تاریخچه شاتلهای فضایی آمریکایی – موفقیتها، فاجعهها و دستاوردها
تاریخچه شاتلهای آمریکایی یکی از مهمترین و تأثیرگذارترین بخشهای برنامه فضایی ایالات متحده است. شاتلهای آمریکایی از ابتدا با هدف کاهش هزینههای پرتاب و امکان استفادهی مجدد طراحی شدند. توسعهی شاتلهای آمریکایی در دههی ۱۹۷۰ آغاز شد و اولین پرواز عملیاتی در سال ۱۹۸۱ انجام گرفت. این فضاپیماهای پیشرفته نسل جدیدی از فناوریهای فضایی را معرفی کردند و توانستند مأموریتهای مهمی را در ایستگاه فضایی بینالمللی و تحقیقات علمی انجام دهند. با این حال، تاریخچهی شاتلهای آمریکایی تنها شامل موفقیتها نبود و فجایع دردناکی مانند انفجار چلنجر (Challenger) و کلمبیا (Columbia) نیز در آن ثبت شده است. با وجود این، برنامهی شاتل تأثیر عمیقی بر فرهنگ عمومی و غرور ملی آمریکا گذاشت. اما در نهایت، به دلیل هزینههای بالا و مشکلات فنی، برنامهی شاتلهای آمریکایی در سال ۲۰۱۱ متوقف شد. این سؤال همچنان مطرح است که آیا آمریکا در آینده برنامهی مشابهی را دنبال خواهد کرد یا خیر. در ادامه، به 20 فکت جالب دربارهی تاریخچهی شاتلهای آمریکایی میپردازیم.
۱- شاتل فضایی اولین فضاپیمای مدارگرد قابل استفادهی مجدد بود
برنامهی شاتلهای آمریکایی، نخستین پروژهای بود که فضاپیمایی با قابلیت استفادهی مجدد را طراحی و عملیاتی کرد. پیش از این، تمام فضاپیماهای پرتابشده در جهان یکبار مصرف بودند و پس از انجام مأموریت، به زمین بازنمیگشتند. شاتلهای فضایی از سه بخش اصلی تشکیل شده بودند: مدارگرد (Orbiter)، مخزن سوخت خارجی (External Fuel Tank) و موشکهای کمکی جامد (Solid Rocket Boosters). تنها مدارگرد قابل استفادهی مجدد بود و پس از هر مأموریت، تعمیر و برای پرتاب بعدی آماده میشد. هدف این طراحی، کاهش هزینههای سفرهای فضایی بود، اما در عمل، تعمیرات و نگهداری شاتلها هزینهی بسیار بالایی داشت. با این حال، شاتلهای آمریکایی نقش مهمی در توسعهی فناوریهای فضایی ایفا کردند و امکان مأموریتهای متعدد را فراهم ساختند.
۲- اولین شاتل فضایی ساختهشده هرگز به فضا نرفت
اولین نمونهی آزمایشی برنامهی شاتلهای آمریکایی، فضاپیمایی به نام اینترپرایز (Enterprise) بود که در سال ۱۹۷۶ ساخته شد. این شاتل نام خود را از سریال علمی-تخیلی پیشتازان فضا (Star Trek) گرفت، زیرا طرفداران این مجموعه کمپینی برای انتخاب این نام به راه انداختند. اینترپرایز بهعنوان یک مدل آزمایشی طراحی شده بود و هرگز پرواز مداری انجام نداد. این فضاپیما برای آزمایشهای فرود و بررسی عملکرد پروازی در جو زمین به کار رفت. دادههای بهدستآمده از آزمایشهای آن، نقش مهمی در بهینهسازی طراحی شاتلهای عملیاتی داشت. پس از پایان برنامهی آزمایشی، اینترپرایز به موزهی هوافضای اسمیتسونیان (Smithsonian National Air and Space Museum) منتقل شد و امروزه یکی از جذابترین نمایشگاههای تاریخی فضایی محسوب میشود.
