بازی مریلین مونرو در نقش رزلین تابر در فیلم The Misfits (1961) | حساس، مطلقه، بی‌پناه، غمناک، طبیعی

بررسی بازی مریلین مونرو در فیلم «ناجورها» (The Misfits) برای هر کسی که می‌خواهد با چهره واقعی و عریان هنر او آشنا شود، نه تنها جالب بلکه حیاتی است. در این مقاله قصد داریم به کالبدشکافی نقش «رزلین تابر» (Roslyn Taber) بپردازیم؛ نقشی که بسیاری آن را آینه‌ای از روح خسته و دردمند خود مریلین در آخرین سال‌های زندگی‌اش می‌دانند. این فیلم که توسط آرتور میلر (Arthur Miller) نوشته شده، مریلین را در موقعیتی قرار می‌دهد که فراتر از تمام زرق و برق‌های هالیوودی، باید با طبیعت وحشی، تنهایی عمیق و استیصال انسانی روبرو شود. آیا بازی او در این فیلم یک نقش‌آفرینی متدیک (Method Acting) بود یا او صرفاً داشت زندگی واقعی خودش را جلوی دوربین فریاد می‌زد؟ چرا منتقدان مدرن معتقدند این بازی، قوی‌ترین و صادقانه‌ترین حضور او بر پرده سینماست؟ با ما همراه باشید تا در این سفر غمناک و طبیعی، لایه‌های پنهان بازیگری زنی را کشف کنیم که در بیابان‌های نوادا، به دنبال معنای واقعی آزادی می‌گشت.

۱. شناسنامه اثر و معرفی غول‌های سینما

فیلم «ناجورها» (The Misfits) محصول سال ۱۹۶۱ میلادی، یکی از مهم‌ترین درام‌های روانشناختی تاریخ سینماست. کارگردانی این اثر بر عهده جان هیوستون (John Huston)، استاد روایت‌های مردانه و خشن، بود. فیلم‌نامه توسط آرتور میلر، نویسنده بزرگ و همسر وقت مریلین مونرو، به عنوان هدیه‌ای برای او نوشته شد تا توانایی‌های دراماتیکش را ثابت کند. مریلین مونرو در نقش رزلین تابر، در کنار دو تن از بزرگترین بازیگران تاریخ سینما قرار گرفت: کلارک گیبل (Clark Gable) در نقش گای لنگلند و مونتگومری کلیفت (Montgomery Clift) در نقش پرس. تلما ریتر و الی والاک نیز دیگر بازیگران شاخص این فیلم هستند. این اثر آخرین فیلم کامل مریلین مونرو و همچنین کلارک گیبل پیش از مرگ‌شان بود که به آن رنگ و بویی اساطیری و غم‌انگیز بخشیده است. موسیقی متن اثر از الکس نورت است که به خوبی حس تنهایی و فضای وسیع بیابان‌های نوادا را منتقل می‌کند.

۲. خلاصه داستان: جستجوی معنا در بیابان

داستان فیلم درباره رزلین تابر، زنی حساس و زیباست که برای گرفتن طلاق به شهر رینو در ایالت نوادا آمده است. او که از زندگی گذشته‌اش سرخورده و بی‌پناه است، با پیرمردی به نام گای که یک گاوچران (Cowboy) سنتی است و دوستش گای، آشنا می‌شود. آن‌ها به همراه پرس، که یک گاوچران جوان و زخمی است، راهی بیابان می‌شوند تا اسب‌های وحشی (Mustangs) را شکار کنند. رزلین که روحیه‌ای به شدت حساس نسبت به موجودات زنده دارد، در ابتدا شیفته سبک زندگی آزادانه آن‌ها می‌شود، اما به تدریج متوجه خشونت و بی‌رحمی نهفته در کار آن‌ها می‌گردد. تقابل میان نگاه رمانتیک و انسانی رزلین با نگاه واقع‌گرایانه و خشن مردان به طبیعت، هسته اصلی درام را شکل می‌دهد. در نهایت، تلاش رزلین برای نجات اسب‌ها به نمادی از تلاش او برای نجات روح خودش و یافتن جایگاهی در این دنیای «ناجور» تبدیل می‌شود که با پایانی باز و تامل‌برانگیز همراه است.

