پیشبینی وضع هوا توسط موشخرمای کوهی؛ داستان سنت عجیب روز گراندهاگ
پیشبینی وضع هوا توسط موشخرمای کوهی یک سنت قدیمی در آمریکای شمالی است که هر سال در دوم فوریه برگزار میشود. مردم در این روز منتظر میمانند تا یک موشخرمای کوهی (Groundhog) از لانه زیرزمینی خود بیرون بیاید و با رفتارش پایان زمستان را اعلام کند. طبق این باور، اگر حیوان سایه خود را ببیند و به لانه برگردد، زمستان ۶ هفته دیگر ادامه دارد؛ اما اگر هوا ابری باشد و سایهای تشکیل نشود، بهار زودتر از راه میرسد. این رسم نمادین که ریشه در فولکلور مهاجران آلمانی دارد، هر سال هزاران نفر را در شهر پانکسوتانی (Punxsutawney) ایالت پنسیلوانیا دور هم جمع میکند تا رفتار یک جوندگان کوچک را به عنوان هواشناس محلی تماشا کنند.
راز علمی پیشبینی وضع هوا توسط موشخرمای کوهی در واقع به زیستشناسی خواب زمستانی و چرخه نور خورشید مربوط میشود. این جانوران زنده در اواخر زمستان بیدار میشوند تا شرایط محیطی را برای جفتگیری بررسی کنند، نه اینکه بولتن هواشناسی بفرستند. از نظر اقلیمشناسی، اوایل فوریه نقطه میانی بین انقلاب زمستانی و اعتدال بهاری است. مهاجران اروپایی بر اساس میزان روشنایی روز در این تاریخ، شدت ادامه زمستان را حدس میزدند. وقتی خورشید در این روز بتابد، نشاندهنده استقرار یک سامانه پرفشار، سرد و صاف است که معمولاً جبهههای هوای قطبی بیشتری را به همراه دارد. پس دیدن سایه یعنی تداوم هوای سرد، در حالی که روز ابری خبر از هوای ملایمتر میدهد.
آمارها نشان میدهند که پیشبینی این جوندگان محبوب چندان دقیق نیست و بیشتر جنبه سرگرمی دارد. دادگان مرکز ملی اطلاعات محیطی آمریکا نشان میدهد که دقت پیشبینیهای موشخرمای معروف «پانکسی» در طول یک قرن گذشته حدود ۳۹ درصد بوده است. این عدد حتی از شانس پنجاهپنجاه پرتاب سکه هم کمتر است. با این حال، ارزش این مراسم در بررسی علمی دقت آن نیست، بلکه در برپایی یک جشن اجتماعی است. مردم در میانه سرما نیاز به امیدی برای رسیدن بهار دارند و این سنت، فرصتی شاد برای پیوند انسان با طبیعت ایجاد میکند. رفتاری که شاید از نظر هواشناسی سندیت نداشته باشد، اما از نظر روانشناسی اجتماعی کارکردی فوقالعاده برای تحمل سرمای طولانی زمستان دارد.
از زاویه مکانیسمهای زیستی، بیدار شدن این پستانداران کوچک یک شاهکار فیزیولوژیک محسوب میشود. قلب موشخرمای کوهی در طول خواب زمستانی از ۸۰ ضربان به ۵ بار در دقیقه میرسد و دمای بدنش تا ۴ درجه سانتیگراد افت میکند. بیدار شدن در ماه فوریه نیازمند یک سوختوساز پیچیده و مصرف انرژی ذخیرهشده است. نرها زودتر از لانه خارج میشوند تا قلمرو خود را مشخص کنند و به دنبال جفت بگردند. تصور کنید از یک خواب بسیار عمیق بیدار شدهاید، ناگهان نور شدید آفتاب چشم شما را میزند و بازتاب سایه خودتان شما را میترساند. رفتاری که ما آن را پیشبینی جادویی وضعیت جوی مینامیم، در واقع پاسخ طبیعی چشم و سیستم عصبی جانور به نور خورشید پس از ماهها تاریکی مطلق است.