۳- شاتل فضایی کلمبیا اولین پرواز عملیاتی را انجام داد
کلمبیا (Columbia) اولین شاتل فضایی عملیاتی آمریکا بود که در ۱۲ آوریل ۱۹۸۱ با مأموریت STS-1 به فضا پرتاب شد. این مأموریت که دو روز به طول انجامید، اولین آزمایش موفقیتآمیز فناوری جدید شاتلها بود. فرماندهی این مأموریت جان یانگ (John Young) و خلبان آن رابرت کریپن (Robert Crippen) بودند. کلمبیا نشان داد که یک فضاپیمای مدارگرد میتواند پس از انجام مأموریت، دوباره به زمین بازگردد و بارها استفاده شود. این موفقیت، نقطهی عطفی در تاریخ اکتشافات فضایی بود و به ناسا این امکان را داد که مأموریتهای پیچیدهتری را در آینده انجام دهد. متأسفانه، کلمبیا در سال ۲۰۰۳ هنگام بازگشت به زمین دچار حادثه شد و تمامی هفت سرنشین آن جان باختند.
۴- فاجعهی چلنجر یکی از تلخترین حوادث تاریخ برنامهی شاتل بود
در ۲۸ ژانویه ۱۹۸۶، شاتل چلنجر (Challenger) تنها ۷۳ ثانیه پس از پرتاب، در مقابل چشمان میلیونها بینندهی تلویزیونی منفجر شد. علت این حادثه، نقص در یکی از اورینگهای موشکهای کمکی جامد (O-Ring Failure in Solid Rocket Booster) بود که باعث نشت گاز داغ و در نهایت تخریب مخزن سوخت شد. این فاجعه باعث مرگ تمام هفت فضانورد حاضر در شاتل، از جمله کریستا مکاولیف (Christa McAuliffe)، معلمی که برای اولین بار در برنامهی «معلم در فضا» انتخاب شده بود، شد. این حادثه شوک بزرگی به جامعهی علمی و عموم مردم وارد کرد و برنامهی شاتلها برای نزدیک به سه سال متوقف شد. در پی این حادثه، ناسا تغییرات زیادی در طراحی شاتلها و پروتکلهای ایمنی ایجاد کرد تا از تکرار چنین فاجعهای جلوگیری کند.
۵- شاتل فضایی برای ساخت ایستگاه فضایی بینالمللی نقش حیاتی داشت
یکی از بزرگترین دستاوردهای شاتلهای آمریکایی، مشارکت در ساخت ایستگاه فضایی بینالمللی (International Space Station – ISS) بود. شاتلها قادر بودند قطعات بزرگ ایستگاه را به مدار ببرند و فضانوردان را برای انجام مأموریتهای مونتاژ به فضا منتقل کنند. بدون وجود این فضاپیماها، ساخت ایستگاه فضایی به این سرعت و با چنین دقتی امکانپذیر نبود. شاتلها همچنین آزمایشهای علمی متعددی را در مدار انجام دادند و تجهیزات پیشرفتهای مانند تلسکوپ فضایی هابل (Hubble Space Telescope) را به فضا بردند. این همکاری علمی بینالمللی، یکی از مهمترین نقاط قوت برنامهی شاتلهای فضایی بود. با پایان یافتن برنامهی شاتلها در سال ۲۰۱۱، انتقال فضانوردان به ایستگاه فضایی بر عهدهی فضاپیماهای روسی سایوز (Soyuz) و بعدها بر عهدهی فضاپیماهای خصوصی مانند دراگون (Dragon) شرکت اسپیسایکس قرار گرفت.
۶- برنامهی شاتل فضایی هزینهای بیشتر از مقدار پیشبینیشده داشت
برنامهی شاتل فضایی در ابتدا با این وعده آغاز شد که هزینههای پرتاب به فضا را کاهش خواهد داد. ناسا پیشبینی کرده بود که هر پرتاب شاتل تنها حدود ۱۰ میلیون دلار هزینه خواهد داشت و شاتلها میتوانند ۵۰ تا ۶۰ بار در سال پرتاب شوند. اما در واقعیت، هزینهی هر پرتاب به ۴۵۰ میلیون دلار افزایش یافت و کل هزینهی برنامهی شاتل تا زمان بازنشستگی آن در سال ۲۰۱۱، به بیش از ۲۰۹ میلیارد دلار رسید. دلیل این افزایش هزینه، نیاز به تعمیرات گستردهی هر شاتل پس از هر مأموریت و پیچیدگی سیستمهای آن بود. برخلاف موشکهای یکبار مصرف، شاتلها نیاز به بازبینی کامل پس از هر پرواز داشتند، که فرآیندی زمانبر و پرهزینه بود. در نتیجه، برخلاف وعدهی اولیه، برنامهی شاتل فضایی نهتنها ارزانتر نشد، بلکه هزینهی آن از موشکهای سنتی بیشتر شد. این مسئله یکی از دلایل اصلی توقف این برنامه در سال ۲۰۱۱ بود.
