بازی لئوناردو دی‌کاپریو در نقش جردن بلفورت در فیلم The Wolf of Wall Street (2013) | پرانرژی، حریص، کمدی، جنون‌آمیز، لجام‌گسیخته

آشنایی با ابعاد مختلف بازیگری در هالیوود می‌تواند برای علاقه‌مندان به سینما و تحلیلگران رسانه بسیار جذاب و کاربردی باشد. در این مقاله قصد داریم بازی شگفت‌انگیز لئوناردو دی‌کاپریو (Leonardo DiCaprio) در نقش جردن بلفورت (Jordan Belfort) در فیلم گرگ وال استریت (The Wolf of Wall Street) را با هم مرور کنیم. چطور یک بازیگر می‌تواند مرزهای کمدی فیزیکی و پرتره جنون‌آمیز طمع را جابه‌جا کند؟ آیا بازی لئو در این اثر صرفا یک اجرای اغراق‌شده بود یا پشت این لجام‌گسیختگی، متدی دقیق وجود داشت؟ بیایید این شاهکار کارگردانی مارتین اسکورسیزی (Martin Scorsese) را از زوایای فنی و پشت‌صحنه واکاوی کنیم.

۱. شناسنامه اثر

فیلم سینمایی گرگ وال استریت در سال ۲۰۱۳ میلادی به کارگردانی فیلم‌ساز برجسته آمریکایی، مارتین اسکورسیزی ساخته شد. فیلم‌نامه این اثر توسط ترنس وینتر (Terence Winter) بر اساس کتاب خودزندگینامه جردن بلفورت به رشته تحریر درآمد. در این اثر تماشایی، لئوناردو دی‌کاپریو در نقش اصلی یعنی جردن بلفورت ظاهر شده است. در کنار او بازیگران توانمندی چون جونا هیل (Jonah Hill) در نقش دانی ازوف، مارگو رابی (Margot Robbie) در نقش نائومی لاپالیا و متیو مک‌کانهی (Matthew McConaughey) در نقش مارک هانا به ایفای نقش پرداخته‌اند. این فیلم با مدت زمان ۱۸۰ دقیقه‌ای خود، روایتی شتابان و پرانرژی از ظهور و سقوط یکی از بدنام‌ترین دلالان سهام در تاریخ ایالات متحده را به تصویر می‌کشد و نامزد دریافت پنج جایزه اسکار از جمله بهترین فیلم و بهترین بازیگر نقش اول مرد شد.

۲. خلاصه داستان فیلم

داستان فیلم درباره جوانی جاه‌طلب به نام جردن بلفورت است که در اواخر دهه هشتاد میلادی وارد بورس نیویورک می‌شود. او پس از مواجهه با بحران دوشنبه سیاه، شغل خود را از دست می‌دهد اما با تکیه بر مهارت بی‌نظیرش در متقاعدسازی، کار جدیدی را در یک شرکت کوچک فروش سهام ارزان‌قیمت آغاز می‌کند. بلفورت با راه‌اندازی شرکت خود به نام استراتون اوکمونت (Stratton Oakmont)، به ثروتی افسانه‌ای دست می‌یابد. او و همکارانش غرق در مواد مخدر، مهمانی‌های مجلل و پول‌شویی می‌شوند. این سبک زندگی افراطی و روش‌های غیرقانونی کسب درآمد، توجه مامور پیگیر اف‌بی‌آی (FBI) به نام پاتریک دنهام را جلب می‌کند و در نهایت منجر به فروپاشی امپراتوری پوشالی بلفورت می‌شود.

۳. جنون انرژی و ریتم بازی دی‌کاپریو

بازی دی‌کاپریو در این فیلم مانند یک موتور جت با سوخت بی‌پایان است. او تصویری از جردن بلفورت ارائه می‌دهد که هر لحظه در آستانه انفجار قرار دارد. این انرژی بالا در سخنرانی‌های پرشور او در تالار معاملات شرکت به اوج خود می‌رسد. لئو برای القای این حس، از تمام فیزیک بدنی خود استفاده می‌کند؛ او فریاد می‌زند، روی میزها می‌پرد و مانند یک رهبر فرقه مذهبی، کارمندانش را به سمت پرستش پول هدایت می‌کند. این ریتم سریع به مخاطب اجازه نفس کشیدن نمی‌دهد و او را در گرداب جنون‌آمیز زندگی بلفورت غرق می‌سازد. تسلط دی‌کاپریو بر سرعت ادای کلمات و تغییرات ناگهانی چهره، نشان‌دهنده تعهد بی‌چون‌وچرای او به این نقش لجام‌گسیخته است.

