بازی مارلون براندو در نقش استنلی کووالسکی در فیلم A Streetcar Named Desire (1951) کرده بود | سرکش، غریزی، جذاب، خشن، پیشرو
تماشای این بازی برای درک ریشههای بازیگری مدرن نه تنها جذاب، بلکه برای هر گیک سینما ضروری است. در این مقاله میخواهیم پرفورمنس تکاندهنده مارلون براندو (Marlon Brando) در فیلم اتوبوسی به نام هوس (A Streetcar Named Desire) را کالبدشکافی کنیم. او در نقش استنلی کووالسکی (Stanley Kowalski)، شخصیتی خشن، غریزی و در عین حال به شدت جذاب خلق کرد که تمام قواعد کلاسیک هالیوود را در هم شکست. چرا میگویند بازی او در این فیلم، نقطه شروع عصر جدید سینماست؟ آیا واقعاً آن فریاد مشهور «استلااااا» بداهه بود؟ در ادامه قصد داریم بررسی کنیم که چگونه براندو با متد اکتینگ، مرز بین واقعیت و نمایش را از میان برد و وحشیگری را به یک هنر تبدیل کرد.
فهرست مطالب
- ۱. شناسنامه اثر؛ همکاری براندو و الیا کازان
- ۲. خلاصه داستان؛ برخورد تمدن و توحش
- ۳. متد اکتینگ؛ وقتی براندو استنلی شد
- ۴. زوایای فنی؛ فیزیک بدنی و زبان تن
- ۵. جذابیت خطرناک؛ پارادوکس خشونت و گیرایی
- ۶. ریشههای اجتماعی؛ طبقه کارگر در مقابل اشرافیت رو به زوال
- ۷. فریاد استلا؛ نماد درماندگی یک مرد وحشی
- ۸. بازتاب در رسانهها و تغییر استانداردهای مردانگی
- ۹. اسرار پشتپرده و تقابل با ویوین لی
- ۱۰. روانشناسی استنلی؛ عقدهها و غریزه بقا
- ۱۱. مقایسه بازی تئاتری و سینمایی براندو
- ۱۲. تاثیر فرهنگی و ظهور یاغیهای سینما
۱. شناسنامه اثر؛ همکاری براندو و الیا کازان
فیلم اتوبوسی به نام هوس محصول سال ۱۹۵۱ به کارگردانی الیا کازان (Elia Kazan) است که بر اساس نمایشنامه مشهور تنسی ویلیامز (Tennessee Williams) ساخته شده است. مارلون براندو که پیش از این در تئاتر برادوی همین نقش را ایفا کرده بود، برای نسخه سینمایی نیز برگزیده شد. در کنار او ویوین لی (Vivien Leigh) در نقش بلانش دوبوآ، کیم هانتر (Kim Hunter) در نقش استلا و کارل مالدن (Karl Malden) حضور داشتند. این فیلم نامزد ۱۲ جایزه اسکار شد و توانست ۴ جایزه را از آن خود کند. بازی براندو در این فیلم به عنوان یکی از تاثیرگذارترین نقشآفرینیهای تاریخ سینما شناخته میشود که سبک بازیگری موسوم به متد (The Method) را به جهانیان معرفی کرد.
۲. خلاصه داستان؛ برخورد تمدن و توحش
داستان فیلم درباره زنی به نام بلانش دوبوآ است که پس از دست دادن ثروت و آبروی خانوادهاش در میسیسیپی، به آپارتمان کوچک خواهرش استلا و همسر او، استنلی کووالسکی در نیواورلئان پناه میبرد. بلانش زنی ظریف، متوهم و متعلق به دنیای اشرافی قدیمی است، در حالی که استنلی نماد خشونت، واقعگرایی و طبقه کارگر مدرن است. تقابل این دو شخصیت از همان ابتدا جرقه میزند؛ استنلی به گذشته بلانش مشکوک است و حضور او را تهدیدی برای رابطه خود با استلا میبیند.
در طول داستان، استنلی با بیرحمی تمام پرده از رازهای بلانش برمیدارد و او را به مرز فروپاشی کامل روانی میرساند. این نبرد قدرت در فضای تنگ و خفقانآور آپارتمان، به یک تراژدی انسانی تبدیل میشود که در آن هیچکس پیروز واقعی نیست. استنلی با خوی حیوانی خود، دنیای خیالی و پوشالی بلانش را ویران میکند، اما در این مسیر جنبههای تاریک و ترسناک وجود خودش را نیز برای مخاطب آشکار میسازد. بازی براندو در این میان، موتور محرک تمام تنشهای فیلم است.