۷- شاتل فضایی آتلانتیس آخرین پرواز این برنامه را انجام داد
آخرین پرواز شاتل فضایی، مأموریت STS-135 بود که در ۸ ژوئیه ۲۰۱۱ توسط شاتل آتلانتیس (Atlantis) انجام شد. این مأموریت که به ایستگاه فضایی بینالمللی (ISS) اختصاص داشت، پایان رسمی برنامهی شاتلهای فضایی آمریکا را رقم زد. این مأموریت شامل چهار فضانورد بود که تجهیزات، غذا و لوازم علمی را به ایستگاه فضایی منتقل کردند. فرود آتلانتیس در ۲۱ ژوئیه ۲۰۱۱ در مرکز فضایی کندی (Kennedy Space Center) آخرین باری بود که یک شاتل فضایی به زمین بازمیگشت. پس از این پرواز، آمریکا برای ارسال فضانوردان خود به ایستگاه فضایی مجبور شد از فضاپیماهای روسی سایوز (Soyuz) استفاده کند. این وابستگی تا زمانی که شرکت اسپیسایکس (SpaceX) فضاپیمای دراگون کرو (Crew Dragon) را توسعه داد، ادامه داشت. امروز، شاتل آتلانتیس در مرکز فضایی کندی به نمایش گذاشته شده و یکی از نمادهای مهم تاریخ فضاپیمایی آمریکا محسوب میشود.
۸- شاتل فضایی دیسکاوری بیشترین تعداد مأموریت را انجام داد
از میان پنج شاتل عملیاتی ناسا، دیسکاوری (Discovery) بیشترین مأموریت را انجام داد. این شاتل در فاصلهی سالهای ۱۹۸۴ تا ۲۰۱۱ مجموعاً ۳۹ پرتاب موفق داشت که رکوردی در تاریخ برنامهی شاتلها محسوب میشود. دیسکاوری مأموریتهای مهمی از جمله پرتاب تلسکوپ فضایی هابل (Hubble) و اولین مأموریت بازگشت ناسا پس از فاجعهی چلنجر را انجام داد. این شاتل همچنین مأموریتهای زیادی برای ساخت و تجهیز ایستگاه فضایی بینالمللی انجام داد. در سال ۲۰۱۱، پس از بازنشستگی، دیسکاوری به موزهی ملی هوافضای اسمیتسونیان در واشنگتن دیسی منتقل شد. امروزه این شاتل بهعنوان یکی از نمادهای پیشرفت فناوری فضایی به نمایش گذاشته شده است.
۹- شوروی نسخهی مخصوص خود از شاتل را با نام بوران ساخت
در پاسخ به برنامهی شاتلهای فضایی آمریکا، اتحاد جماهیر شوروی شاتل مخصوص خود را با نام بوران (Buran) توسعه داد. این فضاپیما شباهت ظاهری زیادی به شاتلهای آمریکایی داشت، اما طراحی و عملکرد آن در برخی جنبهها متفاوت بود. مهمترین تفاوت بوران با شاتل آمریکایی این بود که میتوانست کاملاً بهصورت خودکار و بدون خدمه به مدار برود و بازگردد. اولین و تنها پرواز بوران در سال ۱۹۸۸ انجام شد، اما پس از آن به دلیل مشکلات مالی و فروپاشی شوروی، برنامهی آن متوقف شد. شاتل بوران هرگز فرصت نداشت که مانند همتایان آمریکایی خود مأموریتهای متعددی انجام دهد. در سال ۲۰۰۲، تأسیسات نگهداری بوران در قزاقستان فروریخت و این فضاپیما نابود شد. این پروژهی شوروی هرچند عمر کوتاهی داشت، اما نشان داد که فناوری روسیه در زمینهی فضاپیمایی تا چه اندازه پیشرفته بود.
