اثر تماشاگر (Bystander Effect) – توضیح ، مثال و تاریخچه
اثر تماشاگر (Bystander Effect) برای اولین بار در دهه ۱۹۶۰ پس از قتل کیتی جنوویس (Kitty Genovese) در نیویورک مطرح شد. در سال ۱۹۶۴، جنوویس در حالی که بهطور علنی و در ملأعام مورد حمله قرار گرفت، کشته شد و گزارشها حاکی از آن بود که تعداد زیادی از افراد شاهد این حادثه بودند اما هیچکدام به او کمک نکردند یا با پلیس تماس نگرفتند. این حادثه، توجه عمومی و روانشناسان را به خود جلب کرد و به بررسی اینکه چرا افراد در موقعیتهای اضطراری از کمک کردن خودداری میکنند، منجر شد. این تحقیق باعث شد تا پدیدهای به نام اثر تماشاگر توسط جان دارلی و بیب لاتانه (Bibb Latané) معرفی شود.
این نامگذاری به دلیل رفتار ناظران یا تماشاگران در موقعیتهای اضطراری است که به جای کمک کردن، به دلایلی نظیر پراکندگی مسئولیت یا منتظر بودن برای اقدام دیگران، از مداخله خودداری میکنند. دارلی و لاتانه در مطالعات خود دریافتند که هرچه تعداد شاهدان بیشتر باشد، احتمال اینکه یک فرد وارد عمل شود، کاهش مییابد. این مفهوم که افراد در گروهها تمایل کمتری به کمک در موقعیتهای اضطراری دارند، به اثر تماشاگر معروف شد.
تحقیقات بیشتر در این زمینه نشان داد که اثر تماشاگر به دلیل پراکندگی مسئولیت (Diffusion of Responsibility) و اضطراب اجتماعی رخ میدهد. زمانی که افراد فکر میکنند دیگران هم حضور دارند، احساس میکنند که مسئولیت اقدام بر عهده دیگران است و این مسئله باعث کاهش احتمال کمک کردن میشود. این نظریه به سرعت در روانشناسی اجتماعی به عنوان یکی از مفاهیم کلیدی در تحلیل رفتارهای اجتماعی بهویژه در موقعیتهای اضطراری شناخته شد.
توضیح و مفهوم اثر تماشاگر
اثر تماشاگر به پدیدهای اطلاق میشود که در آن افراد در مواجهه با موقعیتهای اضطراری، تمایل کمتری به کمک کردن نشان میدهند وقتی که میدانند دیگران نیز شاهد هستند. این پدیده نشان میدهد که احساس مسئولیت فردی در گروهها کاهش مییابد، زیرا افراد معتقدند که شخص دیگری مداخله خواهد کرد. این پراکندگی مسئولیت باعث میشود که افراد به جای اقدام فوری، منتظر بمانند و رفتار دیگران را مشاهده کنند، که این موضوع میتواند منجر به تاخیر در کمک یا حتی عدم مداخله شود.
یکی از جنبههای مهم اثر تماشاگر این است که افراد ممکن است بهدلیل حضور دیگران دچار اضطراب اجتماعی شوند. وقتی که فرد در یک گروه قرار دارد و شاهد یک موقعیت اضطراری است، ممکن است ترس از قضاوت شدن یا ترس از اشتباه کردن باعث شود که به جای اقدام، منتظر واکنش دیگران بماند. بهعبارت دیگر، افراد در گروهها تمایل دارند که ابتدا رفتار دیگران را مشاهده کنند و اگر هیچکس اقدام نکرد، آنها نیز از مداخله خودداری میکنند.
اثر تماشاگر نشان میدهد که چگونه رفتار گروهی و مسئولیتپذیری اجتماعی میتواند بر تصمیمگیری فردی تأثیر بگذارد. در موقعیتهای اضطراری، افراد ممکن است احساس کنند که نقش اجتماعی آنها کمتر مهم است و به دلیل حضور دیگران، مسئولیت را به طور ناخودآگاه به دیگران واگذار میکنند. این پدیده اغلب در موقعیتهایی دیده میشود که تعداد زیادی از افراد حضور دارند، زیرا هر فرد انتظار دارد که دیگری مداخله کند.
