چه کسانی نباید با هواپیما پرواز کنند و چرا؟
شاید برایتان پیش آمده باشد که هنگام رزرو بلیت هواپیما، یکی از آشنایان با نگرانی گفته باشد: «مطمئنی حالت خوبه؟ آخه فلانی با شرایط شبیه تو پرواز کرد و حالش بد شد». پرواز با هواپیما اگرچه برای بیشتر مردم تجربهای امن و بیدردسر است، اما برای برخی افراد با مشکلات خاص جسمی، میتواند خطرناک یا حتی تهدیدکننده زندگی باشد. فشار هوای داخل کابین، کمبود نسبی اکسیژن و محدودیتهای حرکتی در طول پرواز، عواملی هستند که در برخی بیماران تأثیر جدی میگذارند. در جایی خواندم که پزشکی توصیه کرده بود: «اگر کسی بهتازگی سکته کرده یا تحت جراحی مغز قرار گرفته، تا چند هفته باید از پرواز اجتناب کند». این هشدار نشان میدهد که دانستن اینکه «چه کسانی نباید با هواپیما پرواز کنند» فقط یک نگرانی ساده نیست، بلکه موضوعی جدی در طب سفر محسوب میشود.
یکی از دوستان نقل میکرد که مادرش پس از یک عمل سنگین زانو، برای رفتن به مراسم خانوادگی بلیت هواپیما گرفت، اما پزشک مخالفت کرد و گفت پرواز ممکن است باعث لخته شدن خون در پاها شود. خیلیها نمیدانند که برخی شرایط پزشکی ظاهراً ساده، در ارتفاع ۱۰ هزار متری میتواند شدت پیدا کند. حتی یک سرماخوردگی ساده ممکن است در پرواز باعث درد شدید گوش شود، چه برسد به شرایط پیچیدهتری مانند بیماریهای قلبی یا ریوی. بعضی افراد بهدلیل مسائل روانی مانند ترس شدید از پرواز یا اختلالهای اضطرابی نیز ممکن است دچار بحران شوند. شرکتهای هواپیمایی نیز در صورت وجود شرایط خاص، میتوانند از پذیرش مسافر خودداری کنند. پس دانستن اینکه چه کسانی نباید پرواز کنند، نهفقط برای خود فرد، بلکه برای سلامت دیگران و ایمنی پرواز هم ضروری است.
در مقاله امروز، قرار است نگاهی علمی و دقیق بیندازیم به مهمترین دلایلی که پزشکان توصیه میکنند برخی افراد پرواز نکنند. از بیماریهای قلبی گرفته تا نوزادان تازهمتولدشده، و از کسانی که دچار فشار سینوساند تا افرادی که جراحیهای خاصی داشتهاند. دانستن این محدودیتها میتواند از یک حادثه ناخواسته پیشگیری کند و سفر هوایی را برای همه ایمنتر سازد. در ادامه با پنج فکت مهم درباره کسانی که نباید با هواپیما پرواز کنند آشنا میشویم.
۱- بیماران قلبی ناپایدار نباید با هواپیما پرواز کنند
افرادی که بهتازگی دچار سکته قلبی شدهاند یا در مرحله ناپایدار بیماری قلبی هستند، باید از پرواز اجتناب کنند. فشار داخل کابین هواپیما کمتر از سطح زمین است و این کمبود نسبی اکسیژن میتواند برای قلبی که تازه آسیب دیده خطرناک باشد. حتی مسافتی کوتاه ممکن است باعث بروز درد قفسه سینه، تنگی نفس یا آریتمی قلبی شود. معمولاً توصیه میشود بیمارانی که دچار انفارکتوس میوکارد شدهاند، حداقل دو هفته صبر کنند و سپس با اجازه پزشک پرواز کنند. در مورد بیماران با آنژین ناپایدار یا نارسایی شدید قلب، ممکن است اصلاً پرواز توصیه نشود. برخی شرکتهای هواپیمایی حتی از مسافرانی با سابقه بیماری شدید قلبی، گواهی پزشکی درخواست میکنند. در صورت ضرورت پرواز، استفاده از اکسیژن مکمل (Supplemental Oxygen) در طول پرواز ممکن است لازم باشد. هرگونه تغییر در داروهای قلبی باید پیش از سفر هماهنگ شود. تصمیم نهایی باید بر اساس ارزیابی کامل پزشک متخصص باشد، نه تنها احساس بهتر بیمار.
