درد شکمی ناگهانی و شدید باشد، یا اگر شامل علائمی مانند تب، مدفوع خونی، کاهش وزن، تهوع و استفراغ یا تورم قابل مشاهده باشد، مهم است که به دنبال مراقبتهای پزشکی باشید.
همچنین اگر درد شما بیش از چند روز طول بکشد یا شما را نگران کرده است، باید یک ویزیت پزشک را برنامهریزی کنید تا بررسی شود.
تحقیقات و آمار: چند نفر شکم درد دارند؟
عملاً همه افراد گاه به گاه درد شکمی را تجربه میکنند که معمولاً به دلیل شرایط جزئی مانند ناراحتی گوارشی یا یبوست است.
تشخیص اینکه چند نفر درد مزمن شکم را تجربه میکنند دشوارتر است، زیرا این درد میتواند ناشی از شرایط مختلف سلامتی باشد و همیشه با تشخیص واضح همراه نیست.
به عنوان مثال، در حالی که 5 تا 7 درصد از بزرگسالان در ایالات متحده با سندرم روده تحریکپذیر (IBS) تشخیص داده شدهاند، طبق گزارش کالج آمریکایی گوارش، شیوع واقعی IBS بین 10 تا 15 درصد از جمعیت تخمینزده میشود.
اعتقاد بر این است که یبوست حتی شایعتر است و حدود 20 درصد از جمعیت عمومی را تحت تأثیر قرار میدهد، اما بسته به تعریف مورد استفاده ممکن است بین 2 تا 27 درصد از جمعیت را تحت تأثیر قرار دهد. یبوست به ویژه در میان افراد مسن شایع است و 50 درصد از افرادی که در خانههای سالمندان زندگی میکنند را تحت تأثیر قرار میدهد. بر اساس تحقیقات منتشر شده در سال 2015 در مداخلات بالینی در پیری، یبوست شدید بیشتر در زنان مسن دیده میشود.
تحقیقات اختلالات عملکردی دستگاه گوارش را که باعث درد شکمی میشوند، مانند IBS و یبوست، با اختلالات روانی مرتبط میدانند. این ممکن است با ارتباط نادرست بین مغز و روده شما که مستقیماً به هم مرتبط هستند توضیح داده شود. بر اساس انتشارات سلامت هاروارد، افراد مبتلا به اختلالات گوارشی عملکردی نسبت به سایر افراد درک حادتری از درد مربوط به روده دارند، زیرا مغز آنها به سیگنالهای درد از دستگاه گوارش واکنش بیشتری نشان میدهد.
علاوه بر این، مطالعات نشان دادهاند که درمانهای مبتنی بر روانشناختی در مقایسه با درمانهای پزشکی معمولی به تنهایی در بهبود علائم گوارشی مؤثرتر بودهاند.
شرایط مرتبط با درد شکم
برخی از شایعترین شرایط مرتبط با درد شکم شامل موارد زیر است:
سندرم روده تحریکپذیر (IBS) این وضعیت با علائمی مانند اسهال، یبوست و نفخ مشخص میشود.
یبوست اگر مدفوع منظمی ندارید، ممکن است احساس نفخ و سیری کنید و درد شدید گاز را در شکم خود تجربه کنید.
زخم معده هنگامی که زخمی در پوشش معده یا قسمت فوقانی روده کوچک ایجاد میشود، ممکن است احساس سوزشی شبیه به گرسنگی همراه با حالت تهوع، استفراغ یا سوزش سر دل داشته باشید.
پانکراتیت التهاب لوزالمعده ممکن است باعث درد شدید و شدید در ناحیه میانی بالای شکم، همراه با حالت تهوع، استفراغ یا تب شود. این وضعیت میتواند حاد یا مزمن باشد.
دیورتیکولیت هنگامی که کیسههای کوچک داخل روده بزرگ (روده بزرگ) عفونی یا ملتهب میشوند، ممکن است بر اساس گفتههای جانز هاپکینز، ناراحتی یا حساسیت در ناحیه پایین سمت چپ شکم خود را تجربه کنید.
مطالب مرتبط
