اسطوره‌های سیلیکون ولی؛ چطور داستان زندگی کارآفرینان به حماسه‌های سینمایی تبدیل شد

در دهه‌های اخیر، کانون توجه حماسه‌سرایی از میدان‌های نبرد باستانی به اتاق‌های جلسات شیشه‌ای و گاراژهای تاریک سیلیکون ولی (Silicon Valley) منتقل شده است. در این مقاله می‌خواهیم ببینیم که چطور داستان زندگی کارآفرینان از یک روایت ساده بیزینسی، به حماسه‌های سینمایی پرکشش تبدیل شد که مخاطبان جهانی را مسحور خود کرده است. آیا واقعاً زندگی افرادی مثل استیو جابز یا مارک زاکربرگ به همان اندازه که در فیلم‌ها می‌بینیم، دراماتیک و پر از دیالوگ‌های نغز بوده است؟ یا شاید هالیوود با تزریق عناصر اسطوره‌شناختی، در حال بازسازی «سفر قهرمان» (Hero’s Journey) در کالبد یک برنامه نویس جوان است که با گوشی هوشمند خود دنیا را تکان می‌دهد؟ ما قصد داریم با هم مرور کنیم که چگونه اسطوره‌های سیلیکون ولی ساخته شدند و چرا جامعه مدرن به این روایت‌های جدید از قدرت و ثروت، همچون حماسه‌های ایلیاد و ادیسه نیاز دارد.

تولد مذهب تکنولوژی؛ کارآفرین به مثابه پیامبر

در دنیای سکولار امروز، سیلیکون ولی جایگزین معابدی شده است که در آن «نوآوری» مقدس‌ترین ذکر است. کارآفرینان بزرگ دیگر فقط مدیرعامل نیستند، بلکه آن‌ها به عنوان پیامبرانی دیده می‌شوند که با گوشی هوشمند و اپلیکیشن‌هایشان، راه سعادت و راحتی را به بشریت نشان می‌دهند. سینما با درک این پتانسیل، شروع به ساختن فیلم‌هایی کرد که در آن‌ها فرآیند خلق یک استارتاپ، شباهت عجیبی به رویدادهای الهی و مکاشفات درونی دارد. لحظه‌ای که یک ایده به ذهن کارآفرین خطور می‌کند، در سینما با نوری خاص و موسیقی ارکسترال همراه می‌شود، انگار که او در حال دریافت وحی برای نجات جهان از چنگال روش‌های قدیمی است. این تقدس‌بخشی، اولین قدم برای تبدیل یک بیزنس‌من به یک اسطوره ماندگار در حافظه جمعی است.

این مذهب جدید، قدیسین و شیاطین خاص خود را دارد. سینما با بزرگ‌نمایی ویژگی‌های شخصیتی این افراد، مثل انزواطلبی، نبوغ بی‌رحمانه یا تمرکز وسواس‌گونه، از آن‌ها کاراکترهایی می‌سازد که مخاطب همزمان از آن‌ها می‌ترسد و آن‌ها را ستایش می‌کند. ما در فیلم‌ها می‌بینیم که چطور این افراد برای رسیدن به «هدف والا» حاضرند روابط انسانی و حتی دوستان صمیمی خود را قربانی کنند. این فداکاری در پیشگاه خدای تکنولوژی، همان چیزی است که به داستان آن‌ها جنبه حماسی می‌دهد. اسطوره‌های سیلیکون ولی به ما می‌گویند که اگر می‌خواهید جهان را تغییر دهید، باید از قالب یک انسان عادی خارج شوید و به یک موجود تک‌بعدی و خارق‌العاده تبدیل شوید. این روایتی است که سینما به بهترین شکل ممکن آن را پردازش و به بازار جهانی عرضه کرده است.

