هوش مصنوعی، زیباترین گل تاریخ پله را که هیچ دوربینی ثبت نکرده بود، بازسازی کرد!
کلیک کن!
شاید تا حالا تصور میکردید که تمام لحظات درخشان تاریخ فوتبال در آرشیوهای ویدیویی ثبت و ضبط شدهاند، اما واقعیت این است که یکی از شاهکارهای بیبدیل پله (Pelé)، اسطوره تکرارنشدنی برزیل، برای دههها فقط در حافظه تماشاگران حاضر در ورزشگاه باقی مانده بود. پله در طول دوران حرفهای خود بیش از هزار گل به ثمر رساند، اما همیشه از یک گل خاص به عنوان بهترین گل دوران ورزشیاش یاد میکرد؛ گلی که متأسفانه هیچ دوربینی آن را شکار نکرد. حالا در این پست با هم میبینیم که چطور آزمایشگاه دیپمایند (DeepMind) گوگل با استفاده از مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی، این لحظه جادویی را از دل تاریخ بیرون کشیده و دوباره زنده کرده است.
جادوی پله در ورزشگاه یوونتوس؛ گلی که افسانه شد
در دوم اوت سال ۱۹۵۹، تیم سانتوس (Santos) در ورزشگاه خاواری (Javari Stadium) شهر سائوپائولو به مصاف تیم کلوب اتلتیکو یوونتوس رفته بود. پله که در آن زمان جوانی جویای نام و ستارهای نوظهور بود، حرکتی را به نمایش گذاشت که تماشاگران را در بهت و حیرت فرو برد. او با سه حرکت پیاپی سامبررو (sombrero flicks) توپ را از بالای سر مدافعان عبور داد، سپس با یک ضربه زانو دروازهبان را هم پشت سر گذاشت و در نهایت با ضربه سر، توپ را به تور چسباند. این گل به قدری زیبا و تکنیکی بود که خود پله بارها در مصاحبههایش تأکید کرد که این ضربه، برتر از گل او در فینال جام جهانی ۱۹۵۸ یا هر گل دیگری بوده است. تنها مدرک باقیمانده از آن لحظه، عکسی سیاه و سفید است که توسط رافائل هررا (Raphael Herrera) ثبت شده و پله را در حال زدن ضربه سر نهایی نشان میدهد.
هوش مصنوعی چگونه غیرممکن را ممکن کرد؟
گوگل برای بازسازی این صحنه تاریخی، صرفاً به تخیلات کامپیوتری تکیه نکرد. تیم دیپمایند از عکس قدیمی هررا به عنوان یکی از سرنخهای اصلی استفاده کرد و آن را به شبکهای پیچیده از مدلهای هوش مصنوعی داد. آنها برای رسیدن به بالاترین سطح از دقت تاریخی، با شاهدان عینی که آن روز در ورزشگاه بودند گفتگو کردند تا جزئیات حرکت پله را دقیقتر درک کنند. در این پروژه از مدل چندوجهی Gemini Omni استفاده شد تا فضای شهر سائوپائولو در سال ۱۹۵۹ بازسازی شود. اما بخش سخت ماجرا، شبیهسازی فیزیک حرکت و نحوه برخورد توپ با بدن پله بود. آنها حتی یک توپ چرمی قدیمی، مشابه توپهای سنگین دهه ۵۰ میلادی تهیه کردند تا همه چیز از نظر فیزیکی واقعی به نظر برسد.
تکنولوژی کنترل عملکرد و حذف لباسهای سنسوردار
برخلاف پروژههای معمول هالیوودی یا بازیهای ویدیویی که بازیگران باید لباسهای مخصوص موشن کپچر (motion-cap) با سنسورهای توپمانند بپوشند، گوگل از متد جدیدی به نام Performance Control بهره برد. آنها تیمی از بازیگران محلی را در همان ورزشگاه خاواری (که هنوز پابرجاست) مستقر کردند و از آنها خواستند با لباسهای کلاسیک دهه ۵۰ فوتبال بازی کنند. هوش مصنوعی ویدیوهای ضبط شده از این بازیگران را دریافت کرد و آنها را به مدلهای سه بعدی تبدیل نمود. سپس این دادههای حرکتی را روی مدل دیجیتالی پله پیاده کرد تا حرکت بدن، چرخش مفاصل و تعادل او دقیقاً مطابق با واقعیت شبیهسازی شود. نتیجه کار، ویدیویی است که اکنون در موزه پله در شهر سانتوس به نمایش درآمده و به هواداران اجازه میدهد تماشاگر گلی باشند که پیش از این فقط در قصهها شنیده بودند.
چالشهای بازسازی وقایع تاریخی در عصر دیجیتال
استفاده از هوش مصنوعی برای بازسازی رویدادهایی که هیچ نسخهی ویدیویی از آنها وجود ندارد، دریچهای رو به آیندهی مستندسازی باز کرده است. با این حال، این کار با چالشهای اخلاقی و فنی زیادی همراه است. محققان باید مراقب باشند که مرز بین واقعیت تاریخی و جعل عمیق (Deepfake) حفظ شود. در مورد گل پله، هدف صرفاً تولید یک تصویر زیبا نبود، بلکه تلاش بر این بود که وفاداری به روایتهای شاهدان عینی حفظ شود. پیش از این هم تلاشهایی برای بازسازی صحنههای تاریخی انجام شده بود، مثلاً مایکل کریستوفر براون (Michael Christopher Brown) از هوش مصنوعی برای تصویرسازی فرار کوباییها به آمریکا استفاده کرد، اما پروژه پله به دلیل ترکیب فیزیک ورزش و دادههای بیومکانیکی، یک جهش بزرگ در این حوزه محسوب میشود.
چرا این گل برای تاریخ فوتبال اهمیت دارد؟
شاید برای نسل جدید که به دیدن گلهای خیرهکننده مسی و رونالدو با کیفیت 4K عادت کردهاند، بازسازی یک گل قدیمی چندان عجیب نباشد. اما برای درک اهمیت این پروژه باید به یاد داشت که پله نماد دورانی است که فوتبال بیشتر از آنکه یک صنعت باشد، یک هنر بود. بازسازی این گل نه تنها ادای احترامی به پادشاه فوتبال است، بلکه نشان میدهد که چطور ابزارهای مدرن میتوانند به عنوان «تقویتکننده تخیل» عمل کنند. تام ماری، مهندس تحقیقاتی دیپمایند، معتقد است که این ابزارها به ما اجازه میدهند در تاریخ کاوش کنیم و سناریوهایی را تجربه کنیم که پیش از این هرگز ممکن نبود. این گل حالا از یک خاطره شفاهی به یک میراث تصویری ماندگار تبدیل شده است.
با بیش از ۲۰ سال نویسندگی «ترکیبی» مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!
مطالب مرتبط
