جنجالهای داور ویدیویی V.A.R | وقتی تکنولوژی روح فوتبال را به مسلخ میبرد
کلیک کن!
چند روز پیش که داشتم بازیهای فوتبال را دنبال میکردم، دوباره همان حس همیشگی به سراغم آمد؛ حسی که احتمالاً خیلی از شما هم تجربهاش کردهاید. تماشای فوتبال در عصر مدرن، گاهی شبیه به این است که به هر سوت داور شک کنید. در این مقاله میخواهیم ببینیم چطور سیستم کمکداور ویدیویی یا همان VAR، که قرار بود عدالت را به زمین بازی بیاورد، حالا به ابزاری برای تئوریهای توطئه و نمایش قدرت تکنولوژی تبدیل شده. آیا واقعاً این پیکسلها و خطکشیهای میلیمتری حقیقت را به ما نشان میدهند یا فقط لایه جدیدی از بروکراسی دیجیتال هستند که لذت لحظهای گل زدن را از ما گرفتهاند؟
با هم بررسی میکنیم که چرا پذیرش تکنولوژی در فوتبال تا این حد با تنیس یا بیسبال متفاوت است.
جادوگر شهر اوز پشت مانیتورهای VAR
این روزها تقریباً تمام تفکرات توطئهآمیز در فوتبال از فیلتر VAR عبور میکند. در مسابقات بزرگی مثل جام جهانی، گروهی مرموز و نادیده از مقامات، مثل جادوگر شهر اوز پشت پرده نشستهاند و با دهها زاویه دوربین، هر لمس توپ، هر خطا و هر تصمیم داور وسط را زیر ذرهبین میگذارند. این چیدمان به خودی خود دعوتنامهای است برای انواع حدس و گمانهای عجیب و غریب. ناعادلانهترین بخش ماجرا اینجاست که وقتی داوران VAR یک پنالتی سوخته را پیدا میکنند یا با خطکشیهای مضحک نشان میدهند که نوک شست پای یک بازیکن در وضعیت آفساید بوده، داور وسط را به کنار زمین فرا میخوانند. داور اصلی هم باید با ژستی جدی مقابل مانیتور بایستد و تظاهر به داشتن اختیار عمل (Free will) کند، در حالی که همه میدانیم او فقط دارد دستورات بزدلهای پشت پرده را اجرا میکند.
دقت ریاضی در مقابل روح بازی زیبا
پدیده قضاوت جمعی از طریق تلویزیون چیز جدیدی نیست، اما وقتی پای نهاد بدنامی مثل فیفا (FIFA) وسط باشد، ادعاهای بیعدالتی رنگ و بوی جدیتری به خود میگیرد. دقت ادعایی VAR که میتواند تشخیص دهد آیا تار موی یک بازیکن به توپ خورده یا نه، اوضاع را بدتر کرده است. این تخلفات ناچیز و میلیمتری، در واقع تجاوز به روح «بازی زیبا» محسوب میشوند. هواداران حالا به قطعیت تکنوکراتیک VAR شک کردهاند و میپرسند: این آدمهای پشت پرده واقعاً چه کسانی هستند و آیا دستور کار خاص خودشان را دارند؟ برای مثال در یکی از بازیها، وقتی بازیکنی اخراج شد، تماشاگران داخل استادیوم هیچ ایدهای نداشتند که چه اتفاقی افتاده، چون اسکوربوردها صحنه را بازپخش نکردند. این پنهانکاری برای کنترل جمعیت، نشاندهنده عدم اعتماد سیستم به هوادارانی است که پول بلیط را پرداخت کردهاند.
سایه سیاست و قدرت بر سر پیکسلهای هوشمند
یکی از داستانهای تکراری این است که فیفا و رئیسش، جیانی اینفانتینو، تورنمنت را برای مسی و آرژانتین مهندسی کردهاند. در این فضا، شکستناپذیری VAR به جای اینکه سپری در برابر خطای انسانی باشد، به مدرکی برای اثبات توطئه تبدیل میشود. اگر VAR همه چیز را میبیند، پس تکلیف آن خطای واضح یا آن دایو (Dive) تماشایی چیست؟ خشم هواداران دو سطح دارد: اول عصبانیت از ماشینهایی که بازی معنوی فوتبال را به یک تمرین خشک و خستهکننده برای اجرای قوانین تبدیل کردهاند و دوم خشم از اینکه این عینیت ماشینی به طور مساوی برای همه اجرا نمیشود. مثلاً وقتی نفوذ چهرههای سیاسی باعث لغو محرومیت یک بازیکن خاص میشود، اما تیمهای کوچکتر از چنین امتیازی محروم میمانند، مشخص میشود که بیطرفی تکنولوژی و دوربینها به راحتی توسط سیاست زیر پا گذاشته میشود.
