چقدر کافئین در روز مجاز است؟ مرز باریک بین انرژی گرفتن و خطر
کلیک کن!
احتمالاً تا حالا تصور میکردید که نوشیدن پیدرپی قهوه در شبهای امتحان یا روزهای شلوغ کاری، فقط خوابتان را بههم میریزد و نهایتاً کمی تپش قلب مایل به اضطراب به همراه دارد. اما حقیقت این است که وقتی پای دوزهای بالای کافئین وسط میآید، قضیه به این سادگیها نیست. سالهاست که محققان حوزه سلامت درباره رابطه مقدار مصرف کافئین و پیامدهای آن بر بدن تحقیق میکنند. تا پیش از این، مرزهای محافظهکارانهای برای مصرف روزانه قهوه تعیین میشد، اما یک پژوهش مروری جدید دوز ایمن را بالاتر نشان میدهد؛ اما این قضیه یک استثنای بزرگ و نگرانکننده دارد: نوشابههای انرژیزا.
در این پست با هم میبینیم که چطور این ماده محبوب و انرژیبخش میتواند از یک دوست وفادار به یک عامل خطرساز برای قلب تبدیل شود. میخواهیم بررسی کنیم که بدن ما تا چه میزان از کافئین را میتواند بدون دردسر تحمل کند، تفاوت قهوه سنتی با نوشیدنیهای انرژیزای صنعتی چیست و چرا نباید برای همه افراد یک نسخه واحد پیچید.
رابطه میانهروی در مصرف کافئین و سلامت قلب
تحقیقات حوزه تغذیه همیشه با چالشهای زیادی روبهرو بودهاند؛ چرا که مردم معمولاً دقیقاً به یاد نمیآورند چه چیزی و به چه مقداری مصرف کردهاند. علاوه بر این، رژیم غذایی ما پر از متغیرهای مداخلهگر است. به عنوان مثال، مصرف غذاهای پرچرب یا پرفیبر میتواند سرعت جذب کافئین در خون را کاهش داده و نقطه اوج اثرگذاری آن را به تاخیر بیندازد. با وجود تمام این پیچیدگیها، پژوهشگران به سرپرستی پروفسور گرگوری مارکوس (Gregory Marcus) از دانشگاه کالیفرنیا در سانفرانسیسکو، با مرور دادههای ثبتشده به نتایج جالب و امیدوارکنندهای رسیدهاند.
یافتههای این دانشمندان نشان میدهد که در بیشتر افراد بزرگسال و سالم، مصرف روزانه تا ۴۰۰ میلیگرم کافئین، یعنی معادل تقریبی ۵ فنجان قهوه دمکرده معمولی (بدون شکر افزودنی یا خامه)، کاملاً ایمن است و خطر بروز بیماریهای قلبی عروقی را افزایش نمیدهد. جالب است بدانید که مصرف متعادل قهوه (بین ۲ تا ۴ فنجان در روز) حتی با کاهش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲، نارسایی قلبی و سکته مغزی همراه است. البته این اثرات مثبت در شرایطی است که قهوه به صورت فیلترشده مصرف شود؛ زیرا کافستول (cafestol) موجود در قهوههای فیلترنشده میتواند کلسترول بد خون را بالا ببرد و فیلترهای کاغذی به راحتی این ماده را به خود جذب میکنند.
نوشابههای انرژیزا و ورود به منطقه خطر
اگر برای بیدار ماندن در شبهای امتحان یا شیفتهای کاری طولانی به جای قهوه فیلترشده به سراغ قوطیهای رنگارنگ نوشابههای انرژیزا (energy drinks) یا شاتهای انرژی میروید، باید بیشتر مراقب باشید. مقادیر بالای کافئین موجود در این نوشیدنیها اثرات بسیار متفاوتی روی سیستم قلبی عروقی میگذارد. برخی از این محصولات تجاری تا سه یا چهار برابر یک فنجان قهوه معمولی کافئین دارند و این دوز انفجاری میتواند به شدت برای قلب مضر باشد.