کالبدشکافی فیلم «شبکه اجتماعی»؛ حقیقت یا درام؟

فیلم «شبکه اجتماعی» (The Social Network) به کارگردانی دیوید فینچر، نقطه عطفی در تبدیل داستان‌های تکنولوژی به حماسه‌های سینمایی بود. آرون سورکین با نوشتن فیلمنامه‌ای که بیشتر شبیه به نمایشنامه‌های شکسپیری است، ماجرای تاسیس فیس‌بوک را از یک دعوای حقوقی خسته‌کننده به نبردی بر سر قدرت، رفاقت و خیانت تبدیل کرد. در واقعیت، مارک زاکربرگ ساعت‌ها پشت گوشی هوشمند یا مانیتور خود در حال کد زدن بود، اما در فیلم، هر خط کد با دیالوگ‌های رگباری و تنش‌های روانی همراه است. این فیلم نشان داد که چطور می‌توان از «انزوای یک برنامه‌نویس»، یک درام پرکشش ساخت که در آن قهرمان داستان نه با شمشیر، بلکه با الگوریتم‌ها رقبای خود را از پای در می‌آورد.

منتقدان و حتی خودِ زاکربرگ بارها اشاره کرده‌اند که بسیاری از بخش‌های فیلم، به خصوص انگیزه‌های عاطفی پشت ساخت فیس‌بوک، کاملاً خیالی است. اما برای سینما، «حقیقت» در اولویت دوم قرار دارد؛ آنچه مهم است، ساختن یک «حماسه» است. سینما نیاز دارد که زاکربرگ را به عنوان یک ضدقهرمانِ نابغه معرفی کند تا داستان جذاب شود. این فیلم باعث شد که سیلیکون ولی به عنوان یک میدان نبرد بی‌رحم در ذهن مخاطب نقش ببندد که در آن فقط باهوش‌ترین‌ها (و شاید بی‌رحم‌ترین‌ها) زنده می‌مانند. «شبکه اجتماعی» ثابت کرد که داستانِ داده‌ها می‌تواند به اندازه داستانِ پادشاهان باستانی، خونین و پرماجرا باشد، به شرطی که یک کارگردان بزرگ و یک فیلمنامه‌نویس چیره‌دست پشت آن باشند تا روح حماسه را در کالبد صفر و یک‌ها بدمند.

کهن‌الگوی گاراژ؛ تقدس فقر پیش از ثروت افسانه‌ای

یکی از تکرار شونده‌ترین نمادها در اسطوره‌های سیلیکون ولی، «گاراژ» است. این مکان فیزیکی در سینما به یک فضای مقدس تبدیل شده است؛ جایی که قهرمان داستان با هیچ شروع می‌کند و با تکیه بر نبوغ خود، اولین قدم‌ها را برای تسخیر جهان برمی‌دارد. از اپل و اچ‌پی گرفته تا گوگل و آمازون، همگی در روایت‌های سینمایی خود یک سکانس کلیدی در گاراژ دارند. این کهن‌الگو (Archetype) به مخاطب این پیام را می‌دهد که موفقیت‌های عظیم از دل سادگی و فقر بیرون می‌آیند. گاراژ در واقع همان غاری است که قهرمان حماسه‌های باستان برای رسیدن به خودشناسی و کسب قدرت به آن پناه می‌برد. سینما با نمایش این تضاد میان گاراژ تاریک و دفاتر شیشه‌ای آینده، حس تحسین مخاطب را برمی‌انگیزد.

اما واقعیت تاریخی اغلب بسیار پیچیده‌تر و کمتر دراماتیک است. بسیاری از این کارآفرینان به منابع مالی قابل توجه، ارتباطات خانوادگی یا حمایت‌های دانشگاهی دسترسی داشتند که در فیلم‌ها به نفع «داستانِ خودساخته بودن» حذف می‌شوند. سینما ترجیح می‌دهد بر روی «نبوغ فردی در انزوا» تمرکز کند تا بر روی «سیستم‌های حمایتی پیچیده». این اسطوره‌سازی از گاراژ، نوعی الهام‌بخشی کاذب ایجاد می‌کند که گویی هر کسی با یک گوشی هوشمند و یک فضای کوچک می‌تواند مارک زاکربرگ بعدی باشد. در حالی که این روایت به زیبایی بصری فیلم کمک می‌کند، اما لایه‌های واقعیِ اقتصاد و ساختارهای قدرت را می‌پوشاند تا حماسه سینمایی خدشه‌دار نشود. گاراژ در سینما، بیش از آنکه یک مکان باشد، یک استعاره از «امکان‌پذیری مطلق» است.