۴. طنز سیاه و کمدی فیزیکی در نقش جردن بلفورت

یکی از غافلگیری‌های بزرگ این فیلم، مهارت فوق‌العاده دی‌کاپریو در اجرای کمدی فیزیکی (Physical comedy) بود. پیش از این، لئو را بیشتر با نقش‌های دراماتیک و جدی می‌شناختند اما او در این اثر نشان داد که کمدین ماهری نیز هست. رفتارهای عجیب و غریب بلفورت تحت تاثیر مواد مخدر، صحنه‌های خنده‌دار اما تلخی را خلق می‌کند. طنز سیاه فیلم به نقد جامعه‌ای می‌پردازد که در آن موفقیت مالی به هر قیمتی ستایش می‌شود. دی‌کاپریو با ظرافت توانسته مرز باریک میان یک شیاد نفرت‌انگیز و یک کمدین دوست‌داشتنی را حفظ کند تا مخاطب علیرغم تمام کارهای غیراخلاقی بلفورت، همچنان او را دنبال کند.

۵. تحلیل روان‌شناختی حرص و طمع

شخصیت جردن بلفورت نمونه بارز اختلال شخصیت خودشیفته (Narcissistic personality disorder) و اعتیاد به آدرنالین است. دی‌کاپریو این خلأ درونی کاراکتر را که با هیچ مقدار پول و موادی پر نمی‌شود، به زیبایی تصویر کرده است. طمع در این فیلم نه تنها به عنوان یک رذیلت اخلاقی، بلکه به عنوان یک بیماری روانی پیش‌رونده نشان داده می‌شود. جردن بلفورت همواره به دنبال دوز بیشتری از همه‌چیز است؛ پول بیشتر، مواد قوی‌تر و هیجان خطرناک‌تر. بازی لئو تعارضی درونی را به نمایش می‌گذارد که در آن کاراکتر با وجود آگاهی از سقوط حتمی، توانایی متوقف کردن این چرخه ویرانگر را در خود نمی‌بیند.

۶. تکنیک‌های بازیگری لئو در بازسازی صحنه‌های واقعی

دی‌کاپریو برای نزدیک شدن به شخصیت واقعی جردن بلفورت، ماه‌ها وقت خود را با او گذراند. او ساعت‌ها به مصاحبه با بلفورت پرداخت تا حرکات دست، نحوه راه رفتن و سبک صحبت کردن او را تقلید کند. این بازسازی مستندگونه به بازی او اصالتی ملموس بخشیده است. لئو حتی در جزئیاتی مانند نحوه کشیدن سیگار یا خنده‌های عصبی بلفورت نیز دقت به خرج داد. این وفاداری به واقعیت در کنار خلاقیت‌های فردی خود بازیگر، سبب شد تا نقشی که می‌توانست یک کاریکاتور ساده از یک دلال وال استریت باشد، به یک پرتره عمیق و چندبعدی تبدیل شود.

۷. بررسی سکانس ماندگار فلج موقت

سکانس مصرف قرص‌های قدیمی لومود (Lemmon 714) و فلج شدن موقت جردن بلفورت، به عنوان یکی از نمادین‌ترین لحظات تاریخ سینمای کمدی ثبت شده است. دی‌کاپریو برای بازی در این صحنه که مجبور بود با بدنی کاملا بی‌حس روی زمین بخزد و خود را به ماشین برساند، از فیلم‌های کمدی صامت الهام گرفت. او روزها به تماشای ویدیوهای افراد تحت تاثیر این ماده پرداخت تا بتواند فلج عضلانی را به دقیق‌ترین شکل ممکن بازسازی کند. زحمت فیزیکی او در این سکانس بی‌نظیر است؛ خزیدن روی پله‌ها، استفاده از پا برای باز کردن در خودرو و تقلا برای نجات دانی از خفگی، اوج کمدی فیزیکی و کنترل بدنی لئو را به نمایش می‌گذارد.

۸. بازتاب فیلم در جامعه و بازارهای مالی

پس از اکران فیلم، واکنش‌های متفاوتی در جامعه و محافل مالی شکل گرفت. برخی فیلم را به دلیل شکوه بخشیدن به سبک زندگی غیرقانونی بلفورت متهم به ترویج بی‌اخلاقی کردند. با این حال، دی‌کاپریو و اسکورسیزی بارها اعلام کردند که اثر آن‌ها یک کیفرخواست تند علیه وال استریت و فرهنگ مصرف‌گرایی افراطی است. این فیلم به خوبی نشان داد که چگونه سیستم‌های نظارتی مالی در مقابل طمع سیستماتیک کارآمدی خود را از دست می‌دهند. بازی تاثیرگذار لئو باعث شد بحث‌های جدی درباره اخلاق حرفه‌ای در تجارت و لزوم حمایت از سهام‌داران خرد دوباره در رسانه‌ها داغ شود.

