عنوان بلوک
- فناوری
چرا طراحیهای آزاردهنده هنوز وجود دارند؟ روانشناسی تجربهٔ کاربری بد
در یک روز شلوغ اداری، وارد ساختمانی میشوید و برای باز کردن یک در، بیاختیار آن را بهسمت خود میکشید، اما در بسته میماند. تابلوی کوچکی که با حروف محو شده نوشته «هُل دهید» را بعد از دوبار تلاش میبینید. کمی آنطرفتر، در صف فرمهای اداری، با سیستمی روبرو میشوید…
- فناوری
کدام ترسها در دنیای مدرن متولد شدند؟ | از فومو تا هراس بیاینترنتی
۱- فومو (FOMO): ترس از جا ماندن از زندگی دیگران فومو یا Fear of Missing Out، یکی از ترسهای روانشناختی تازهمتولد در عصر شبکههای اجتماعی است. این ترس ناشی از احساس ناکافیبودن زندگی خود در مقایسه با آنچیزی است که دیگران در فضای مجازی به نمایش میگذارند. فومو باعث اضطراب،…
- نوروساینس و روانشناسی
چرا انسان مدرن کمتر خوابهایش را تعریف میکند؟ | نقش فراموشی، فناوری و اضطراب در ناپدید شدن رؤیا
۱- فراموشی سریع خوابها؛ نتیجهٔ بیتوجهی فرهنگی و شتاب ذهنی در خواب، خاطرات رؤیایی در حافظهٔ کوتاهمدت ثبت میشوند و اگر بلافاصله پس از بیداری بازگو یا مرور نشوند، در عرض چند دقیقه ناپدید میگردند. در گذشته، فرهنگ شفاهی و سنتهای تعبیر خواب، بستر مهمی برای حفظ این خاطرات فراهم…
- دانش
آیا برخی زبانها دروغ گفتن را دشوارتر میکنند؟ | ساختارهای زبانی و روانشناسی فریب
۱- زبانهایی با الزام به ذکر منبع اطلاعات، دروغ را دشوار میکنند در برخی زبانها مانند زبان تیوکی (Tuyuca) در آمازون یا زبان کرهای (Korean)، گوینده موظف است که در جمله مشخص کند اطلاعات را از کجا آورده است – چیزی که در زبانشناسی به آن «سامانهٔ گواهنمایی» (Evidentiality System)…
- نوروساینس و روانشناسی
چگونه حسادت از رقابت قبیلهای تا مقایسه در شبکههای اجتماعی تغییر ماهیت داد؟
۱- ریشههای زیستی حسادت در بقای قبیلهای و رقابت جفتیابی حسادت (Jealousy) یکی از سازوکارهای تکاملی مغز است که به بقای فرد در محیطهای رقابتی کمک کرده است. در جوامع ابتدایی، رقابت برای جفتیابی، منابع، یا جایگاه در گروه، مستقیماً بر شانس زندهماندن تأثیر داشت. حسادت بهعنوان یک سیستم هشداردهندهٔ…
- نوروساینس و روانشناسی
چرا خاطرات اولین تجربهها اینقدر ماندگارند؟ | نقش آمیگدال و هیجان در حافظه بلندمدت
۱- نقش کلیدی آمیگدال در رمزگذاری خاطرات هیجانی آمیگدال (Amygdala)، ساختاری باداممانند در بخش سیستم لیمبیک مغز، نقش حیاتی در پردازش و رمزگذاری خاطراتی ایفا میکند که با هیجان شدید همراهاند. تحقیقات نشان دادهاند که هنگام تجربهٔ «اولینبارها»، مانند اولین بوسه یا نخستین سفر تنها، سطح تحریک آمیگدال بهشدت بالا…
- نوروساینس و روانشناسی
چرا بعضی انسانها بهسمت محتوای منفی جذب میشوند؟ | روانشناسی جذب دائمی و خودخواسته اطلاعات سمی و نقش دوپامین معکوس