چرا تنیس و بیسبال با تکنولوژی کنار آمدهاند اما فوتبال نه؟
شاید برایتان سوال باشد که چرا هواداران تنیس بیست سال است سیستم «چشم شاهین» (Hawk-Eye) را پذیرفتهاند یا طرفداران سنتی بیسبال با سیستم خودکار تشخیص پرتابها کنار آمدهاند، اما فوتبالیها مدام فریاد میکشند؟ پاسخ احتمالاً در ماهیت تصمیمات است. در تنیس، سیستم برای تصمیمات کوچک و مکرر مثل داخل یا خارج بودن توپ استفاده میشود، اما در فوتبال، VAR معمولاً روی سرنوشتسازترین لحظات اثر میگذارد. علاوه بر این، بسیاری از تصمیمات فوتبال «قضاوتمحور» هستند. یک ماشین چطور میتواند تشخیص دهد که آیا برخورد دست به سینه مدافع واقعاً باعث سرنگونی او شده یا این فقط یک نمایش دراماتیک بوده؟ یا آیا حرکت دست بازیکن در محوطه جریمه طبیعی بوده یا عمدی؟ خودکارسازی این تصمیمات بدون بازنویسی کامل کتاب قوانین غیرممکن است.
آینده قضاوت؛ رسیدهای دیجیتال برای اعتراضات انسانی
در نهایت، تمام این سیستمها یک گرافیک کامپیوتری تولید میکنند تا دقت خود را اثبات کنند؛ نوعی رسید دیجیتال که به شما میگوید اعتراضتان وارد نیست. وقتی میگویید با چشمان خودتان چیز دیگری دیدهاید، سیستم به آن خطهای رنگی اشاره میکند و میگوید: «ببخشید، خط همین است که میبینی.» سوال بزرگ اینجاست که چه مقدار از زندگی ما قرار است توسط چنین فرآیندهای خودکاری تسخیر شود؟ و آیا واقعاً اعتماد خواهیم کرد که حکمرانان ماشینی جدید ما بدون دخالت انسانهای قدرتمند عمل میکنند؟ تجربه فوتبال نشان میدهد که پاسخ به سوال اول «خیلی زیاد» و پاسخ به سوال دوم، یک «نه» محکم است. تکنولوژی قرار بود شک و شبهه را از بین ببرد، اما فعلاً فقط ابزارهای جدیدی برای بحث و جدل به ما داده است.
جی کاسپین کانگ (Jay Caspian Kang)، نویسنده این مطلب در نیویورکر، یکی از آن روزنامهنگارانی است که ورزش را نه فقط به عنوان یک سرگرمی، بلکه به عنوان آینهای از تحولات اجتماعی و تکنولوژیک میبیند. او که سابقه همکاری با نیویورک تایمز و گرنتلند را دارد، متخصص واکاوی این موضوع است که چطور الگوریتمها و دادهها دارند مفاهیم انسانی مثل شهود و عدالت را بازتعریف میکنند. نوشتههای او معمولاً لحنی انتقادی نسبت به «تکنوکراسی» دارد؛ یعنی همان سیستمی که معتقد است هر مشکلی را میتوان با کدنویسی و دوربین حل کرد.
پیشنهاد تماشا: مستندهایی برای درک بهتر پشتپرده داوری
اگر این بحث برایتان جذاب است، تماشای مستند «داوران» (The Referees) محصول سال ۲۰۰۹ میتواند دیدگاه جالبی به شما بدهد. این مستند به دنیای داوران در جام ملتهای اروپا میپردازد و فشار روانی وحشتناکی که آنها تحمل میکنند را به تصویر میکشد. همچنین تماشای بخشهایی از سریال مستند «FIFA Uncovered» در نتفلیکس به شما کمک میکند بفهمید چرا وقتی نویسنده از «موسسه فاسد» حرف میزند، دقیقاً منظورش چیست. این آثار به خوبی نشان میدهند که چرا حتی با وجود پیشرفتهترین دوربینها، سایه شک و تردید هرگز از سر استادیومهای فوتبال کم نمیشود.
منبع: نیویورکر
با بیش از ۲۰ سال نویسندگی «ترکیبی» مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!
مطالب مرتبط