استیو جابز و سینما؛ از محصول تا پرسونای نمایشی

هیچ کارآفرینی به اندازه استیو جابز هدف اسطوره‌سازی سینمایی قرار نگرفته است. از فیلم مستندگونه «جابز» با بازی اشتون کوچر تا شاهکار دنی بویل با بازی مایکل فاسبندر، هر کدام سعی کردند جنبه‌ای از این شخصیت پیچیده را به تصویر بکشند. جابز در سینما نه به عنوان یک مدیر، بلکه به عنوان یک هنرمند، یک رهبر ارکستر و گاهی یک دیکتاتورِ زیبایی‌شناس معرفی می‌شود. او کسی است که گوشی هوشمند را از یک ابزار فنی به یک شیء هنری و منزلت اجتماعی تبدیل کرد. سینما بر روی «کمال‌گرایی افراطی» او تمرکز می‌کند و آن را به عنوان یک صفت قهرمانانه و در عین حال ویرانگر به تصویر می‌کشد که باعث می‌شود او از خانواده و دوستانش فاصله بگیرد اما جهان را تغییر دهد.

فیلمِ دنی بویل به خصوص جالب است، چون به جای روایت خطی زندگی او، بر روی سه لحظه کلیدی پشت صحنه قبل از معرفی محصولات متمرکز می‌شود. این ساختار روایی، جابز را به عنوان یک بازیگر در تئاترِ بیزنس نشان می‌دهد که مدام در حال بازسازی پرسونای خود برای مردم است. در اینجا، تکنولوژی فقط یک بهانه است؛ موضوع اصلی فیلم، «روانشناسی قدرت» و «عقده‌های پدری» است. سینما با استفاده از زندگی جابز، به ما نشان داد که چطور یک مدیرعامل می‌تواند به یک آیکون فرهنگی تبدیل شود که حتی پس از مرگش، سخنرانی‌هایش مانند متون مقدس بازنشر می‌شوند. جابز در سینما، تجسمِ کامل این ایده است که «تصور کردن آینده» بزرگترین قدرت بشری است و بهای این قدرت، تنهایی ابدی است.

نقش موسیقی و تدوین در حماسی جلوه دادن کدنویسی

چطور می‌توان نشستن یک نفر پشت کامپیوتر و تایپ کردن کدهای خشک را هیجان‌انگیز کرد؟ اینجاست که جادوی موسیقی و تدوین وارد می‌شود. در فیلم‌هایی مثل «دختری با خالکوبی اژدها» یا سریال‌هایی درباره سیلیکون ولی، موسیقی الکترونیک با ریتم تند (Fast-paced Electronic Music) حس سرعت و اهمیتِ فرآیند کدنویسی را منتقل می‌کند. تدوین‌های سریع و استفاده از جلوه‌های بصری برای نمایش داده‌ها بر روی پرده سینما، باعث می‌شود که بیننده احساس کند در حال تماشای یک نبرد سرنوشت‌ساز است. گوشی هوشمند یا مانیتور در این صحنه‌ها، مانند یک سلاح پیشرفته عمل می‌کنند که هر کلیک روی آن‌ها، انفجاری در دنیای واقعی ایجاد می‌کند. سینما با این ابزارها، «کار فکری» را به «اکشن بصری» تبدیل کرده است.

علاوه بر این، استفاده از استعاره‌های بصری برای نمایش مفاهیم پیچیده نرم‌افزاری، به مخاطب عام کمک می‌کند تا در فضای حماسی داستان باقی بماند. به جای نمایش کدهای واقعی، ما شاهد نمودارهای درخشان، جریان‌های نوری و ارتباطات شبکه‌ای هستیم که به صورت انتزاعی قدرت الگوریتم‌ها را نشان می‌دهند. این سبک‌پردازی بصری باعث می‌شود که کارآفرین یا برنامه‌نویس، شبیه به یک جادوگر به نظر برسد که با حرکت دادن انگشتانش روی صفحه لمسی گوشی هوشمند، واقعیت را بازنویسی می‌کند. موسیقی هم با ایجاد حس تعلیق و پیروزی، لحظه «اجرای کد» (Run) را به لحظه پرتاب موشک تبدیل می‌کند. این تکنیک‌های سینمایی، شکاف بین دنیای انتزاعی ریاضیات و دنیای ملموس احساسات انسانی را پر می‌کنند تا حماسه سیلیکون ولی کامل شود.