۱۰- برنامهی شاتلهای فضایی بر فرهنگ عمومی و سینمای علمی-تخیلی تأثیر زیادی گذاشت
برنامهی شاتلهای فضایی آمریکا تأثیر زیادی بر فرهنگ عمومی، سینما و ادبیات علمی-تخیلی گذاشت. این فضاپیماها نمادی از پیشرفت فناوری و قدرت فضایی آمریکا شدند و الهامبخش فیلمها، سریالها و داستانهای علمی-تخیلی بسیاری شدند. فیلمهایی مانند آرماگدون (Armageddon) و آپولو ۱۳ (Apollo 13) از فناوری و طراحی شاتل فضایی الهام گرفتهاند. سریالهای علمی-تخیلی مانند پیشتازان فضا (Star Trek) و دکتر هو (Doctor Who) نیز بارها به شاتلهای فضایی اشاره کردهاند. علاوه بر این، بسیاری از افراد علاقهمند به نجوم و فضانوردی، با دیدن پرتابهای شاتل فضایی به این حوزه جذب شدند. در حوزهی اسباببازی و بازیهای ویدیویی، مدلهای شاتل فضایی همچنان از محبوبترین وسایل برای کودکان و نوجوانان علاقهمند به فضا محسوب میشوند. این تأثیر فرهنگی باعث شد که حتی پس از پایان برنامهی شاتلها، این فضاپیماها همچنان جایگاه ویژهای در تاریخ فضایی و فرهنگ عمومی داشته باشند.
۱۱- شاتلهای فضایی توانایی حمل ماهوارههای نظامی و تجاری را داشتند
یکی از ویژگیهای مهم شاتلهای فضایی، قابلیت حمل و استقرار ماهوارهها در مدار زمین بود. در دههی ۱۹۸۰، ناسا همکاری نزدیکی با نیروی هوایی ایالات متحده داشت و از شاتل برای پرتاب ماهوارههای نظامی استفاده میکرد. برخی از این مأموریتها بهشدت محرمانه بودند و اطلاعات کمی دربارهی آنها منتشر شده است. علاوه بر مأموریتهای نظامی، شاتلها نقش مهمی در پرتاب ماهوارههای ارتباطی و علمی نیز ایفا کردند. به عنوان مثال، در سال ۱۹۹۰، شاتل دیسکاوری (Discovery) تلسکوپ فضایی هابل (Hubble Space Telescope) را در مدار قرار داد. یکی دیگر از مأموریتهای مهم، مأموریتهای تعمیر و بازیابی ماهوارههای خراب بود که باعث افزایش طول عمر برخی از آنها شد. با این حال، پس از حادثهی چلنجر در سال ۱۹۸۶، نیروی هوایی آمریکا از پرتاب ماهوارههای نظامی با شاتل منصرف شد و به موشکهای یکبار مصرف روی آورد. این مسئله تأثیر زیادی بر کاهش تعداد مأموریتهای شاتل فضایی در دهههای بعد داشت.
۱۲- شاتلها میتوانستند تا هشت فضانورد را همزمان به فضا ببرند
یکی از مزایای شاتلهای فضایی نسبت به فضاپیماهای قبلی، ظرفیت بالای حمل خدمه بود. برخلاف مأموریتهای آپولو که تنها سه فضانورد را به ماه میبردند، شاتلها میتوانستند بین چهار تا هشت فضانورد را در هر پرواز حمل کنند. این ظرفیت بالا به ناسا اجازه داد تا مأموریتهای پیچیدهتری را انجام دهد، مانند مأموریتهای مونتاژ ایستگاه فضایی بینالمللی. در مأموریتهای اولیه، معمولاً شش یا هفت فضانورد حضور داشتند، اما در برخی از مأموریتهای ویژه، تعداد خدمه به حداکثر ظرفیت یعنی هشت نفر میرسید. در کنار فضانوردان حرفهای، برخی مأموریتها شامل محققان، دانشمندان، معلمان و حتی شاهزادگان خارجی نیز بودند. برای مثال، سلطان بن سلمان آل سعود، فضانورد سعودی، در سال ۱۹۸۵ با شاتل دیسکاوری به فضا سفر کرد و اولین عربی شد که به مدار زمین رفت. این ظرفیت بالا، شاتل را به یکی از مهمترین وسایل حملونقل فضایی در طول سه دههی فعالیتش تبدیل کرد.
