حسآمیزی شنیداری حرکتی چیست؟ وقتی صداها بدن را به حرکت درمیآورند
شاید تا حالا تصور میکردید حسآمیزی فقط به این معنی است که فرد با شنیدن کلمات، رنگ خاصی را جلوی چشمانش ببیند. اما واقعیت این است که این پدیده عصبشناختی اشکال بسیار عجیبتری هم دارد که کمتر کسی درباره آنها شنیده است. در این پست میخواهیم با هم بررسی کنیم که چطور برخی افراد با شنیدن صداها یا موسیقی، کشش شدیدی برای انجام حرکتهای فیزیکی خاص در بدن خود احساس میکنند و این تجربه زیسته دقیقاً چه حسی دارد.
دنیای فراتر از رنگها در پدیده حسآمیزی
پدیده حسآمیزی (Synesthesia) برای کسانی که خودشان آن را تجربه نکردهاند، بسیار مبهم و غریب به نظر میرسد. در یک مغز استاندارد، شنیدن کلمه «سهشنبه» هیچ ارتباطی با دیدن رنگ آبی ندارد. با این حال در رایجترین شکل این پدیده یعنی حسآمیزی نویسه-رنگ (Grapheme-color synesthesia) دقیقاً همین اتفاق میافتد. حروف، کلمات و اعداد بهطور ناخودآگاه با رنگهای خاصی پیوند میخورند و دیدن این نشانهها همواره تجربه بصری ثابتی از آن رنگ ایجاد میکند.
برای مثال برخی افراد وقتی روزهای هفته را تصور میکنند، تقویمی ذهنی جلویشان ظاهر میشود که هر روز آن رنگ خاص خود را دارد. ثبات این رنگها شگفتانگیز است؛ مثلاً سهشنبه همیشه آبی، چهارشنبه زرد و پنجشنبه سبز است. اما این تمام ماجرا نیست و دنیای پیوندهای حسی مغز بسیار گستردهتر از ترکیب رنگ و نوشته است.
وقتی صدا به حرکت فیزیکی تبدیل میشود
انواع دیگری از حسآمیزی وجود دارند که حتی عجیبتر هستند. در نوع واژه-چشایی (Lexical-gustatory) کلمات مختلف میتوانند طعمهای خاصی را در دهان فرد ایجاد کنند. نوع دیگری هم وجود دارد که به آن حسآمیزی شنیداری-حرکتی (Auditory-motor synesthesia) میگویند. در این حالت، صداهایی مانند موسیقی یا حتی صحبت کردن عادی افراد، باعث تحریک فیزیکی و ایجاد تکانههای حرکتی در بخشهای مختلف بدن میشود.
کسانی که این حالت را دارند احساس میکنند هر صدا یا موسیقی مسیر حرکتی خاصی را در فضا ترسیم میکند که تعقیب کردن آن با بدن بسیار ساده و لذتبخش است. این حس شبیه به فشاری ملایم در هواست که دستها و بازوها را به جهتی خاص سوق میدهد. یک آهنگ خاص ممکن است دستها را به حرکت در مسیرهای قوسی شکل ترغیب کند و صدایی دیگر ضرباتی مداوم و ریتمیک را روی قفسه سینه ایجاد کند. این الگوها کاملاً تکرارپذیر هستند و آهنگهای مشخص همواره حرکات یکسانی را تحریک میکنند.
در مغز یک فرد مبتلا به حسآمیزی حرکتی چه میگذرد؟
پژوهشگران علوم اعصاب بر این باورند که این حالتها نتیجه مستقیم تداخل و پیوند غیرمعمول مسیرهای ارتباطی در مغز است. در مراحل اولیه رشد سیستم عصبی، مغز انسان فرآیندی به نام هرس عصبی (Pruning) را طی میکند تا اتصالات اضافی را حذف کند. اگر این فرآیند به درستی انجام نشود، ارتباطات اضافی میان نواحی مختلف مغز باقی میمانند. نظریه دیگر به ایجاد ارتباطات غیرطبیعی جدید یا عدم مهار بازخوردها در مسیرهای عصبی موجود اشاره دارد.
در زندگی روزمره، این وضعیت در اکثر مواقع شبیه به یک رقص شخصی به نظر میرسد. هرچند کنترل آن در شرایط عادی ممکن است، اما در زمان خستگی یا عدم تمرکز دشوارتر میشود. برای مثال فرد ممکن است در حین صحبت با دیگران، ناخودآگاه کلمات آنها را با انگشتانش در هوا ترسیم کند که میتواند برای اطرافیان عجیب باشد. با این حال هنگام گوش دادن به موسیقی، این حرکات کاملاً طبیعی جلوه میکنند.
تفاوت حسآمیزی حرکتی با واکنشهای حرکتی عادی به موسیقی
بسیاری از مردم با شنیدن موسیقی شاد پاهای خود را تکان میدهند یا سر خود را ضربآهنگ موسیقی هماهنگ میکنند. اما تفاوت بزرگی میان این واکنشهای عادی و حسآمیزی وجود دارد:
-واکنش عادی به موسیقی کاملاً ارادی یا ناشی از هیجان است در حالی که در حسآمیزی حرکتی، حرکت فیزیکی یک پاسخ حسی اتوماتیک و غیرقابل اجتناب است.
-مسیرهای حرکتی در حسآمیزی دارای هندسه و فضای مشخصی هستند و حتی کلمات ساده سخنرانی روزمره نیز این حرکتها را ایجاد میکنند.
-در واکنشهای عادی، هدف لذت بردن یا همراهی با ریتم است اما در حسآمیزی، بدن بدون تصمیمگیری آگاهانه شروع به بازسازی فیزیکی فرکانسهای صوتی میکند.
سوءبرداشتهای علمی گذشته درباره ارتباط حسها
در گذشته بسیاری از پزشکان تصور میکردند ادعاهای افراد درباره دیدن رنگ صداها یا حس کردن فیزیکی کلمات، ناشی از تخیل بیش از حد، مصرف مواد توهمزا یا اختلالات روانی است. تحقیقات نوین با استفاده از ابزارهای تصویربرداری مغزی مانند fMRI نشان دادند که هنگام مواجهه این افراد با محرکهای صوتی، بخشهای حرکتی و بینایی مغز واقعاً فعال میشوند. این یافتهها خط بطلانی بر فرضیه تخیلی بودن این پدیده کشید و ثابت کرد که حسآمیزی یک واقعیت عصبشناختی ملموس است.
بیش از دو دهه در زمینه سلامت، پزشکی، روانشناسی و جنبههای فرهنگی و اجتماعی آنها مینویسد و تلاش میکند دانش را ساده اما دقیق منتقل کند.
پزشکی دانشی پویا و همواره در حال تغییر است؛ بنابراین، محتوای این نوشته جایگزین ویزیت یا تشخیص پزشک نیست.
مطالب مرتبط