سندروم ناجی؛ چرا می‌خواهیم باور کنیم تکنولوژی ما را نجات می‌دهد؟

سینما در روایت‌های خود از سیلیکون ولی، اغلب بر روی تم «نجات بشریت» تاکید می‌کند. کارآفرینان در فیلم‌ها مدام می‌گویند: «ما می‌خواهیم دنیا را به جای بهتری تبدیل کنیم». این سندروم ناجی (Savior Complex) به داستان‌ها عمق اخلاقی می‌دهد و کارهای آن‌ها را از پول‌پرستی صرف به سمت یک ماموریت مقدس سوق می‌دهد. مخاطب هم به دلیل ترس‌هایی که از آینده، فقر و بیماری دارد، دوست دارد باور کند که یک نابغه با گوشی هوشمند و اپلیکیشن جدیدش، حلال تمام مشکلات خواهد بود. این میل به داشتن یک ناجی مدرن، ریشه در نیاز همیشگی انسان به اسطوره‌هایی دارد که فراتر از توانایی‌های عادی عمل می‌کنند و راه خروج از بن‌بست‌های تمدنی را می‌دانند.

اما سینما گاهی در این مسیر دچار اغراق می‌شود و از نقدِ قدرت‌های بزرگ تکنولوژی غافل می‌ماند. با تبدیل کردن کارآفرین به قهرمان حماسه، بسیاری از پیامدهای منفی تکنولوژی مثل از بین رفتن حریم خصوصی یا شکاف طبقاتی، در سایه «شکوهِ نوآوری» گم می‌شوند. فیلم‌ها به ما می‌گویند که اگر برای رسیدن به یک دنیای متصل‌تر، کمی از آزادی‌هایمان را از دست بدهیم، بهای ناچیزی پرداخته‌ایم. این روایت‌های حماسی در واقع نوعی پروپاگاندا برای سبک زندگی دیجیتال هستند که در آن «تکنولوژی» پاسخ هر سوالی است. سینما با بازتاب دادن این آرزوی جمعی، اسطوره‌هایی می‌سازد که به ما آرامش کاذب می‌دهند؛ اسطوره‌هایی که به جای معجزه، «به‌روزرسانی» عرضه می‌کنند و ما با ولع آن‌ها را می‌پذیریم.

نیمه تاریک اسطوره؛ از تراژدی الیزابت هولمز تا سقوط وی‌ورک

همه داستان‌های سیلیکون ولی پایان خوش ندارند و سینما اخیراً به سراغ این «حماسه‌های شکست‌خورده» هم رفته است. آثاری مثل «The Dropout» درباره الیزابت هولمز و شرکت ترانوس، نشان دادند که چطور اسطوره‌سازی می‌تواند به یک کلاهبرداری عظیم تبدیل شود. الیزابت هولمز آگاهانه سعی کرد با تقلید از استایل استیو جابز و استفاده از واژگان حماسی، خود را به عنوان «نسخه زنانه جابز» در ذهن رسانه‌ها جا بیندازد. او می‌دانست که جامعه تشنه یک اسطوره جدید است و از این تشنگی برای فریب سرمایه‌گذاران استفاده کرد. اینجاست که سینما نقش یک آینه منتقد را بازی می‌کند و نشان می‌دهد که چطور «داستان‌سرایی حماسی» می‌تواند به ابزاری برای پنهان کردن واقعیت‌های علمی و اقتصادی تبدیل شود.

