اگر هیچ انسانی نمیمرد جمعیت زمین چقدر بود؟ واکاوی تاریخچه آماری بشر
تصور کنید اگر تمام انسانهایی که از سپیدهدم تاریخ تاکنون روی این سیاره قدم گذاشتهاند، ناگهان زنده میشدند، چه ازدحامی در خیابانها شکل میگرفت؟ این پرسش که تعداد کل انسانهای تاریخ چقدر است، صرفاً یک کنجکاوی ساده نیست؛ بلکه کلیدی برای درک فشار ما بر منابع زمین و شکوه تمدن بشری است. در این مقاله قصد داریم با نگاهی به آمارهای جمعیتی و تحلیلهای تاریخی، جمعیت تجمعی بشر را بررسی کنیم. آیا واقعاً تعداد زندگان امروز با کل مردگان تاریخ برابری میکند؟ یا ما تنها بخش کوچکی از یک کاروان عظیم هستیم که قرنهاست در حال حرکت است؟ با ما همراه باشید تا از زوایای مختلف، اعداد و ارقام شگفتانگیز جمعیتشناسی تاریخی را مرور کنیم.
فهرست مطالب
💡مختصر و مفید
بر اساس تخمینهای علمی و مدلهای جمعیتشناسی تاریخی، تا به امروز حدود ۱۱۷ میلیارد انسان روی کره زمین متولد شدهاند. این محاسبه با در نظر گرفتن نرخ باروری و مرگومیر از حدود ۵۰ هزار سال پیش انجام شده است. جالب است بدانید که جمعیت ۸ میلیاردی فعلی جهان، تنها حدود ۷ درصد از کل انسانهایی است که تاکنون زیستهاند. با وجود پیشرفتهای پزشکی، اکثریت مطلق بشریت اکنون در دل خاک خفتهاند و ما نسل خوششانسی هستیم که در دوران انفجار جمعیت زندگی میکنیم. در واقع، اگر هیچ انسانی نمیمرد، اکنون فضایی برای ایستادن روی زمین باقی نمیماند.
پیشزمینه تاریخی و ظهور گونه انسان
برای درک اینکه چند نفر روی زمین زندگی کردهاند، ابتدا باید به نقطهای برگردیم که انسان مدرن یا همان هوموساپینس (Homo sapiens) برای نخستین بار در آفریقا ظاهر شد. این دوران که به حدود دویست تا سیصد هزار سال پیش بازمیگردد، زمانی بود که گروههای کوچک شکارچی-گردآورنده در محیطی خشن و سرشار از خطرات طبیعی برای بقا میجنگیدند. در آن زمان، نرخ مرگومیر نوزادان به شدت بالا بود و امید به زندگی به ندرت از مرز بیست سال فراتر میرفت. این شرایط باعث میشد که رشد جمعیت به شکلی بسیار کند صورت بگیرد؛ به طوری که قرنها طول میکشید تا تنها چند هزار نفر به جمعیت کل جهان اضافه شود.
در این دوران طولانی که پیشنیاز تمدن امروزی ما محسوب میشود، جمعیت بشر مانند یک شعله کوچک در برابر توفانهای اقلیمی بود. تغییرات آب و هوایی و دورههای یخبندان بارها جمعیت انسان را تا مرز انقراض پیش بردند. مطالعات ژنتیکی نشان میدهد که در دورههایی، کل جمعیت تولیدمثلکننده انسان به چند ده هزار نفر کاهش یافته بود. در واقع، بخش بزرگی از تاریخ بشریت در سکوتی جمعیتی سپری شد و تنها با اختراع کشاورزی در حدود ده هزار سال پیش بود که موتور محرک جمعیت شروع به تپش کرد. درک این دوران اولیه برای تحلیل آمارهای بعدی ضروری است، زیرا بخش عمدهای از «مردگان تاریخ» متعلق به هزاران سال پیش هستند که هیچ سندی از آنها جز استخوانهای پراکنده باقی نمانده است.