۱۳- شاتلها برای تعمیر و ارتقای تجهیزات فضایی مورد استفاده قرار گرفتند
یکی از ویژگیهای منحصربهفرد شاتلهای فضایی، امکان انجام مأموریتهای تعمیراتی در فضا بود. این فضاپیماها مجهز به بازوهای رباتیک پیشرفتهای بودند که میتوانستند تجهیزات و ماهوارهها را گرفته و تعمیر کنند. یکی از مهمترین مأموریتهای تعمیر، مأموریت STS-61 در سال ۱۹۹۳ بود که طی آن، فضانوردان با شاتل اندیور (Endeavour) به فضا رفتند تا نقص لنز تلسکوپ فضایی هابل را اصلاح کنند. این مأموریت موفقیت بزرگی بود و باعث شد که هابل بتواند تصاویر خارقالعادهای از کیهان ثبت کند. شاتلها همچنین نقش کلیدی در ارتقای تجهیزات ایستگاه فضایی بینالمللی داشتند و بسیاری از ماژولهای آن را در مدار مونتاژ کردند. این قابلیت تعمیرات مداری یکی از ویژگیهایی بود که شاتلها را از فضاپیماهای یکبار مصرف متمایز میکرد.
۱۴- شاتل فضایی یک بار به مأموریتی فوقالعاده طولانی فرستاده شد
در حالی که بیشتر مأموریتهای شاتل فضایی بین ۵ تا ۱۶ روز طول میکشید، رکورد طولانیترین مأموریت شاتل به پرواز کلمبیا در مأموریت STS-80 در سال ۱۹۹۶ تعلق دارد. این مأموریت به مدت ۱۷ روز، ۱۵ ساعت و ۵۳ دقیقه طول کشید و رکوردی را برای طولانیترین پرواز یک شاتل فضایی به ثبت رساند. در این مأموریت، فضانوردان آزمایشهای علمی متعددی انجام دادند و دو ماهواره را در مدار مستقر کردند. همچنین، برنامهریزی شده بود که دو فضانورد پیادهروی فضایی انجام دهند، اما به دلیل نقص فنی در درب محفظهی خروج، این مأموریت لغو شد. این پرواز نشان داد که شاتلها میتوانند مدت طولانیتری در فضا باقی بمانند و از نظر عملکردی کاملاً پایدار باشند. اگرچه ایستگاه فضایی بینالمللی امروزه مأموریتهای بسیار طولانیتری دارد، اما برای یک فضاپیمای سرنشیندار، این یک رکورد قابلتوجه محسوب میشود.
۱۵- ناسا قصد داشت نسل جدیدی از شاتلها را جایگزین کند، اما پروژه لغو شد
پس از بازنشستگی شاتلها در سال ۲۰۱۱، ناسا به دنبال توسعهی نسل جدیدی از فضاپیماهای سرنشیندار بود. یکی از پروژههای مهم در این زمینه، شاتل ایکس-۳۳ (X-33) و شاتل ونتوراستار (VentureStar) بود که قرار بود جایگزین شاتلهای فعلی شود. این فضاپیماها قرار بود یک مرحلهای به مدار (Single-Stage-to-Orbit) باشند و برخلاف شاتلهای قبلی، نیازی به موشکهای کمکی نداشته باشند. اما به دلیل مشکلات فنی و کمبود بودجه، این پروژه در اوایل دههی ۲۰۰۰ لغو شد. در نهایت، ناسا تصمیم گرفت که فضاپیماهای یکبار مصرف مانند اوریون (Orion) را توسعه دهد و برای مأموریتهای سرنشیندار از همکاری با شرکتهای خصوصی مانند اسپیسایکس استفاده کند. اگرچه هنوز هم برخی از دانشمندان معتقدند که بازگشت به فناوری شاتلهای قابل استفادهی مجدد میتواند مزایای زیادی داشته باشد، اما ناسا فعلاً برنامهای برای احیای این پروژه ندارد.