سقوط شرکت‌هایی مثل وی‌ورک (WeWork) هم سوژه سریال‌های جذابی شد که در آن‌ها کارآفرین نه به عنوان یک ناجی، بلکه به عنوان یک رهبر فرقه (Cult Leader) تصویر می‌شود. این روایت‌های جدید، وجه تاریک اسطوره‌های سیلیکون ولی را برملا می‌کنند؛ جایی که خودشیفتگی، دروغ و توهمِ قدرت باعث نابودی هزاران نفر می‌شود. سینما با نمایش این تراژدی‌ها به ما هشدار می‌دهد که نباید به راحتی مجذوبِ کلمات قلمبه‌سلمبه و وعده‌های تغییر جهان شویم. این فیلم‌ها نشان می‌دهند که مرز بین «یک نابغه دوراندیش» و «یک کلاهبردار با اعتماد به نفس»، گاهی به باریکی یک تار مو است. در این حماسه‌های معکوس، قهرمان داستان سقوط می‌کند تا درس عبرتی برای تمام کسانی باشد که تکنولوژی را بدون تفکر نقادانه پرستش می‌کنند.

تاثیر این فیلم‌ها بر رویای شغلی نسل جدید

سینما قدرت عجیبی در جهت‌دهی به آرزوهای نسل جوان دارد. اگر در گذشته نوجوانان آرزو داشتند فضانورد یا ستاره راک شوند، امروزه بسیاری از آن‌ها می‌خواهند «بنیان‌گذار یک استارتاپ یونیکورن» باشند. تماشای حماسه‌های سینمایی سیلیکون ولی، این ایده را در ذهن آن‌ها کاشته است که کدنویسی و کارآفرینی، جذاب‌ترین و پردرآمدترین راه برای رسیدن به قدرت و شهرت است. گوشی هوشمند در دست هر نوجوان، حالا به عنوان یک بلیط برای ورود به این دنیای حماسی دیده می‌شود. این فیلم‌ها باعث شده‌اند که مفاهیمی مثل «تغییر پارادایم» یا «تخریب خلاق» به کلمات روزمره در مدارس و دانشگاه‌ها تبدیل شوند و همه به دنبال یافتنِ آن «ایده یک میلیارد دلاری» باشند.

اما این تاثیر جنبه‌های نگران‌کننده‌ای هم دارد. سینما معمولاً فقط لحظات درخشان و پیروزی‌های بزرگ را نشان می‌دهد و از هزاران ساعت کار خسته‌کننده، شکست‌های پی‌درپی و استرس‌های خردکننده حرفی نمی‌زند. این باعث ایجاد یک انتظار غیرواقعی در نسل جدید شده است که می‌خواهند راه صدساله را یک‌شبه طی کنند. وقتی واقعیتِ استارتاپی با آن تصویر حماسی سینمایی جور در نمی‌آید، بسیاری دچار سرخوردگی و فرسودگی شغلی می‌شوند. با این حال، نمی‌توان انکار کرد که این فیلم‌ها باعث جذب استعدادهای درخشانی به سمت علوم کامپیوتر و نوآوری شده‌اند. اسطوره‌های سیلیکون ولی، محرک‌های قدرتمندی برای پیشرفت تکنولوژیک بوده‌اند، حتی اگر تصویری که ارائه می‌دهند کمی بیش از حد روتوش شده و هالیوودی باشد.

زبان سینمایی جدید برای روایت الگوریتم‌ها و داده‌ها

یکی از چالش‌های بزرگ سینما در مواجهه با موضوعات تکنولوژی، نمایش پدیده‌های غیرمادی مثل «هوش مصنوعی» یا «دیتای بزرگ» (Big Data) بوده است. در سال‌های اخیر، کارگردانان زبان بصری جدیدی ابداع کرده‌اند که در آن الگوریتم‌ها نه به صورت کدهای متنی، بلکه به صورت موجودات زنده یا معماری‌های پیچیده نمایش داده می‌شوند. فیلم‌هایی مثل «فراماشین» (Ex Machina) یا سریال «دِوز» (Devs)، به جای تمرکز بر روی بیزنس، به سراغِ «متافیزیکِ تکنولوژی» رفته‌اند. در این آثار، کارآفرین به نوعی به «خدا» تبدیل شده است که در آزمایشگاه‌های ایزوله خود، در حال بازتعریف مفهوم حیات و آگاهی است. این زبان سینمایی، حماسه را از سطح زمین به سطح کیهانی و فلسفی ارتقا داده است.