۳. رزلین تابر؛ زنی میان معصومیت و تجربه

شخصیت رزلین تابر در «ناجورها»، پیچیده‌ترین و عمیق‌ترین نقشی است که مریلین مونرو ایفا کرده است. رزلین ترکیبی از معصومیت کودکانه و تجربه تلخ یک زن مطلقه است. مریلین این نقش را با نوعی «طبیعی بودن» (Naturalness) شگفت‌انگیز بازی می‌کند که در آن دوران کمتر دیده می‌شد. او در این فیلم از تمام کلیشه‌های ستاره‌بودن فاصله می‌گیرد؛ موهایش اغلب آشفته است، آرایش چندانی ندارد و لباس‌هایش ساده و کاربردی هستند. رزلین زنی است که «بیش از حد حس می‌کند» و مریلین این ویژگی را از طریق لرزش‌های ظریف صدا و نگاه‌های پر از اضطرابش به نمایش می‌گذارد. او در این نقش ثابت کرد که می‌تواند درد انسانی را بدون هیچ‌گونه اغراق سینمایی و با صداقتی بی‌رحمانه تصویر کند. رزلین تابر نه یک شخصیت داستانی، بلکه قطعه‌ای از روح مریلین است که روی پرده سینما جا گذاشته شده است.

۴. آرتور میلر و نگارش شخصی‌ترین فیلم‌نامه

آرتور میلر فیلم‌نامه «ناجورها» را در حالی نوشت که ازدواجش با مریلین در حال فروپاشی بود. او شخصیت رزلین را مستقیماً بر اساس مشاهداتش از شخصیت واقعی مریلین طراحی کرد؛ زنی که به شدت به رنج حیوانات حساس بود و همیشه احساس می‌کرد در دنیای آدم‌ها غریبه است. مریلین از این موضوع هم خوشحال بود و هم آزرده؛ خوشحال چون نقشی جدی داشت و آزرده چون احساس می‌کرد میلر از خصوصی‌ترین دردهای او برای نوشتن داستان استفاده کرده است. این لایه از واقعیت، به بازی مریلین عمقی تکان‌دهنده بخشیده است. او در واقع داشت دیالوگ‌هایی را می‌گفت که بازتابی از مکالمات واقعی زندگی‌اش با نویسنده بود. میلر با این فیلم‌نامه، به مریلین فرصت داد تا فریاد بزند، اما در عین حال او را در موقعیت دشوار رویارویی با خودش قرار داد. این پیوند میان واقعیت و درام، ناجورها را به یکی از صادقانه‌ترین آثار تاریخ سینما بدل کرده است.

۵. تقابل با کلارک گیبل؛ پایان یک دوران

حضور مریلین مونرو در کنار کلارک گیبل، تقابل دو نسل از اسطوره‌های هالیوود بود. گیبل، که بت دوران کودکی مریلین بود، نقش مردی را بازی می‌کرد که به سنت‌های قدیمی وفادار است، در حالی که مریلین نماینده حساسیت‌های مدرن و شکننده بود. شیمی بین آن‌ها در فیلم، آمیزه‌ای از احترام، عشق و تضاد است. گیبل در آخرین بازی عمرش، وقار و قدرتی را به نمایش می‌گذارد که در برابر شکنندگی مریلین، تعادلی بی‌نظیر ایجاد می‌کند. مریلین در حضور گیبل، بازی‌ای متین و با وقار ارائه می‌دهد. مشهور است که گیبل پس از پایان فیلم‌برداری گفته بود: «مریلین نزدیک بود باعث شود من سکته قلبی کنم!» (اشاره به سختی‌های کار با او)، اما هم‌زمان او را بازیگری با استعداد فوق‌العاده می‌دانست. مرگ گیبل تنها چند روز پس از اتمام فیلم‌برداری، به سکانس‌های مشترک آن‌ها معنایی قدسی و ابدی بخشیده است.

۶. جان هیوستون و کارگردانی در شرایط بحرانی

جان هیوستون برای ساخت «ناجورها» با چالش‌های بزرگی روبرو بود؛ از گرمای طاقت‌فرسای بیابان نوادا تا وضعیت روحی نامناسب مریلین و بیماری مونتگومری کلیفت. هیوستون که به کارگردانی سخت‌گیر شهرت داشت، در این فیلم با بازیگرانش با صبوری عجیبی رفتار کرد. او متوجه شده بود که مریلین در حال گذار از یک بحران روحی عمیق است و تلاش کرد تا این اضطراب واقعی را به درون فیلم بکشد. هیوستون به مریلین اجازه داد تا در صحنه‌ها بداهه‌پردازی کند و احساساتش را رها سازد. کارگردانی هیوستون در این فیلم، کمتر بر تکنیک‌های بصری پیچیده و بیشتر بر شکار لحظه‌های انسانی تمرکز داشت. او بیابان را به فضایی کلاستروفوبیک (Clustrophobic) تبدیل کرد که شخصیت‌ها در آن راه فراری ندارند. این رویکرد باعث شد بازی مریلین در محیطی وحشی و بی‌آلایش، بیش از پیش به چشم بیاید و قدرت دراماتیک او شکوفا شود.