بررسی آماری جمعیت انسان از ابتدا تا کنون
چه تعداد انسان تا به حال روی کره زمین زندگی کردهاند؟ به عبارت سادهتر اگر هیچ انسانی از ابتدای پیدایش این گونه، نمیمرد، حالا روی کره زمین چند نفر انسان وجود داشت؟ امسال جمعیت کره زمین، از هشت میلیارد تجاوز میکند (در زمان نگارش اصلی مقاله ۷ میلیارد بود). سازمان ملل پیشبینی میکند که سال ۲۱۰۰ جمعیت دنیا به ۱۰.۱ میلیارد نفر برسد.
دویست هزار سال قبل، گونه انسان در خاک آفریقا ظاهر شد، اما ۱۹۰ هزار سال طول کشید تا جمعیت انسانها به چهار میلیون نفر برسد. بله! تا همین ده هزار سال قبل کل جمعیت دنیا به اندازه آدمهایی بود که هر روز صبح با متروی شهر نیویورک (New York City Subway) جابجا میشوند! اما با آغاز قرن نوزدهم و روند صنعتی شدن (Industrialization)، جمعیت انسانها به ناگهان افزایش یافت و به یک میلیارد نفر رسید.
این افزایش جمعیت تنها به خاطر افزایش تولدها نبود، بلکه افزایش طول عمر آدمها هم عامل مهمی بود. در دهههای اخیر هم با اینکه میزان باروری کاهش یافته است، اما به خاطر پیشرفت دانش پزشکی، طول عمر انسانها بسیار بیشتر شده است و بنابراین بر جمعیت دنیا افزوده میشود. به سؤال اصلی برگردیم. برای تخمین عدد کل انسانهایی که روی این کره خاکی به دنیا آمدهاند ما باید دو چیز را بدانیم: ۱- طول عمر متوسط انسانها در طول تاریخ ۲- جمعیت دنیا در بازههای زمانی مختلف.
تا قبل از قرن اخیر، امید به زندگی (Life Expectancy) بین ۲۰ تا ۳۵ سال بود، اما در قرن اخیر امید به زندگی به طور متوسط ۶۷ سال است که البته بر حسب ناحیه و کشور مقداری متفاوت است، مثلاً در موناکو، امید به زندگی ۸۹ سال است، در حالی که در آنگولا تنها ۳۹ سال است. حالا این اطلاعات را در فرمول زیر میگذاریم:
عدد ۵۷ میلیارد به دست میآید (البته در برآوردهای جدیدتر این عدد تا ۱۱۷ میلیارد نیز ذکر شده است). با توجه به جمعیت کنونی دنیا، جهان در حال حاضر پذیرای حدود ۱۲ درصد کل انسانهایی است که تا به حال روی آن به دنیا آمدهاند.
انقلاب صنعتی و جهش ناگهانی جمعیت
نقطه عطف تاریخ جمعیت بشر، بدون شک انقلاب صنعتی بود. پیش از این دوران، جمعیت جهان در یک تعادل شکننده قرار داشت که توسط قحطیها، جنگها و بیماریهای واگیردار کنترل میشد. با ظهور فناوریهای نوین در قرن هجدهم و نوزدهم، نه تنها روشهای تولید غذا بهبود یافت، بلکه استانداردهای بهداشتی نیز به شکل چشمگیری ارتقا پیدا کرد. صابون، سیستمهای فاضلاب شهری و در نهایت کشف واکسنها، چهره مرگ را در جوامع تغییر دادند. این تغییرات باعث شد که نرخ مرگومیر نوزادان که در طول تاریخ بسیار بالا بود، به شدت کاهش یابد و تعداد افرادی که به سن باروری میرسیدند، چندین برابر شود.
این جهش جمعیتی که به آن انتقال جمعیتی (Demographic Transition) میگویند، ابتدا در اروپا و سپس در سایر نقاط جهان رخ داد. برای هزاران سال، جمعیت جهان به سختی رشد میکرد، اما ناگهان در عرض کمتر از دویست سال، از یک میلیارد به هشت میلیارد نفر رسید. این رشد انفجاری در تاریخ بیولوژیکی هیچ موجود زندهای با این ابعاد سابقه نداشته است. در واقع، حجم عظیمی از دادههای آماری که ما امروز برای تخمین جمعیت کل تاریخ استفاده میکنیم، تحت تأثیر همین دوره کوتاه اما پربار است. ما در دورانی زندگی میکنیم که تراکم حضور انسان بر زمین، تمام رکوردهای گذشته را جابجا کرده است.