این رویکرد جدید باعث شده که ما به تکنولوژی نه فقط به عنوان یک ابزار برای گوشی هوشمندمان، بلکه به عنوان یک نیروی سرنوشت‌ساز نگاه کنیم. سینما با استفاده از نورپردازی‌های مینیمالیستی، معماری‌های مدرن و دیالوگ‌های عمیق فلسفی، فضایی ساخته است که در آن «نوشتن یک کد» می‌تواند به معنای «تعیین سرنوشت بشریت» باشد. این حماسه‌های فلسفی به ما می‌گویند که سیلیکون ولی فقط درباره پول نیست، بلکه درباره تلاش انسان برای غلبه بر محدودیت‌های بیولوژیک و رسیدن به جاودانگی دیجیتال است. با این زبان جدید، سینما توانسته است انتزاعی‌ترین مفاهیم ریاضی را به تجربه‌ای حسی و تکان‌دهنده برای مخاطب تبدیل کند که تا مدت‌ها ذهن او را درگیر سوالات بنیادین درباره ماهیت واقعیت می‌کند.

مقایسه کارآفرینان سینمایی با ابرقهرمانان کمیک‌بوکی

اگر دقت کنید، شباهت‌های عجیبی بین تونی استارک (مرد آهنی) و کارآفرینانی مثل ایلان ماسک در روایت‌های سینمایی وجود دارد. در واقع، ایلان ماسک یکی از منابع الهام اصلی برای شخصیت سینمایی تونی استارک بود. در هر دو مورد، ما با یک «نابغه، میلیاردر، خوش‌گذران و بشردوست» روبرو هستیم که با تکیه بر تکنولوژی شخصی‌اش، به جنگ مشکلات می‌رود. کارآفرینان سیلیکون ولی در سینما، در واقع ابرقهرمانان دنیای واقعی هستند. آن‌ها شنل ندارند، اما گوشی هوشمند و جت‌های خصوصی دارند و قدرتشان نه از سرم‌های جادویی، بلکه از ضریب هوشی بالا و جسارتشان در بیزنس نشأت می‌گیرد. این شباهت باعث شده که مرز بین فیلم‌های تخیلی و درام‌های بیوگرافیک روز به روز کمرنگ‌تر شود.

این مقایسه به ما کمک می‌کند بفهمیم چرا مردم اینقدر به اخبار این افراد علاقه دارند؛ چون ما با آن‌ها مانند کاراکترهای یک دنیای سینمایی (Cinematic Universe) برخورد می‌کنیم. هر توئیت ایلان ماسک یا هر معرفی محصول توسط تیم کوک، حکم یک «تیزر» برای قسمت بعدی حماسه سیلیکون ولی را دارد. سینما با الگوبرداری از ساختارهای ابرقهرمانی، به زندگی کارآفرینان نظم روایی داده است. آن‌ها باید با «شرورهایی» (که معمولاً رقبای سنتی یا بوروکراسی‌های دولتی هستند) مبارزه کنند و در نهایت پیروز شوند. این ساده‌سازیِ پیچیدگی‌های دنیای تجارت به فرمت «قهرمان در برابر ضدقهرمان»، رمز موفقیت اسطوره‌های سیلیکون ولی در جلب توجه توده‌های مردم است؛ چرا که همه ما عاشق یک داستان خوب درباره غلبه بر موانع غیرممکن هستیم.

اسطوره‌سازی به مثابه ابزار بازاریابی برای غول‌های فناوری

نباید فراموش کرد که بسیاری از این حماسه‌های سینمایی، آگاهانه یا ناآگاهانه، به عنوان ابزارهای بازاریابی عظیم برای شرکت‌های تکنولوژی عمل می‌کنند. وقتی فیلمی ساخته می‌شود که در آن بنیان‌گذار یک شرکت به عنوان یک نابغه بی‌همتا معرفی می‌شود، ارزش برند آن شرکت در دنیای واقعی به شدت افزایش می‌یابد. مردم ترجیح می‌دهند گوشی هوشمند خود را از شرکتی بخرند که داستانی حماسی پشت آن است، نه یک شرکت بی‌روح که فقط به دنبال سود است. این اسطوره‌ها به محصولات روح می‌بخشند و آن‌ها را به بخشی از یک جنبش بزرگتر تبدیل می‌کنند. در واقع، هالیوود و سیلیکون ولی در یک همزیستی مسالمت‌آمیز، در حال برندسازی برای «سبک زندگی آینده» هستند.