۲- افراد دچار لخته خون یا در معرض ترومبوز وریدی در معرض خطرند
ترومبوز وریدی عمقی (Deep Vein Thrombosis یا DVT) یکی از خطرناکترین مشکلاتی است که میتواند در طول پروازهای طولانی رخ دهد. نشستن طولانیمدت و عدم تحرک در پرواز، زمینه را برای تشکیل لخته در رگهای عمقی پا فراهم میکند. این لختهها ممکن است بهسمت ریه حرکت کرده و آمبولی ریوی (Pulmonary Embolism) ایجاد کنند که میتواند کشنده باشد. افرادی که سابقه DVT دارند، یا بهتازگی جراحی بزرگ انجام دادهاند، یا باردار هستند، در معرض خطر بالاتری قرار دارند. استفاده از جورابهای فشاری، تحرک هر یک ساعت در پرواز و مصرف مایعات از راههای پیشگیریاند. در برخی موارد، پزشک داروهای ضدانعقاد مانند هپارین با دوز پایین را پیش از پرواز توصیه میکند. مسافرانی که داروی ضدانعقاد مصرف میکنند، باید در مورد تنظیم دوز دارو در طول سفر با پزشک مشورت کنند. هرگونه ورم، درد ساق پا یا تنگی نفس بعد از پرواز باید جدی گرفته شود. این مشکل اگرچه نادر است، اما جزء اورژانسهای پروازی محسوب میشود.
۳- افراد دچار بیماریهای ریوی شدید نباید بدون اکسیژن پرواز کنند
کاهش فشار اکسیژن داخل کابین هواپیما ممکن است برای افراد مبتلا به بیماریهای مزمن ریوی مانند COPD، فیبروز ریوی یا آسم کنترلنشده، مشکلساز شود. این افراد در پرواز با خطر افت اکسیژن خون (Hypoxemia) مواجهاند که میتواند باعث تنگی نفس، سردرد، گیجی یا حتی نارسایی تنفسی شود. پیش از پرواز، تست «شبیهسازی ارتفاع» (Hypoxia Altitude Simulation Test) برای ارزیابی نیاز به اکسیژن انجام میشود. اگر نیاز به اکسیژن تشخیص داده شود، باید هماهنگی با شرکت هواپیمایی برای فراهمکردن اکسیژن صورت گیرد. اکسیژن شخصی (مانند کپسولهای خانگی) در پرواز مجاز نیست و فقط اکسیژن مورد تأیید شرکت هوایی قابل استفاده است. برای برخی بیماران، پرواز اصلاً توصیه نمیشود، بهویژه اگر در مراحل پیشرفته بیماری یا در فاز حاد عفونت تنفسی باشند. همچنین بیماران مبتلا به سل فعال باید از پرواز خودداری کنند تا از انتقال بیماری جلوگیری شود. وضعیت پایدار تنفسی شرط اولیه سفر هوایی امن برای این افراد است.
۴- افراد با جراحی مغز یا آسیبهای جمجمهای اخیر در معرض خطر بالایی هستند
فشار هوای داخل کابین میتواند در بیماران با جراحی مغز، ضربه مغزی یا وجود هوای حبسشده در حفرههای جمجمه (Pneumocephalus)، بسیار خطرناک باشد. در این موارد، تغییرات فشار ممکن است باعث گسترش هوا در مغز و افزایش فشار داخل جمجمه شود. چنین وضعیتی میتواند منجر به تشنج، سردرد شدید یا حتی کاهش سطح هوشیاری شود. معمولاً پس از جراحی مغز، پزشکان حداقل ۴ تا ۶ هفته زمان لازم برای پرواز در نظر میگیرند. در مواردی که بیمار هنوز دچار علائم عصبی فعال است، پرواز بهکلی ممنوع است. همچنین پس از تخلیه آبسه یا تروما به ناحیه سر، بهتر است سفر هوایی به تعویق بیفتد. حتی حضور هوا در سینوسها پس از شکستگی صورت میتواند مشکلساز باشد. مشورت با جراح مغز پیش از هرگونه سفر هوایی ضروری است. این شرایط از آن دسته مواردی است که نادیده گرفتن آن ممکن است با عواقب سنگینی همراه شود.