چالشهای تخمین جمعیت در دوران باستان
یکی از دشوارترین بخشها در پاسخ به این سوال که چند نفر روی زمین زندگی کردهاند، فقدان سرشماریهای دقیق در دوران باستان است. اولین سرشماریهای سازمانیافته متعلق به امپراتوریهای بزرگی مانند رم و چین باستان است، اما حتی آن آمارها نیز فقط مردان یا مالیاتدهندگان را شامل میشد. برای تخمین جمعیت در دوران پارینهسنگی و نوسنگی، دانشمندان ناچارند به شواهد باستانشناسی و ظرفیت زیستی زمین اتکا کنند. آنها با بررسی وسعت سکونتگاههای قدیمی و میزان غذای قابل استحصال در هر کیلومتر مربع، حدس میزنند که در هر دوره چه تعداد انسان میتوانستهاند در کنار هم زندگی کنند.
عدم قطعیت در این محاسبات بسیار بالاست. برای مثال، نرخ باروری در جوامع اولیه باید بسیار بالا میبود (حدود ۸۰ تولد در هر ۱۰۰۰ نفر در سال) تا صرفاً جمعیت منقرض نشود. به همین دلیل، کوچکترین تغییر در فرض ما درباره نرخ موالید هزاران سال پیش، میتواند عدد نهایی ۱۱۷ میلیارد نفر را چندین میلیارد جابجا کند. جمعیتشناسان (Demographers) برای حل این مشکل از مدلهای احتمالی و شبیهسازیهای کامپیوتری استفاده میکنند. این چالشها نشان میدهند که عدد نهایی، بیش از آنکه یک آمار دقیق باشد، یک تخمین علمی هوشمندانه است که مدام با یافتههای جدیدتر بهروزرسانی میشود.
تأثیر اپیدمیها و جنگها بر نمودار جمعیتی
تاریخ بشر همواره با بحرانهای عظیم همراه بوده که به طور موقت رشد جمعیت را متوقف کرده یا حتی معکوس نمودهاند. بزرگترین این بحرانها مرگ سیاه یا طاعون خیارکی در قرن چهاردهم بود که تخمین زده میشود حدود ۳۰ تا ۶۰ درصد جمعیت اروپا را به کام مرگ فرستاد. در آن زمان، جمعیت کل جهان به وضوح کاهش یافت و دههها طول کشید تا دوباره به سطح قبلی بازگردد. این رویدادهای فاجعهبار، حفرههای بزرگی در پیوستگی جمعیتی ایجاد کردند که در محاسبات جمعیت تجمعی باید به دقت لحاظ شوند.
علاوه بر بیماریها، جنگهای جهانی و قحطیهای گسترده نیز تأثیرات موضعی و جهانی شدیدی داشتهاند. با این حال، نکته شگفتانگیز اینجاست که قدرت تولیدمثل بشر همواره بر این فجایع غلبه کرده است. حتی پس از جنگ جهانی دوم، جهان شاهد یک «بیبی بوم» (Baby Boom) یا انفجار موالید بود که خلاءهای جمعیتی را به سرعت پر کرد. مطالعه این نوسانات به ما کمک میکند بفهمیم که چرا توزیع انسانها در طول تاریخ یکنواخت نبوده است. در واقع، سهم بزرگی از تعداد کل انسانها متعلق به دورههای ثبات نسبی است که در آن دسترسی به منابع غذایی پایدارتر بوده و بلایای طبیعی کمتر جان انسانها را تهدید میکرده است.
جمعبندی نهایی
در نهایت، دانستن اینکه حدود ۱۱۷ میلیارد نفر پیش از ما روی این کره خاکی زیستهاند، حسی از تواضع و مسئولیت را در ما برمیانگیزد. ما اکنون بر شانههای غولهایی ایستادهایم که در طول هزاران سال، دانش، فرهنگ و ابزارهای لازم برای بقا را توسعه دادند. نسبت ۷ درصدی زندگان به کل درگذشتگان نشان میدهد که ما اقلیتی خوششانس در میان دریایی از تاریخ هستیم. درک این ابعاد جمعیتی به ما کمک میکند تا در سیاستگذاریهای محیطزیستی و اجتماعی، با خردمندی بیشتری عمل کنیم و بدانیم که زمین، میراثی امانتی از سوی میلیاردها انسانی است که پیش از ما در آن کوشیدهاند.
