عنوان بلوک
- پزشکی و سلامت
بیماری آلزایمر؛ چرا نام آلویس آلزایمر روی این اختلال ماندگار شد؟
در یک روز پاییزی سال ۱۹۰۱، پزشکی آلمانی به نام آلویس آلزایمر (Alois Alzheimer) در یک آسایشگاه بیماران روانی در فرانکفورت، با زنی ۵۱ ساله به نام آگوسته دیتِر (Auguste Deter) روبهرو شد. زنی که هنوز به نیمه دوم زندگی خود نرسیده بود، اما نشانههای عجیبی از زوال حافظه، تغییرات…
- آپدیت
جمیله بوپاشا؛ دختر الجزایری و شرح کامل شکنجههای آزاردهنده دوران استعمار فرانسه
در سالهای پرآشوب جنگ استقلال الجزایر، نام یک دختر جوان از دل کوچههای الجزیره به جهانیان رسید؛ دختری که نه فرمانده نظامی بود و نه سیاستمدار برجسته، اما سرنوشتش با سرنوشت ملتی گره خورد. جمیله بوپاشا، نوجوانی از خانوادهای معمولی، به نمادی از رنج و مقاومت بدل شد. او مانند…
- آپدیت
بطری کلاین؛ سطحی عجیب که داخل و خارج ندارد
تصور کنید بطری شیشهای در دست دارید که دهانهٔ آن بهجای بازماندن، بهتدریج خم میشود، وارد دیوارهٔ خود میشود و دوباره از داخل به بدنه متصل میگردد. نتیجه ظرفی است که نه میتوان آن را پر کرد و نه خالی، چون اصلاً «داخل» و «خارج» مجزایی ندارد. این تصویر ذهنی…
- آپدیت
راز نوار موبیوس؛ هندسهای با یک سطح و یک بُعد شگفتانگیز
یک تکه کاغذ باریک و دراز بردارید. آن را مانند یک نوار بسته ببندید و به هم بچسبانید. حالا انگشتتان را روی لبه بگذارید و شروع کنید به حرکت دادن آن روی سطح نوار. خواهید دید که به نقطهٔ آغاز بازمیگردید، بیآنکه از لبه جدا شوید. این تجربهٔ ساده اما…
- آپدیت
هندسه در شبکههای اجتماعی؛ از گراف اویلر تا الگوریتمهای مدرن
تصور کنید در یک مهمانی شلوغ ایستادهاید. اطراف شما آدمهایی مشغول گفتوگو هستند، بعضی دوستان قدیمی شما را صدا میزنند، برخی دیگر دوستانِ دوستانتان را میشناسند و چند نفر هم برایتان کاملاً غریبهاند. اگر از بالا نگاه کنیم، این جمعیت چیزی شبیه یک شبکه به نظر میرسد؛ گرههایی که هرکدام…
- آپدیت
معمای پلهای کونیگسبرگ؛ داستان آغاز توپولوژی مدرن
تصور کنید در قرن هجدهم در خیابانهای سنگفرششدهٔ کونیگسبرگ (Königsberg) قدم میزنید. رودخانهٔ پرآب پرگِل (Pregel) از میان شهر میگذرد و هفت پل چوبی و سنگی چهار بخش مختلف شهر را به هم متصل میکنند. مردم در عصرهای فراغتشان عادت داشتند روی این پلها قدم بزنند و گاهی بازیای بهراه…
- آپدیت
توپولوژی چیست و چرا به آن هندسهٔ انعطافپذیر میگویند؟
تصور کنید یک نان شیرینی دونات در دست دارید و در کنار آن یک فنجان قهوه. اگر از دید توپولوژی (Topology) به این دو نگاه کنید، تفاوتی بنیادی میان آنها نمیبینید. از نظر این شاخهٔ ریاضی، هر دو تنها یک سوراخ دارند، و مادامی که آنها را پاره نکنیم یا…
- آپدیت
قانونهای نیوتون – توضیح کامل اما به زبان ساده
در یک روز پاییزی روی نیمکتی نشستهاید و کودکی را میبینید که توپش را به آرامی هل میدهد. توپ روی زمین شروع به حرکت میکند، اما بعد از مدتی متوقف میشود. شهود ما میگوید «چیزی» جلوی حرکتش را گرفت، اما اگر بهجای زمین ناهموار، توپ روی سطح یخ صیقلی رها…
- آپدیت
چرا دایره کمترین محیط را برای یک مساحت ثابت دارد؟
تصور کنید روی شنهای ساحل میخواهید شکلی بکشید که مقدار معینی از فضا را دربرگیرد. اگر شکل شما مربعی باشد، خطوطش گوشه دارد. اگر مثلثی باشد، باز هم زاویههایی خواهد داشت. اما اگر دستتان را بچرخانید و یک دایره بکشید، متوجه میشوید که برای همان مقدار فضا، کمترین طول خط…
- آپدیت
پیری و خواب؛ چگونه تغییرات هورمونی شبهای سالمندان را کوتاه میکند؟
تصور کنید مادربزرگی که در سالهای جوانیاش میتوانست بیوقفه هفت تا هشت ساعت بخوابد، حالا در هفتادسالگی هر شب پس از سه یا چهار ساعت خواب، بیدار میشود و دیگر نمیتواند به راحتی به خواب برگردد. او بارها از رختخواب بیرون میآید، کتابی میخواند یا چای کمرنگی مینوشد و دوباره…
- آپدیت
ملاتونین طبیعی؛ چرا بدن ما ساعت داخلی دارد؟
تصور کنید در یک شب آرام تابستانی روی بالکن نشستهاید. هوا آرام آرام تاریک میشود، چراغهای خیابان روشن میشوند و شما بدون آنکه فکر کنید، حس میکنید پلکهایتان سنگین شده است. در همین حال، اگر بخواهید برخلاف ریتم طبیعی بدن بیدار بمانید، متوجه میشوید که نوعی مقاومت درونی وجود دارد؛…
- پزشکی و سلامت
تریپتوفان در خوراکیها؛ چرا برخی غذاها ما را خوابآلود میکنند؟
همه ما تجربه کردهایم که پس از خوردن یک وعده غذایی سنگین، بهویژه شام یا ناهار پرکالری، چشمانمان سنگین میشود و ذهنمان تمایل دارد برای چند دقیقه کوتاه به خواب برود. این پدیده که به «چرت بعد از غذا» معروف است، در فرهنگهای مختلف تعبیرهای گوناگونی داشته؛ برخی آن را…
