عنوان بلوک
- دانش
قارچی که از پرتو رادیواکتیو تغذیه میکند: راز حیات سیاه در دل چرنوبیل
در قلب ویرانههای چرنوبیل، جایی که پرتوهای رادیواکتیو هنوز پس از دههها وجود دارد، نوعی زندگی عجیب در حال رشد است. دیوارهای زنگزدهٔ رآکتور شمارهٔ چهار که روزی منشأ بزرگترین فاجعهٔ هستهای جهان بودند، حالا میزبان موجوداتیاند که گویی با مرگ سازش کردهاند. در میان آنها، قارچی سیاهرنگ به نام…
- دانش
چرا دویدن طولانی، احساس سرخوشی حتی قابل مقایسه با عشق ایجاد میکند؟
دوندهای را تصور کن که پس از چند کیلومتر دویدن، ناگهان لبخندی بر لبش مینشیند. هنوز نفس نفس میزند اما احساسی گرم و سرخوش در درونش جریان دارد؛ گویی جهان برای لحظهای با او همنفس شده است. دانشمندان به این پدیده نامی دادهاند: «سرخوشی دوندهها» یا Runner’s high. تجربهای که…
- دانش
چرا بسیاری از قهرمانان ماراتن از فلاتهای شرق آفریقا میآیند؟
در روستاهای مرتفع کنیا و اتیوپی، دویدن بخشی از زندگی است، نه انتخابی ورزشی. پیش از طلوع آفتاب، نوجوانان روی جادههای قرمز خاکی، میان مه و نسیم خنک کوهستان، تمرین میکنند. این تصویر، فقط مقدمهای شاعرانه نیست؛ واقعیتی است که توضیح میدهد چرا قهرمانان ماراتن بیشتر ساکن این نواحی هستند.…
- پزشکی و سلامت
پس از یک دوی ماراتن ۴۲ کیلومتری، چه بر سر بدن میآید؟
دوی ماراتن شاید در ظاهر فقط یک مسابقه باشد، اما در واقع آزمونی پیچیده برای تمام دستگاههای بدن است. در این مسیر ۴۲ کیلومتری، بدن مجبور میشود به مدت چند ساعت با حداکثر توان کار کند و همزمان دمای خود را حفظ کند، انرژی تولید کند، مایع از دسترفته را…
- پزشکی و سلامت
چرا خودمان را میزنیم تا درد را تسکین دهیم؟ مکانیسم مغز در خاموش کردن درد با درد دیگر
کمتر کسی است که این لحظه را تجربه نکرده باشد: زانویت به گوشهٔ میز میخورد یا در تاریکی انگشت پایت به پایهٔ صندلی میگیرد. دردی تند و ناگهانی هجوم میآورد. اما درست در همان ثانیه، رفتاری غریزی از ما سر میزند؛ دستمان را مشت میکنیم، بازوی دیگرمان را میزنیم یا…
- پزشکی و سلامت
خطرناک بودن خوابیدن روی پهلو یا شانه چپ؛ خرافهای قدیمی یا واقعیتی علمی؟
در بسیاری از خانوادهها، نسلهاست که هشدار میدهند: «روی پهلوی چپت نخواب، برای قلبت خوب نیست.» این جمله در فرهنگهای مختلف، از خاورمیانه تا بخشهایی از آسیا و اروپا، به شکلهای گوناگون تکرار شده است. ریشه این باور به زمانهایی برمیگردد که دانش پزشکی محدود بود و مردم تغییرات بدن…
- دانش
چرا شانه انسان مستعد درد است؟ خطای تکاملی یا سازگاری هوشمند؟
گاهی تنها با بالا بردن یک لیوان، دردی تیرکشنده در شانه حس میکنی. درد آرامی که در ظاهر ساده است، اما گاهی هفتهها طول میکشد تا بالاخره فروکش کند. پزشکان به آن التهاب تاندون یا پارگی جزئی میگویند، فیزیوتراپیست آن را نتیجهٔ نشستن طولانی میداند، اما پاسخ نهایی در جایی…
- تاریخ دانش
چگونه اخترشناسان تمدن مایا میتوانستند کسوف را با دقتی شگفتانگیز پیشبینی کنند؟
تصور کنید وسط روز ناگهان نور خورشید نهان شود و همه چیز در تاریکی فرو برود. در جهان باستان، چنین لحظههایی برای از دید تمدنها نشانهای از خشم خدایان یا فاجعهای در کمیننشسته بود. اما قوم مایا، در قلب یوکاتان، به جای ترس، به محاسبه روی آوردند. آنها در زمانی…
- آپدیت
خلاصه کتاب «حقایق نهان، دروغهای عیان» – نوشته تیمور کوران | روانشناسی پنهان جوامع و قدرت سکوت جمعی
گاهی در یک جامعه، همه از فساد، ناعدالتی یا ناتوانی یک نظام آگاهاند، اما هیچکس سخنی بر زبان نمیآورد. در ظاهر، آرامش و رضایت برقرار است؛ اما در زیر این سطح صیقلی، ترسی جمعی و سکوتی سازمانیافته جریان دارد. کتاب «حقایق نهان، دروغهای عیان» نوشته تیمور کوران، دقیقاً به همین…
- تاریخ
کدام بخشهای سفرنامهٔ مارکو پولو الهامبخش فیلمها و رمانهای بزرگ قرن بیستم شد؟
در هر کتابخانهای که کتابی از سفرنامهٔ مارکو پولو پیدا شود، بوی کهنگی کاغذها هنوز شبیه نسیمِ راه ابریشم است. واژههای او، نه فقط ثبت مشاهدات، بلکه ساختن رؤیایی بودند که قرنها دوام آوردند. برای غربیها، آن نوشتهها نخستین پنجره به دنیایی ناشناخته بودند؛ سرزمینی از طلا و ادویه، آیینها…
- تاریخ
وقتی ستارگان نسخه مینوشتند؛ اخترپزشکی در قرون وسطی
در سدههایی که بیمارستان هنوز در سایهٔ کلیسا بود و پزشک چارهٔ درد را در دعا و تعادل اخلاط (Humors) میجست، علم دیگری بر فراز سر انسان فرمان میراند: اخترپزشکی. در آن دوران، پزشکان به آسمان نگاه میکردند تا زمین را درمان کنند. اگر ماه در برج قوس بود، حجامت…
- آپدیت
مارکو پولو و شرح پزشکی در دربار قوبلایخان: روایت شگفت از درمان در شرق
در سدهای که اروپا هنوز بیمارستان را با صومعه یکی میدانست، مارکو پولو (Marco Polo) در دل دربار قویلایخان (Kublai Khan) با جهانی روبهرو شد که پزشکی در آن آمیزهای از علم، آیین، و شگفتی بود. در سفرنامهاش، بارها از درمانگرانی سخن میگوید که بیماری را نه فقط پدیدهای جسمانی،…