این فستیوال محلی ریشه در سنتهای باستانی اروپا و جشن کندلمس (Candlemas) دارد. در سنتهای کهن مسیحی و حتی سلتیک، خرافات و باورهای گوناگونی درباره رفتار حیوانات زمستانخواب مانند جوجه تیغی و خرس وجود داشت. وقتی مهاجران آلمانی به پنسیلوانیا رسیدند، به جای جوجه تیغی، موشخرمای کوهی را جایگزین کردند چون در آن منطقه به وفور یافت میشد. آنها معتقد بودند اگر روز دوم فوریه آفتابی باشد، بقیه زمستان سختتر خواهد بود. این جابهجایی گونههای جانوری در فولکلور نشان میدهد که انسانها همیشه تلاش کردهاند با مشاهده رفتار طبیعت، رازهای تغییرات اقلیمی را کشف کنند و بر ترسی که از ناپایداری آبوهوا داشتند غلبه کنند.
فیلم سینمایی معروف روز گراندهاگ (Groundhog Day) محصول ۱۹۹۳ باعث شد این پیشبینی وضع هوا توسط موشخرمای کوهی در جهان محبوب شود. در این فیلم، شخصیت اصلی در یک حلقه زمانی گیر میافتد و مجبور میشود این روز را مدام تکرار کند. این اثر سینمایی کانسپت گراندهاگ را از یک سنت محلی به یک اصطلاح روانشناسی و فرهنگ عامه تبدیل کرد. امروزه عباراتی مثل گیر افتادن در روز گراندهاگ برای توصیف روزمرگیهای تکراری زندگی استفاده میشود. پخش زنده رسانهای این رویداد اکنون میلیونها بیننده دارد و این پدیده فولکلوریک را به یک صنعت گردشگری چند میلیون دلاری برای شهر کوچک پانکسوتانی تبدیل کرده است.
یکی از خطاهای رایج، اشتباه گرفتن این جانور با دیگر جوندگان یا باور به طول عمر خارقالعاده «پانکسی» است. برگزارکنندگان مدعی هستند تنها یک موشخرمای واقعی وجود دارد که با نوشیدن یک شربت جادویی بیش از ۱۳۰ سال عمر کرده است. علم زیستشناسی به ما میگوید طول عمر مفید این حیوان در طبیعت بین ۳ تا ۶ سال است. زیستشناسان بارها تاکید کردهاند که تغییرات اقلیمی الگوی خواب زمستانی جانوران را برهم زده است. گرمایش زمین باعث میشود این حیوانات زودتر از زمان طبیعی بیدار شوند. این بیداری زودهنگام میتواند زنجیره غذایی آنها را مختل کند، زیرا هنوز گیاه تازهای در طبیعت رشد نکرده است.
پیوند میان باورهای مردمی و پدیدههای طبیعی نشاندهنده تلاش دائمی ما برای درک جهان اطراف است. اگرچه ابزارهای مدرن مانند ماهوارهها و سوپرکامپیوترها وضعیت جوی را با فرمولهای ریاضی پیشبینی میکنند، انسان همچنان علاقه دارد داستانهای کهن را زنده نگهدارد. روز موشخرمای کوهی یادآور زمانی است که انسانها تنها با نگاه کردن به حیوانات و آسمان، فصلها را میشناختند. نگاه علمی به ما یاد میدهد که تفاوت میان خرافات و واقعیت را تشخیص دهیم، اما همزمان زیبایی نمادین این سنتها را قدر بدانیم. تماشای یک جانور کوچک که به دنبال خورشید میگردد، صلح با طبیعت و امید به آمدن روزهای گرمتر بهار را یادآوری میکند.
با بیش از ۲۰ سال نویسندگی «ترکیبی» مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!
این مقاله جذاب و جالب بود؟! پس برای خواندن این نوشتههای مرتبط کلیک کنید:
مطالب مرتبط