۵- نوزادان نارس یا تازهمتولدشده نیاز به ارزیابی دقیق دارند
پرواز با هواپیما برای نوزادان، بهویژه نوزادان نارس یا آنهایی که کمتر از ۷ روز سن دارند، میتواند خطرناک باشد. سیستم تنفسی نوزادان در این سن هنوز بهطور کامل تکامل نیافته و نسبت به کاهش فشار اکسیژن بسیار حساس است. همچنین تغییرات فشار داخل کابین ممکن است باعث مشکلات گوش میانی و درد شدید شود. پزشکان معمولاً توصیه میکنند نوزادان سالم پس از ۷ روز و نوزادان نارس پس از بررسی کامل وضعیت تنفسی و قلبی، اجازه پرواز پیدا کنند. اگر نوزاد به تجهیزات تنفسی وابسته باشد یا بهتازگی از مراقبتهای ویژه نوزادان ترخیص شده باشد، پرواز تا چند هفته به تأخیر میافتد. برخی شرکتهای هواپیمایی حتی اجازه سوار شدن نوزادان خیلی کوچک را نمیدهند. در مواردی که پرواز ضروری است، پزشک باید گواهی سلامت صادر کند و برنامههای حمایتی از جمله اکسیژن یا مانیتورینگ مدنظر قرار گیرد. پرواز برای نوزاد، نباید بدون بررسی کامل و رضایت متخصص کودکان انجام شود. سلامت کودک همیشه باید اولویت اصلی در برنامهریزی سفر باشد.
۶- افراد مبتلا به عفونتهای فعال واگیردار بهتر است پرواز نکنند
مسافران مبتلا به بیماریهای عفونی واگیردار مانند آنفلوآنزا (Influenza)، سرخک (Measles)، آبلهمرغان (Varicella) یا حتی کووید-۱۹ باید از پرواز اجتناب کنند. این بیماریها از طریق قطرات تنفسی در محیطهای بسته مانند کابین هواپیما بهراحتی منتقل میشوند. افرادی که تب بالا، سرفه شدید یا علائم شدید تنفسی دارند، خطر انتقال بیماری به دیگر مسافران را به همراه دارند. برخی شرکتهای هواپیمایی در موارد مشهود، از سوار شدن این افراد جلوگیری میکنند. حتی بیماریهای گوارشی حاد مانند اسهال شدید یا استفراغ میتوانند در طول پرواز منجر به کمآبی و عوارض جدی شوند. از سوی دیگر، شرایط بهداشتی ضعیف یک بیمار ممکن است منبع آلودگی برای دیگران شود. سازمانهای بهداشتی توصیه میکنند بیماران تا زمان بهبودی کامل از سفر هوایی خودداری کنند. در صورت اجبار به سفر، رعایت نکات بهداشتی، استفاده از ماسک و حفظ فاصله با دیگران الزامی است. آگاهی از زمانهای واگیردار بودن بیماریها نیز نقش مهمی در تصمیمگیری برای پرواز دارد.
۷- افراد دچار ترس شدید از پرواز یا فوبیای پروازی باید احتیاط کنند
افرادی که دچار فوبیای پرواز (Aviophobia) هستند، ممکن است در طول پرواز دچار اضطراب شدید، تپش قلب، تنگی نفس یا حتی حملات پانیک (Panic Attack) شوند. این وضعیت نهتنها برای خود فرد استرسزاست، بلکه میتواند برای دیگر مسافران و خدمه پرواز نیز ایجاد نگرانی کند. در بسیاری موارد، این افراد پیش از پرواز دچار بیخوابی، بیقراری و علائم روانتنی میشوند. برخی از آنها برای کنترل استرس، بدون تجویز پزشک به داروهای آرامبخش یا الکل پناه میبرند که خطرآفرین است. درمان شناختی رفتاری (CBT) یکی از روشهای مؤثر برای مدیریت این نوع فوبیاست. همچنین داروهای ضداضطراب با تجویز پزشک میتوانند برای سفرهای ضروری کمککننده باشند. برخی ایرلاینها کلاسهای آموزشی برای غلبه بر ترس از پرواز برگزار میکنند. افرادی که فوبیای شدید دارند، بهتر است پیش از رزرو بلیت با روانپزشک مشورت کنند. پرواز در شرایط روانی ناپایدار میتواند تجربهای سخت و غیرقابل پیشبینی شود.