۱۶- شاتلها برای بازگشت به زمین مانند هواپیما فرود میآمدند
یکی از ویژگیهای منحصربهفرد شاتلهای فضایی این بود که برخلاف کپسولهای فضایی سنتی که با چتر نجات در اقیانوس فرود میآمدند، شاتلها مانند هواپیما روی باند فرود مینشستند. هنگام بازگشت به زمین، شاتل وارد جو میشد و از نیروی آیرودینامیک (Aerodynamics) برای کاهش سرعت خود استفاده میکرد. این فضاپیما فاقد موتورهای فرود بود و پس از ورود به جو، بهصورت یک گلایدر (Glider) کنترلشده به سمت باند پرواز هدایت میشد. فضانوردان باید دقت زیادی در کنترل زاویهی ورود به جو و مسیر فرود داشته باشند، زیرا شاتل برخلاف هواپیماهای معمولی، موتورهای پیشران برای اصلاح مسیر در مرحلهی فرود نداشت. این روش فرود، امکان استفادهی مجدد از فضاپیما را فراهم میکرد و باعث میشد که شاتل پس از هر مأموریت برای پرتاب بعدی آماده شود. باند مخصوص فرود شاتلها در مرکز فضایی کندی (Kennedy Space Center) و پایگاه ادواردز (Edwards Air Force Base) طراحی شده بود. فرود شاتلها معمولاً در روز انجام میشد تا کنترل آن آسانتر باشد، اما در برخی مأموریتها مانند STS-116، فرود در شب نیز انجام شد.
۱۷- برخی از شاتلها پس از بازنشستگی به موزهها منتقل شدند
پس از پایان برنامهی شاتلهای فضایی در سال ۲۰۱۱، ناسا تصمیم گرفت که شاتلهای باقیمانده را برای نمایش در موزههای مختلف آمریکا نگه دارد. شاتل دیسکاوری (Discovery) به موزهی ملی هوافضای اسمیتسونیان در واشنگتن دیسی منتقل شد و امروزه یکی از مهمترین جاذبههای این موزه است. اندیور (Endeavour) به مرکز علوم کالیفرنیا (California Science Center) منتقل شد و بهعنوان یک نمایشگاه دائمی در لسآنجلس نگهداری میشود. آتلانتیس (Atlantis) در مرکز فضایی کندی در فلوریدا به نمایش گذاشته شد، جایی که بازدیدکنندگان میتوانند از نزدیک آن را مشاهده کنند. شاتل آزمایشی اینترپرایز (Enterprise) که هرگز به فضا نرفت، ابتدا در موزهی اسمیتسونیان قرار داشت اما بعداً به موزهی اینترپید (Intrepid Sea, Air & Space Museum) در نیویورک منتقل شد. بازدید از این شاتلها امروزه فرصتی استثنایی برای علاقهمندان به تاریخ فضایی فراهم کرده است.
۱۸- برنامهی شاتل فضایی به ایجاد شغلهای زیادی در آمریکا کمک کرد
برنامهی شاتلهای فضایی یکی از بزرگترین پروژههای فضایی آمریکا بود که هزاران شغل در صنایع مختلف ایجاد کرد. ساخت، نگهداری و عملیات مربوط به شاتلها نیازمند نیروی انسانی گستردهای در بخشهای مهندسی، علمی، لجستیک و حملونقل بود. در دوران اوج فعالیت این برنامه، بیش از ۶۰,۰۰۰ نفر بهطور مستقیم در پروژههای مرتبط با شاتلها مشغول به کار بودند. این شغلها شامل تکنسینهای تعمیر و نگهداری، مهندسان پرتاب، متخصصان کنترل مأموریت و حتی خدمهی پشتیبانی زمینی میشدند. علاوه بر این، صنایع تولید قطعات، تأمینکنندگان تجهیزات و شرکتهای فضایی خصوصی نیز از این برنامه سود میبردند. اما پس از بازنشستگی شاتلها، بسیاری از این مشاغل از بین رفتند و هزاران نفر در ناسا و شرکتهای همکار بیکار شدند. این مسئله یکی از دلایل مخالفت برخی سیاستمداران و مهندسان با توقف برنامهی شاتل بود.
۱۹- سرامیکهای حرارتی شاتل یکی از پیشرفتهترین فناوریهای آن بودند
یکی از مهمترین چالشهای طراحی شاتلهای فضایی، محافظت از آنها در برابر حرارت شدید هنگام ورود مجدد به جو زمین بود. برای حل این مشکل، ناسا از کاشیهای حرارتی (Thermal Protection Tiles) ویژهای استفاده کرد که میتوانستند دمایی تا ۱۶۵۰ درجهی سانتیگراد را تحمل کنند. این کاشیها از جنس مواد سرامیکی سبکوزن (Ceramic Composite) ساخته شده بودند و سطح زیرین و جلویی شاتل را پوشش میدادند. در هر شاتل بیش از ۲۴,۰۰۰ قطعهی حرارتی وجود داشت که هرکدام بهصورت جداگانه طراحی و نصب شده بودند. این سیستم از داغ شدن بیشازحد بدنهی شاتل جلوگیری میکرد و امکان ورود ایمن به جو را فراهم میساخت. با این حال، این کاشیها بسیار شکننده بودند و در طول هر مأموریت برخی از آنها آسیب میدیدند. در فاجعهی کلمبیا در سال ۲۰۰۳، جدا شدن یکی از قطعات حفاظتی باعث شد که هنگام ورود به جو، بدنهی شاتل دچار شکست ساختاری شده و منهدم شود. این مسئله نشان داد که کاشیهای حرارتی هرچند پیشرفته، اما همچنان یکی از نقاط ضعف طراحی شاتل بودند.