۷. تحلیل سکانس جیغ در بیابان؛ اوج استیصال

یکی از تکان‌دهنده‌ترین لحظات بازی مریلین مونرو، سکانسی است که او در بیابان بر سر مردان فریاد می‌زند: «شما همه مرده‌اید! شما فقط برای کشتن زنده‌اید!» این سکانس، که در آن مریلین در دوردست ایستاده و با تمام وجود جیغ می‌کشد، اوج تجلی شخصیت رزلین و خودِ واقعی مریلین است. او در این صحنه نه به عنوان یک بازیگر، بلکه به عنوان یک انسانِ به ستوه آمده از بی‌رحمی دنیا ظاهر می‌شود. تکنیک بازیگری او در اینجا از متد (Method) فراتر می‌رود و به یک تخلیه روانی (Catharsis) تبدیل می‌شود. دوربین هیوستون در این صحنه با فاصله ایستاده تا ابعاد تنهایی او را در برابر عظمت بیابان نشان دهد. صدای مریلین که در باد می‌پیچد، یکی از صادقانه‌ترین فریادهای اعتراضی در تاریخ سینماست. این صحنه به تنهایی ثابت می‌کند که مریلین مونرو بازیگری با ظرفیت‌های تراژیک بی‌پایان بود که هالیوود اغلب از آن غافل می‌ماند.

۸. فمینیسم و بی‌پناهی در دنیای مردانه ناجورها

فیلم «ناجورها» را می‌توان از نگاهی مدرن، یک اثر پیش‌فمینیستی دانست. رزلین تنها زن در میان گروهی از مردان است که سعی دارند طبیعت را تسخیر کنند. او با نگاه مهربان و محافظه‌کار خود، ارزش‌های مردانه سنتی مثل شکار و تسلط را زیر سوال می‌برد. بی‌پناهی رزلین در فیلم، بازتابی از موقعیت زنان در جامعه آن دوران است؛ زنی که برای بقا باید به مردان تکیه کند اما از نظر روحی بسیار برتر از آن‌هاست. مریلین با ظرافت نشان می‌دهد که چگونه رزلین از یک موجود ضعیف و نیازمند حمایت، به تنها کسی تبدیل می‌شود که شجاعت ایستادن در برابر ظلم را دارد. او در نقش رزلین، قدرت را نه در خشونت، بلکه در همدلی (Empathy) معنا می‌کند. بازی او در این فیلم، اعتراضی است به ابژه‌انگاری زنان و تقاضایی برای دیده شدن به عنوان یک انسان کامل با تمام جراحات روحی‌اش.

۹. واقع‌گرایی بصری و فیلم‌برداری سیاه و سفید

تصمیم جان هیوستون برای ساخت فیلم به صورت سیاه و سفید (Black and White)، تصمیمی هوشمندانه برای تاکید بر واقع‌گرایی و تلخی داستان بود. در حالی که دنیا مریلین را با رنگ‌های درخشان تکنی‌کالر می‌شناخت، «ناجورها» او را در میان خاکستری‌های بیابان و سایه‌های تند نشان داد. این فرم بصری باعث شد تا خطوط چهره و عمق چشمان مریلین بیشتر دیده شود. دوربین راسل متی، با تمرکز بر کلوزآپ‌های طولانی از مریلین، خستگی و غم نهفته در چهره او را شکار کرد. در این فیلم، هیچ خبری از نورپردازی‌های اغراق‌آمیز برای زیباتر نشان دادن او نیست. مریلین در این قاب‌های سیاه و سفید، به یک شخصیت کلاسیک و جاودانه تبدیل شده که گویی از دل یک عکس مستند بیرون آمده است. این واقع‌گرایی بصری، به بازی طبیعی و بی‌پیرایه مریلین کمک کرد تا به دور از هرگونه تظاهر، با مخاطب ارتباطی مستقیم و انسانی برقرار کند.