۳. متد اکتینگ؛ وقتی براندو استنلی شد
مارلون براندو با این فیلم، سبک بازیگری اکتورز استودیو (Actors Studio) را به اوج رساند. او بر خلاف بازیگران کلاسیک که دیالوگها را با طمانینه و دکلمه میگفتند، از مکثهای طولانی، مِنمِن کردن و واکنشهای فیزیکی ناگهانی استفاده میکرد. او به جای بازی کردن نقش استنلی، سعی کرد واقعاً در جایگاه او زندگی کند. این نوع بازیگری که ریشه در آموزههای استنیسلاوسکی داشت، چنان واقعگرایانه بود که تماشاگران احساس میکردند در حال تماشای یک آدم واقعی در خیابان هستند، نه یک بازیگر روی پرده. او با این کار، تصنع را از سینما زدود.
۴. زوایای فنی؛ فیزیک بدنی و زبان تن
فیزیک براندو در این فیلم ابزار اصلی اوست. تیشرتهای چسبان و پاره، عضلات ورزیده و نحوه راه رفتن او که شبیه به یک حیوان شکارچی است، همگی بخشی از طراحی دقیق او برای نقش بود. او از زبان بدن (Body Language) به شکلی استفاده میکرد که حتی در سکوت هم تهدیدگر به نظر میرسید. نحوه غذا خوردن او، که با دست و با ولع زیاد انجام میشد، بر خوی غریزی استنلی تاکید داشت. او به خوبی توانست تضاد میان ظرافتهای زنانه بلانش و خشونت فیزیکی استنلی را از طریق تقابلهای حرکتی به تصویر بکشد. این سطح از آگاهی فیزیکی در آن زمان بیسابقه بود.
۵. جذابیت خطرناک؛ پارادوکس خشونت و گیرایی
یکی از شگفتیهای بازی براندو این است که او استنلی را در عین حال که یک هیولاست، جذاب نشان میدهد. این جذابیت خطرناک (Dangerously Attractive) باعث شد که مخاطب نسبت به او احساسی دوگانه داشته باشد. او با استفاده از نگاههای خیره و نوسانات خلقی ناگهانی، کاری کرد که استنلی نه یک شرور تکبعدی، بلکه انسانی پیچیده با کشش جنسی بالا به نظر برسد. این پرفورمنس تعریف «مرد آلفا» را در سینما بازنویسی کرد. براندو نشان داد که قدرت میتواند در عین حال زشت و خیرهکننده باشد، موضوعی که باعث شد بسیاری از تماشاگران با وجود رفتارهای ظالمانه استنلی، جذب او شوند.
۶. ریشههای اجتماعی؛ طبقه کارگر در مقابل اشرافیت رو به زوال
نقش استنلی کووالسکی بازتابی از تغییرات اجتماعی پس از جنگ جهانی دوم در آمریکاست. او نماینده طبقه کارگر، مهاجران (لهستانیتبارها) و نیروهای تازهنفسی است که دیگر در برابر اشرافیت جنوب کوتاه نمیآیند. براندو با بازی خود، خشم و غرور این طبقه را به نمایش گذاشت. او در صحنهای که بلانش او را «پولاک» (Pollack) خطاب میکند، با چنان شدتی از هویت خود دفاع میکند که مخاطب عمق شکاف طبقاتی را حس میکند. این بازی فقط یک نمایش فردی نیست، بلکه تصویری از یک تقابل فرهنگی بزرگ در قلب جامعه آمریکای آن دوران است.
۷. فریاد استلا؛ نماد درماندگی یک مرد وحشی
صحنهای که استنلی پس از ضرب و شتم استلا، در زیر باران نام او را فریاد میزند، به یکی از نمادینترین لحظات تاریخ سینما تبدیل شده است. بازی براندو در این صحنه، ترکیبی از پشیمانی حیوانی و نیاز مبرم به معشوق است. او مانند کودکی که اشتباهی کرده و حالا میخواهد به آغوش مادرش برگردد، فریاد میکشد. این فریاد نه از روی قدرت، بلکه از سر استیصال است. براندو با این اجرا نشان داد که حتی خشنترین مردان نیز در برابر عواطف خود بیدفاع هستند. این صحنه اوج توانایی او در نمایش همزمان قدرت بدنی و ضعف عاطفی بود.
۸. بازتاب در رسانهها و تغییر استانداردهای مردانگی
پس از اکران فیلم، مارلون براندو به یک شبه به یک آیکون فرهنگی تبدیل شد. تیشرت سفید او به مد روز تبدیل شد و جوانان شروع به تقلید از لحن لاتی و بیخیال او کردند. منتقدان او را «یاغی بدون آرمان» قبل از جیمز دین نامیدند. بازی او باعث شد که تصویر سنتی مرد شیکپوش و مودب هالیوودی (مانند کری گرانت) جای خود را به مردهای خشن و رنجور بدهد. مجله لایف (Life) نوشت که براندو بازیگری را از یک حرفه به یک تجربه بیولوژیک تبدیل کرده است. تاثیر او بر سینما به قدری عمیق بود که تمام بازیگران نسلهای بعد مجبور بودند از زیر سایه استنلی کووالسکی عبور کنند.