۹. حقایق پشت‌پرده و چالش‌های ساخت

تولید گرگ وال استریت با چالش‌های بسیاری همراه بود. دی‌کاپریو به عنوان تهیه‌کننده فیلم سال‌ها تلاش کرد تا بودجه و مجوزهای لازم را برای ساخت این اثر بدون سانسورهای هالیوودی دریافت کند. او می‌خواست فیلم تا حد امکان به واقعیت وفادار بماند. بازیگران در طول فیلمبرداری به جای کوکائین از پودر ویتامین B استفاده می‌کردند که این موضوع باعث عفونت ریه برخی از آن‌ها از جمله جونا هیل شد. همچنین بداهه‌پردازی‌های متعددی در طول فیلمبرداری شکل گرفت؛ به عنوان مثال، ضربه زدن متیو مک‌کانهی به سینه‌اش یک عادت شخصی پیش از فیلمبرداری بود که دی‌کاپریو پیشنهاد داد آن را درون کادر و جلوی دوربین اجرا کنند.

۱۰. مقایسه جردن بلفورت با سایر کاراکترهای ضدقهرمان

جردن بلفورت در مقایسه با سایر کاراکترهای ضدقهرمان سینما مانند گوردون گکو در فیلم وال استریت، تفاوت‌های اساسی دارد. گکو شخصیتی خونسرد، محاسبه‌گر و اتوکشیده است، در حالی که بلفورت دی‌کاپریو شخصیتی هیستریک، کاریزماتیک و کاملا بدون فیلتر است. او به جای سخنرانی‌های فلسفی درباره فواید طمع، مستقیما غرایز حیوانی مخاطبان و کارمندانش را هدف قرار می‌دهد. بازی لئو این تفاوت را به خوبی آشکار می‌کند؛ او بلفورت را نه به عنوان یک مغز متفکر خبیث، بلکه به عنوان کودکی بیش‌فعال و بی‌مسئولیت به تصویر می‌کشد که اسباب‌بازی بسیار خطرناکی به دست آورده است.

۱۱. ریشه‌های فرهنگی دهه ۸۰ و ۹۰ میلادی

فیلم به خوبی اتمسفر فرهنگی دهه هشتاد و نود میلادی در آمریکا را بازسازی کرده است؛ دورانی که با شعار «طمع خوب است» و صعود بی‌سابقه بازارهای مالی شناخته می‌شد. دی‌کاپریو در بازی خود نمادی از این دوره گذار فرهنگی است؛ جایی که ارزش‌های سنتی کار سخت جای خود را به سودهای کلان سریع از طریق سفته‌بازی دادند. سبک لباس پوشیدن، موسیقی‌های متن انتخابی و مهمانی‌های مجلل به تصویر کشیده شده در فیلم، همگی در خدمت نشان دادن این زوال اخلاقی جمعی هستند که بلفورت تنها نوک کوه یخ آن بود.

۱۲. میراث بازی دی‌کاپریو در سینمای مدرن

نقش‌آفرینی دی‌کاپریو در گرگ وال استریت استانداردهای جدیدی را برای بازی در نقش ضدقهرمان‌های بیوگرافیک تعریف کرد. این اجرای بی‌پروا به منتقدان ثابت کرد که او ترسی از زشت و منفور به نظر رسیدن روی پرده سینما ندارد. بسیاری از بازیگران پس از او تلاش کردند تا این سطح از رهاشدگی فیزیکی و بی‌پروایی کلامی را بازآفرینی کنند. این اثر همچنان به عنوان یکی از قله‌های کارنامه هنری مشترک دی‌کاپریو و اسکورسیزی در یادها مانده است و تحلیل‌گران سینما همچنان از آن به عنوان کلاسی آموزشی در زمینه بازیگری پرانرژی یاد می‌کنند.

سوالات متداول

دکتر علیرضا مجیدی

پزشک، نویسنده و بنیان‌گذار وبلاگ «یک پزشک»

دکتر علیرضا مجیدی، نویسنده و بنیان‌گذار وبلاگ «یک پزشک».
با بیش از ۲۰ سال نویسندگی «ترکیبی» مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!

دربارهٔ علیرضا مجیدی در یک پزشک