۱۰. حقایق تلخ پشت‌صحنه و فروپاشی روانی

تولید «ناجورها» برای مریلین مونرو یک کابوس واقعی بود. او در این دوران به شدت به داروهای مسکن و خواب‌آور وابسته بود و بارها فیلم‌برداری را به دلیل وضعیت نامناسب جسمی و روانی متوقف کرد. یک بار حتی فیلم‌برداری به مدت دو هفته تعطیل شد تا مریلین در بیمارستان بستری و درمان شود. تضاد میان رزلینِ مهربان در فیلم و مریلینِ درهم‌شکسته در پشت‌صحنه، یکی از غم‌انگیزترین حقایق سینماست. او گاهی ساعت‌ها در اتاقش گریه می‌کرد و حاضر نبود با آرتور میلر صحبت کند. با این حال، وقتی جلوی دوربین می‌رفت، تمام آن رنج‌ها را به هنر تبدیل می‌کرد. بسیاری معتقدند که کیفیت بازی او در این فیلم، محصول مستقیم همین فروپاشی است. او دیگر بازی نمی‌کرد، او داشت ذره‌ذره وجودش را برای نقش قربانی می‌کرد. این تعهد دردناک به نقش، «ناجورها» را به اثری تبدیل کرد که تماشای آن لرزه بر اندام هر بیننده‌ای می‌اندازد.

۱۱. ارتباط رزلین با روانشناسی شخصیت مریلین

روانپزشکان و تحلیل‌گران شخصیت مریلین مونرو، نقش رزلین تابر را کلیدی‌ترین نقش برای درک دنیای درونی او می‌دانند. رزلین مانند مریلین، به دنبال پدری بود که هرگز نداشت (در فیلم او به کلارک گیبل پناه می‌برد) و از سوی دیگر به دنبال هویتی مستقل می‌گشت. حساسیت بیش از حد رزلین به دنیای اطراف، دقیقاً همان ویژگی‌ای بود که مریلین را در زندگی واقعی رنج می‌داد. او در این فیلم نشان داد که چگونه یک روح حساس در برخورد با دنیای خشن و بی‌رحم، دچار تروما (Trauma) می‌شود. مریلین با استفاده از تکنیک‌های روانشناختی که در استودیو بازیگران (Actors Studio) آموخته بود، جراحات روحی خودش را به جراحات رزلین پیوند زد. این بازی نه تنها یک نمایش هنری، بلکه یک سند روانشناختی از زنی است که در آستانه فروپاشی، همچنان به دنبال نوری از امید و انسانیت می‌گشت. رزلین تابر، مریلین مونرویی است که نقاب‌ها را کنار گذاشته است.

۱۲. میراث ناجورها به عنوان آخرین اثر کامل ستاره

«ناجورها» به عنوان وصیت‌نامه هنری مریلین مونرو شناخته می‌شود. او یک سال بعد از این فیلم درگذشت و هرگز نتوانست فیلم بعدی‌اش را به پایان برساند. این فیلم میراثی است که نشان می‌دهد مریلین اگر زنده می‌ماند، می‌توانست به یکی از بزرگترین بازیگران دراماتیک نسل خود تبدیل شود. او با این نقش، از قالب «سمبل جذابیت» خارج شد و به مقام یک «بازیگر متفکر» رسید. میراث ناجورها در سینمای مدرن، در فیلم‌هایی که به تنهایی انسان و رابطه با طبیعت می‌پردازند، زنده است. مریلین در این فیلم به ما یاد داد که زیبایی واقعی در نقص‌ها، جراحت‌ها و صداقت است. او با رزلین تابر به قله‌ای از بازیگری رسید که کمتر ستاره‌ای در تاریخ سینما جرات نزدیک شدن به آن را داشته است. ناجورها آخرین خداحافظی باشکوه زنی بود که در تمام عمرش فقط می‌خواست به خاطر خودش و هنرش، و نه فقط چهره‌اش، دوست داشته شود.

سوالات رایج

دکتر علیرضا مجیدی

پزشک، نویسنده و بنیان‌گذار وبلاگ «یک پزشک»

دکتر علیرضا مجیدی، نویسنده و بنیان‌گذار وبلاگ «یک پزشک».
با بیش از ۲۰ سال نویسندگی «ترکیبی» مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!

دربارهٔ علیرضا مجیدی در یک پزشک