۱- پدیدهٔ اطلاعاتخواری سمی؛ وقتی دانستن بیشتر، حال را بدتر میکند اطلاعاتخواری سمی (Toxic Information Consumption) به الگویی رفتاری اشاره دارد که در آن فرد، آگاهانه و مکرراً خود را در معرض دادهها، اخبار یا محتوایی قرار میدهد که موجب اضطراب، خشم یا افسردگی میشود. برخلاف تصور رایج، این رفتار…
- گوناگون
چرا بعضی کشورها همیشه در مسیر شکست میمانند؟ | تحلیلی از جغرافیا، استعمار و رواناجتماع
۱- جبر جغرافیایی: وقتی زمین مانع توسعه میشود موقعیت جغرافیایی بسیاری از کشورها – از جمله نداشتن دسترسی به آبهای آزاد، قرار گرفتن در مناطق گرمسیری، یا احاطهشدن توسط کوهستانهای صعبالعبور – بهعنوان عاملی ساختاری در عدم توسعه پایدار نقش ایفا کرده است. نظریهٔ جبر جغرافیایی (Geographical Determinism) بیان میکند…
- تاریخ دانش
چرا برخی از بزرگترین پروژههای علمی جهان نیمهکاره رها شدند؟ | پروندههای علمی متروکه با بودجههای نجومی
۱- برخورددهندهٔ زیرزمینی سوپرکانداکتور: بلندپروازی آمریکایی که فرو ریخت برخورددهندهٔ زیرزمینی سوپرکانداکتور (Superconducting Super Collider) که در سال ۱۹۸۷ در تگزاس آغاز شد، قرار بود بزرگترین شتابدهندهٔ ذرات جهان باشد، حتی بزرگتر از «سرن» (CERN). این پروژه با هدف کشف ذرهٔ هیگز (Higgs Boson) طراحی شده بود و تونلی به…
- تاریخ
چرا آینده در دهههای ۶۰ و ۷۰ روشنتر تصور میشد؟ | نوستالژی آیندهباوری در ادبیات علمی تخیلی
۱- عصر طلایی خوشبینی فناورانه: پسزمینهٔ تاریخی تصور مثبت از آینده دهههای ۶۰ و ۷۰ میلادی همزمان با رقابت فضایی (Space Race)، پیشرفتهای عظیم علمی و ظهور تلویزیونهای رنگی بود؛ دورانی که فناوری نهفقط ابزار، بلکه امید به آینده تلقی میشد. در این فضا، نویسندگان علمی تخیلی مانند آرتور سی.…
- نوروساینس و روانشناسی
چرا برخی افراد حافظه تصویری دوران کودکی را فراموش نمیکنند؟ | کشف راز حافظهٔ دقیق در ذهن برخی انسانها
۱- حافظهٔ تصویری: عامل اصلی ثبت دقیق خاطرات اولیه یکی از دلایل اصلی برای اینکه برخی افراد خاطرات دوران کودکی خود را بهوضوح به یاد میآورند، برخورداری از حافظهٔ تصویری (Photographic Memory) یا حافظهٔ دیداری قوی است. در این نوع حافظه، مغز اطلاعات بصری را با وضوح و جزئیات بالا…
- فناوری
چگونه فناوری مرز میان خوب و بد را جابهجا میکند؟ | اخلاقزدایی دیجیتال و بازنویسی وجدان انسانی در عصر نو
در کلاس درس فلسفه در دانشگاه MIT، استادی در حالیکه تصویر یک ماشین خودران را روی پرده انداخته، از دانشجویان میپرسد: «اگر این خودرو مجبور باشد بین برخورد با یک کودک یا دو سالمند تصمیم بگیرد، چه باید بکند؟» سکوتی سنگین فضای کلاس را فرامیگیرد. یکی از دانشجویان میپرسد: «و…