حتی زمانی که فیلم‌ها جنبه‌های منفی کارآفرینان را نشان می‌دهند، باز هم به نوعی به «افسانه شکست‌ناپذیری» آن‌ها دامن می‌زنند. نشان دادن یک رئیس سخت‌گیر و بداخلاق، اغلب در ذهن مخاطب به عنوان «بهای لازم برای نبوغ» تفسیر می‌شود. این باعث می‌شود که رفتارهای غیرحرفه‌ای در محیط‌های کاری تکنولوژی، تحت پوششِ اسطوره‌سازی، توجیه شوند. شرکت‌های سیلیکون ولی به خوبی یاد گرفته‌اند که چطور از قدرت روایت (Storytelling) برای جذب سرمایه و استعداد استفاده کنند. آن‌ها می‌دانند که در اقتصادِ توجه، کسی برنده است که بهترین و حماسی‌ترین داستان را تعریف کند. سینما در این میان، بزرگترین بلندگویی است که این داستان‌ها را به گوش تمام مردم جهان می‌رساند و آن‌ها را به بخشی از واقعیتِ پذیرفته شده تبدیل می‌کند.

آینده سینمای تکنولوژی؛ بعد از هوش مصنوعی چه خواهد شد؟

با ظهور هوش مصنوعی مولد، حماسه‌های سیلیکون ولی در حال ورود به فاز جدیدی هستند. احتمالاً در آینده نزدیک، فیلم‌هایی خواهیم دید که در آن‌ها قهرمان داستان نه یک انسان، بلکه یک موجود دیجیتال است که توسط یک کارآفرین خلق شده و حالا خود به یک شخصیت اسطوره‌ای تبدیل شده است. چالش سینما در آینده این خواهد بود که چطور «عاملیتِ ماشین» را به تصویر بکشد بدون اینکه از جذابیت انسانی داستان کم شود. آیا ما با حماسه‌هایی روبرو خواهیم شد که در آن‌ها انسان و هوش مصنوعی در یک گوشی هوشمند با هم متحد می‌شوند تا مرزهای دانش را جابجا کنند؟ یا شاید داستان‌ها به سمت دیستوپیاهای (Dystopia) تاریک‌تری بروند که در آن‌ها اسطوره‌های تکنولوژی به زندان‌بانان بشریت تبدیل شده‌اند.

هر چه باشد، سیلیکون ولی همچنان به عنوان معدن طلای داستان‌سرایی برای هالیوود باقی خواهد ماند. تا زمانی که تکنولوژی با سرعت فعلی در حال تغییر دادن زندگی ماست، ما به اسطوره‌هایی نیاز داریم که این تغییرات را برایمان معنادار کنند. آینده سینمای تکنولوژی احتمالاً کمتر بر روی «ثروتمند شدن» و بیشتر بر روی «ماهیتِ انسان در عصر دیجیتال» تمرکز خواهد کرد. ما منتظر حماسه‌هایی هستیم که در آن‌ها مرز بین واقعیت فیزیکی و مجازی به کلی از بین رفته است. اسطوره‌های آینده شاید دیگر در گاراژها متولد نشوند، بلکه در ابرهای محاسباتی پدیدار گردند، اما همچنان همان نیاز باستانی ما به قهرمان، قربانی و رستگاری را برآورده خواهند کرد. حماسه ادامه دارد، فقط پلتفرم عرضه آن از پرده سینما به واقعیت افزوده منتقل خواهد شد.

دکتر علیرضا مجیدی

پزشک، نویسنده و بنیان‌گذار وبلاگ «یک پزشک»

دکتر علیرضا مجیدی، نویسنده و بنیان‌گذار وبلاگ «یک پزشک».
با بیش از ۲۰ سال نویسندگی «ترکیبی» مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!

دربارهٔ علیرضا مجیدی در یک پزشک