۹. اسرار پشتپرده و تقابل با ویوین لی
یکی از نکات جالب پشتصحنه، تضاد واقعی بین براندو و ویوین لی بود. ویوین لی که از مکتب بازیگری کلاسیک بریتانیا میآمد، در ابتدا با سبک بازیگری براندو مشکل داشت. او فکر میکرد براندو بیش از حد بینظم است. اما الیا کازان از همین تضاد واقعی برای تقویت حس دشمنی بین بلانش و استنلی در فیلم استفاده کرد. براندو در پشت صحنه گاهی با ویوین لی شوخیهای تندی میکرد تا او را عصبی کند و حس درماندگی بلانش در مقابل استنلی واقعیتر به نظر برسد. این تقابل دو سبک بازیگری متفاوت، به فیلم عمق بینظیری بخشید که هنوز هم در تحلیلهای سینمایی به آن اشاره میشود.
۱۰. روانشناسی استنلی؛ عقدهها و غریزه بقا
استنلی کووالسکی از منظر روانپزشکی، شخصیتی با رگههایی از خودشیفتگی و عدم کنترل خشم است. او تمام جهان را از دریچه نیازهای بدوی خود میبیند. بازی براندو به خوبی نشان میدهد که خشونت او در واقع مکانیسمی برای پنهان کردن احساس حقارتش در برابر تحصیلات و فرهنگ بلانش است. او باید بلانش را تخریب کند تا ثابت کند خودش برتر است. براندو با ظرافت نشان میدهد که استنلی چطور از ابزار جنسی و فیزیکی برای سلطه بر دیگران استفاده میکند. این مطالعه شخصیتی دقیق، استنلی را از یک قلدر ساده به یک نمونه آزمایشگاهی برای بررسی رفتارهای انسانی تبدیل کرد.
۱۱. مقایسه بازی تئاتری و سینمایی براندو
براندو صدها بار این نقش را روی صحنه تئاتر بازی کرده بود، اما برای فیلم، او بازی خود را «درونیتر» کرد. در تئاتر، او باید صدایش را به ته سالن میرساند، اما در سینما، او متوجه قدرت نمای درشت (Close-up) شد. او اجازه داد دوربین حرکات کوچک چشمها و لرزش لبهایش را شکار کند. این تطبیقپذیری نشان داد که او چقدر سریع زبان مدیوم جدید را یاد گرفته است. بسیاری از منتقدان معتقدند که نسخه سینمایی، استنلی را خطرناکتر نشان داد، چون دوربین میتوانست به ذهن تاریک او نفوذ کند، چیزی که در تئاتر به آن وضوح ممکن نبود.
۱۲. تاثیر فرهنگی و ظهور یاغیهای سینما
بدون استنلی کووالسکی، احتمالاً هرگز شاهد بازیگرانی مثل جیمز دین، پل نیومن یا حتی رابرت دنیرو نبودیم. براندو در این فیلم درب را برای شخصیتهای ضدقهرمان (Anti-hero) باز کرد. او ثابت کرد که قهرمان فیلم لازم نیست حتماً آدم خوبی باشد تا مخاطب او را دنبال کند. این تاثیر فرهنگی باعث شد که سینمای دهه ۵۰ از قید و بندهای اخلاقی گذشته رها شود و به سمت رئالیسم برود. استنلی کووالسکی تا به امروز به عنوان متر و معیاری برای سنجش بازیگری غریزی و پرقدرت در تمام مدارس سینمایی جهان تدریس میشود.
جمعبندی نهایی
بازی مارلون براندو در نقش استنلی کووالسکی، زلزلهای بود که ارکان بازیگری کلاسیک را لرزاند. او با تزریق غریزه، خشونت و جذابیتی حیوانی به کلمات تنسی ویلیامز، شخصیتی خلق کرد که مرزهای اخلاقی را به چالش میکشد. استنلی نماد حقیقت عریان و بیرحمی است که زیر لایههای تمدن پنهان شده است. براندو با این نقش به ما آموخت که بازیگری نه تکرار کلمات، بلکه بیرون ریختن درونیترین و تاریکترین بخشهای وجود انسان است. او با این کار، هنر نمایش را برای همیشه به قبل و بعد از خود تقسیم کرد.
سوالات متداول
با بیش از ۲۰ سال نویسندگی «ترکیبی» مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!
دکتر جان به مایاسپیس و این جور جاها لینک میدهی وبلاگت را سانسور میکنندها.
ممنون دکتر که مثل سابق وقت میذاری.