۲۰- شاتلها امکان انجام آزمایشهای علمی پیشرفته در فضا را فراهم کردند
یکی از کاربردهای اصلی شاتلهای فضایی، انجام آزمایشهای علمی پیشرفته در شرایط بیوزنی بود. ناسا از این فضاپیماها برای انجام پژوهشهای مرتبط با زیستشناسی، پزشکی، فیزیک و مهندسی استفاده کرد. یکی از مهمترین آزمایشگاههای علمی مورد استفاده در شاتلها، اسپیسلب (Spacelab) بود که به کمک آژانس فضایی اروپا (ESA) توسعه یافت. این آزمایشگاه یک ماژول علمی مخصوص بود که در بخش بار شاتل قرار میگرفت و فضانوردان میتوانستند در آن تحقیقاتی دربارهی تأثیرات گرانش صفر روی انسان، گیاهان و مواد مختلف انجام دهند. دادههای این آزمایشها تأثیر مهمی بر درک ما از زندگی در فضا و سفرهای طولانیمدت فضایی داشتند. برخی از آزمایشها مستقیماً برای آمادهسازی مأموریتهای آیندهی مریخ و ماه انجام شدند. شاتلها همچنین از تجهیزات مخصوصی برای مطالعهی جو زمین، بررسی تغییرات آبوهوایی و حتی رصد اجرام آسمانی استفاده کردند.
| نام شاتل | سالهای فعالیت | تعداد مأموریت | توضیحات |
|---|---|---|---|
| کلمبیا | 1981-2003 | 28 | اولین شاتل فضایی عملیاتی، در سال 2003 هنگام بازگشت به زمین منفجر شد. |
| چلنجر | 1983-1986 | 10 | دومین شاتل عملیاتی، در سال 1986 هنگام پرتاب منفجر شد. |
| دیسکاوری | 1984-2011 | 39 | بیشترین تعداد مأموریت را انجام داد، در موزهی اسمیتسونیان نگهداری میشود. |
| آتلانتیس | 1985-2011 | 33 | نقش مهمی در ساخت ایستگاه فضایی بینالمللی داشت، در مرکز فضایی کندی قرار دارد. |
| اندیور | 1992-2011 | 25 | آخرین شاتل ساختهشده، در مرکز علوم کالیفرنیا به نمایش گذاشته شده است. |
| اینترپرایز | 1976-1985 | 0 | مدل آزمایشی که هرگز به فضا نرفت، در موزهی اینترپید نیویورک نگهداری میشود. |
منابع برای مطالعه بیشتر : + و + و +
نوشتههای مرتبط:
به یاد آلن مکدونالد – مردی که اگر به «نه» شجاعانه او توجه میشد، فاجعه چلنجر رخ نمیداد
داستان عکس مشهوری که از انفجار شاتل کلمبیا گرفته شد
مدلهای چوبی بزرگ شاتل فراموششده روسها که وسیله بازی کودکان شدهاند
عکسهای نادری از شاتل فضایی روسها که مدتهاست در بایکونور خاک میخورد
۳۷ سال پس از تراژدی چلنجر، قطعهای از آن در کف اقیانوس پیدا شد
ماجرای فاجعه شاتل کلمبیا و درسهایی که میتوان از آن آموخت
عکسهای الهام بخش و نمادین از دوران شاتل فضایی ناسا که ۴۰ ساله از گرفته شدنشان گذشته
فاجعه شاتل فضایی چلنجر – علتهای آن و درسی که ناسا آموخت
روجلد زیبای دانستنیها – شاتل – دی 1359
مطالب مرتبط