۸- افراد با شکستگیهای درماننشده یا گچگرفته باید با احتیاط پرواز کنند
پرواز در حالیکه یکی از اندامها در گچ (Cast) قرار دارد، بهویژه اگر گچ تازه و بسته باشد، ممکن است خطرناک باشد. در فشار هوای پایین کابین، گچ بسته ممکن است باعث تورم، درد یا حتی سندرم کمپارتمان (Compartment Syndrome) شود. بههمین دلیل توصیه میشود حداقل ۴۸ ساعت پس از گچگیری اولیه پرواز انجام نشود، یا از گچهای شکافته (Bivalved Cast) استفاده شود. پزشک باید گچ را طوری طراحی کند که فضای کافی برای انبساط اندام فراهم باشد. در شکستگیهای لگن، ران یا ستون فقرات، حتی ممکن است پرواز بهکلی منع شود. برای مسافرانی با تحرک محدود، صندلیهای خاص یا کمک ویلچر باید از قبل هماهنگ شود. گاهی مصرف داروهای ضدانعقاد نیز برای جلوگیری از لخته لازم است. پروازهای طولانی برای این گروه با خطر DVT همراه است. مشورت پیش از سفر با پزشک ارتوپد یا جراح ضروری است.
۹- افراد دارای اختلالات فشار گوش یا مشکلات سینوسها باید با احتیاط پرواز کنند
افرادی که دچار عفونتهای سینوس، گرفتگی شدید بینی یا التهاب گوش میانی هستند، ممکن است در طول پرواز دچار درد شدید گوش یا سر شوند. دلیل این مشکل، ناتوانی در تطبیق فشار هوای داخل گوش با فشار محیط کابین است که منجر به آسیب پرده گوش میشود. این حالت بهویژه در زمان برخاستن و فرود هواپیما تشدید میشود. کودکان و نوزادان نیز بهدلیل کانالهای استاش باریکتر، بیشتر در معرض این مشکلاند. استفاده از قطره ضداحتقان بینی، آدامس جویدن یا بلع آب میتواند تا حدودی فشار را تنظیم کند. در موارد شدید، پزشک ممکن است مصرف دارو یا حتی استفاده از لولههای تهویه گوش را توصیه کند. افرادی که دچار عفونت فعال گوش هستند، بهتر است پرواز را به تعویق بیندازند. همچنین در صورت عمل جراحی گوش یا سینوس، باید از پزشک اجازه کتبی گرفت. درد گوش در پرواز گاهی بهقدری شدید میشود که حتی باعث سوراخ شدن پرده گوش میشود.
۱۰- زنان باردار در هفتههای پایانی نباید پرواز کنند
زنان باردار بهطور کلی میتوانند تا هفته ۳۶ بارداری، در صورت سلامت عمومی، پرواز کنند. اما پس از این هفته یا در بارداریهای پرخطر، پرواز ممکن است ممنوع یا نیازمند مجوز پزشکی باشد. برخی ایرلاینها در هفتههای پایانی بارداری، حتی با وجود سلامت کامل، اجازه پرواز نمیدهند. دلیل آن، احتمال زایمان ناگهانی در هواپیما و نبود امکانات پزشکی مناسب است. همچنین در بارداریهای دوقلو، این محدودیتها از هفته ۳۲ آغاز میشود. پرواز در بارداریهای با سابقه خونریزی، فشارخون بالا، دیابت بارداری یا سابقه زایمان زودرس نیز توصیه نمیشود. زنان باردار باید در پرواز تحرک کافی داشته باشند، مایعات بنوشند و از بستن کمربند ایمنی در پایین شکم استفاده کنند. توصیه میشود نامهای از پزشک مبنی بر سلامت برای پرواز همراه داشته باشند. سلامت مادر و جنین باید اولویت اصلی در هر تصمیمگیری برای سفر هوایی باشد.
مطالب مرتبط