سوالات متداول
با بیش از ۲۰ سال نویسندگی «ترکیبی» مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!
مطالب مرتبط
سلام آقا بهنام معیار انسانیت از ابتدای خلقت تا به امروز بسیار متفاوت بوده و در آینده که که همه انسانهای امروز دیگر وجود ندارد بارها تغییر میکند ملاکهای انسانیت در هر عصر و زمان متغیر است
حالا 7یا20یا50یا100میلیارد ادم روی این این کروه ی خاکی بودن من دوس دارم بدونم از این تعداد تا به امروز چند نفرشون انسان بودن فرمول این رو محبت کنید محاسبه کنید با تشکر و چرا گفتن حضرت ادم و نگفتن حضرت انسان شما الان تو این دوره بکسی بگین ادم محترم تره یا بگین انسان والا منکه بعضی مواقع هنگ میکنم در یکسری مسائل ریز
بنظر بنده ی حقیر محاسبه ی تعداد جمعیت جهان محال و نشدنی ،اگر ب سیر تکاملی اعتقادی باشد هرگز این محاسبه صورت نخواهد گرفت ،چون کاملا بی مفهوم و بی معنی خواهد بود ،مادام اینکه جمعیت کل حیات و هستی را محاسبه کنیم ،یعنی کل موجوداتی ک روی کره ی خاکی زندگی کرده اند
سلام سازمان ملل زده ۸۰ میلیارد……
ببخشید ولی اگر شما به سایت ویکی پدیا مراجعه کنید میبینید که اونجا نوشته جمعیت مردم جان تا به حال حدود 80 میلیارد نفر برآورد شده
با سلام ، جهان هستم و بر اساس منطق ریاضی در شاخه دو دوئی ؛ باینری ؛ جمعیت جهان از ابتدای خلقت تا الآن میبایست کمتر از دو برابر جمعیت الآن باشد مگر اینکه قبلا نسلهائی آمده و بعدها منقرض شده باشند .
اقامهدی طبق نظر دین وبعضی از ایات وروایات موجودات دیگه ای تقریبا شبیه انسان هم زندگی میکردن ودر اخر هم مردن ومنقرض شدن ولی حضرت ادم مال 8.9هزار سال پیشه تقریبا و اون چیزی که قران گفته همه ی ماها و انسانهای دیگه از نسل ایشون هستیم
مرسی , مطلب جالبی را انتخاب کردید
ولی من در جایی خواندم که جمعیت جهان از ابتدا تا به حال بین
21 تا 23 میلیارد نفر بوده است
ایا شما میدانید کدام امار صحیح تر است وچرا ؟
اگر میدانید لطفا درباره آن هم توضیح بفرمایید خیلی خیلی ممنون
با تشکر از مطلب بسیار جالبتون.
من در جایی خوندم که قدیمی ترین فسیل انسان پیدا شده مربوط به چهار میلیون سال پیشه و در افریقا پیدا شده قدمت زندگی انسان بر وری زمین خیلی بیشتر از دویست هزار سال پیشه.
یعنی بیش از دویست هزار سال است که انسان روی زمین زندگی میکنه؟!
یعنی بیش از دویست هزار سال است که از بهشت رانده شده ایم؟!
ببخشید دکتر مجیدی ولی تو پاراگراف چهارم خط سوم کلمه “تولد” بعد از “میزان” فکر کنم جا افتاده است…
خیلی مطلب جالبی بود… 58 میلیارد!!!!!!
ممنون
بسیار مطلب جالبی بود.
من به این موضوع همیشه فکر میکردم و جالب اینجاست که اصلاً فکر نمیکردم بیش از 1 میلیارد نفر قبل از ما زندگی کرده باشن که با این مطلب شما بسیار تعجب کردم.