پژوهشگران هشدار میدهند که خطر نوشابههای انرژیزا فقط به مقدار مطلق کافئین آنها محدود نمیشود. فرضیاتی وجود دارد که نشان میدهد ترکیب مولکولی و تداخل مواد مختلف موجود در این نوشیدنیها (مانند قندهای فرآوریشده، تائورین و سایر افزودنیها) با کافئین، اثرات منفی آن را تشدید میکند. در مقابل، قهوه طبیعی حاوی صدها ترکیب آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی دیگر است که اثرات منفی کافئین را تا حدودی تعدیل میکنند؛ مزیتی که در نوشیدنیهای انرژیزای صنعتی دیده نمیشود.
تفاوتهای ژنتیکی و واکنشهای فردی به کافئین
یکی از مهمترین نکات این پژوهش جدید این است که فرمول ثابتی برای همه انسانها وجود ندارد. سرعت متابولیسم کافئین در بدن افراد به شدت به ژنتیک، سن، داروها و بیماریهای زمینهای بستگی دارد. به همین دلیل است که شاید پنج فنجان قهوه برای یک فرد کاملاً بیخطر باشد، اما در فردی دیگر با مصرف تنها نصف فنجان، علائمی مثل تپش قلب شدید، اضطراب یا اختلال خواب بروز کند.
پژوهشهای ژنتیکی برای پیشبینی دقیق واکنش هر فرد به کافئین هنوز در مراحل اولیه خود قرار دارند. بنابراین بهترین راهکار فعلی، گوش دادن به صدای بدن و مشورت با پزشک است. همچنین این یافتههای جدید به هیچ وجه هشدارهای قبلی درباره محدودیت شدید مصرف کافئین در دوران بارداری را لغو نمیکند و زنان باردار همچنان باید در این زمینه بسیار محتاط باشند.
سوءبرداشتها و خطاهای علمی گذشته درباره قهوه
در گذشتههای نهچندان دور، قهوه به عنوان یک نوشیدنی مضر شناخته میشد که میتوانست باعث فشار خون بالا و حملات قلبی شود. این باور غلط تا حد زیادی ناشی از عدم تفکیک متغیرهای مداخلهگر در مطالعات قدیمی بود. به عنوان مثال، در دهههای گذشته بسیاری از افرادی که قهوه زیادی مینوشیدند، همزمان سیگار هم میکشیدند یا رژیمهای غذایی ناسالمی داشتند. پژوهشهای مدرن با جداسازی این فاکتورها نشان دادند که قهوه نهتنها متهم اصلی نیست، بلکه به دلیل دارا بودن پلیفنولها میتواند به سلامت رگها کمک کند. همچنین باور غلط دیگر این بود که قهوه فیلترنشده فرقی با قهوه فیلترشده ندارد، در حالی که امروزه میدانیم روش دم کردن تاثیر مستقیمی روی سطح کلسترول خون دارد.
افسانه نویسندهای که قربانی قهوه شد
داستانهای تاریخی زیادی درباره اعتیاد به کافئین وجود دارد که معروفترین آنها به انوره دو بالزاک (Honore de Balzac)، نویسنده نامدار فرانسوی، مربوط میشود. گفته میشود بالزاک برای حفظ سرعت نوشتن و خلق آثار بیپایانش، روزانه تا ۵۰ فنجان قهوه غلیظ و سیاه مینوشید. پزشکان و مورخان مرگ زودهنگام او را در سن ۵۱ سالگی به این حجم باورنکردنی از مصرف کافئین و آسیبهای قلبی ناشی از آن نسبت میدهند. این داستان تاریخی به خوبی نشان میدهد که چطور دوزهای خارج از کنترل یک ماده مفید، میتواند به سمّی کشنده تبدیل شود.
منبع: Circulation
بیش از دو دهه در زمینه سلامت، پزشکی، روانشناسی و جنبههای فرهنگی و اجتماعی آنها مینویسد و تلاش میکند دانش را ساده اما دقیق منتقل کند.
پزشکی دانشی پویا و همواره در حال تغییر است؛ بنابراین، محتوای این نوشته جایگزین ویزیت یا تشخیص پزشک نیست.
مطالب مرتبط