به طور کلی، اثر تماشاگر یک نمونه از سوگیریهای شناختی است که نشان میدهد چگونه شرایط اجتماعی و حضور دیگران میتواند بر تصمیمات فردی در موقعیتهای اضطراری تأثیر بگذارد. این پدیده به خوبی توضیح میدهد که چرا حتی افراد با نیتهای خوب در موقعیتهای گروهی ممکن است از کمک کردن خودداری کنند. پراکندگی مسئولیت و اضطراب اجتماعی دو عامل اصلی هستند که این پدیده را ایجاد میکنند.
مثالهای ملموس تاریخی یا در سینماها و کتابها
یکی از معروفترین مثالهای تاریخی اثر تماشاگر مربوط به حادثه قتل کیتی جنوویس در سال ۱۹۶۴ است. این حادثه که تعداد زیادی از مردم شاهد حمله به او بودند و هیچکدام از آنها دخالت نکردند یا با پلیس تماس نگرفتند، نمونهای واضح از اثر تماشاگر است. این حادثه باعث شد تا روانشناسان به بررسی چگونگی تاثیر حضور دیگران بر تصمیمگیری فردی در موقعیتهای اضطراری بپردازند.
در دنیای سینما، فیلم «The Experiment» که بر اساس آزمایش زندان استنفورد ساخته شده است، بهخوبی نشاندهنده اثر تماشاگر است. در این فیلم، افرادی که به عنوان نگهبان انتخاب شدهاند، رفتارهای بیرحمانهای را نسبت به زندانیان نشان میدهند، در حالی که دیگران در تماشا هستند و به دلیل پراکندگی مسئولیت از مداخله خودداری میکنند. این فیلم بهخوبی نشان میدهد که چگونه حضور دیگران میتواند بر رفتار فردی تأثیر بگذارد.
در کتابهای روانشناسی اجتماعی، اثر تماشاگر بهعنوان یکی از پدیدههای مهم رفتار اجتماعی مورد بحث قرار میگیرد. در کتاب “Influence: The Psychology of Persuasion” نوشته رابرت چالدینی، نویسنده به اثر تماشاگر اشاره میکند و توضیح میدهد که چگونه افراد در موقعیتهای اجتماعی تحت تأثیر رفتار جمعی قرار میگیرند و از مداخله خودداری میکنند.
اثر تماشاگر همچنین در دنیای روانشناسی کودک مورد بررسی قرار گرفته است. در یک تحقیق معروف، محققان نشان دادند که کودکان در گروههای بزرگتر تمایل کمتری به کمک به دیگران دارند. این آزمایشها نشان داد که اثر تماشاگر حتی در سنین پایین نیز قابل مشاهده است و حضور دیگران میتواند رفتارهای اجتماعی کودکان را تحت تأثیر قرار دهد.
در سریالهای تلویزیونی، نمونههایی از اثر تماشاگر نیز دیده میشود. برای مثال، در بسیاری از سریالهای جنایی، شاهدانی که صحنه یک جرم را مشاهده میکنند، به دلیل پراکندگی مسئولیت از دخالت یا گزارش دادن خودداری میکنند. این نوع روایتها نشاندهنده تأثیر اثر تماشاگر در موقعیتهای اضطراری است.
در دنیای ورزش نیز اثر تماشاگر مشاهده میشود. در مواقعی که یک ورزشکار دچار آسیبدیدگی میشود، افراد ممکن است منتظر بمانند تا دیگران مداخله کنند و به همین دلیل ممکن است کمکهای فوری به تأخیر بیفتد. این مثال نشاندهنده تأثیر حضور دیگران در تأخیر تصمیمگیریهای اضطراری است.
مطالب مرتبط
