چرا یخ شناور میشود؟
یخ جسمی جامد است. هنگامیکه درجه حرارت باندازه کافی پائین باشد آب تبدیل به یخ جامد میگردد، وقتیکه آب منجمد میشود انبساط زیادی پیدا میکند. ده کوارت (هر کوارت تقریبا معادل یک لیتر است) آب در حدود 11 کوارت یخ میسازد. طبق یک اصل ریاضی که برای اولین بار بوسیله ارشمیدس ریاضیدان یونانی در قرن سوم قبل از میلاد کشف گردید و بنام قانون «ارشمیدس» معروف است، اشیاء در روی آب شناور شده و یا در آن فرو میروند. این قانون میگوید که هر شیئی در دایمی وارد گردد، باندازه وزن مایع هم حجم آن از وزنش کم میشود.
سنگینی چوب نصف آب است بنابراین باندازه نیمی از حجم آن در آب شناور میشود. چوب پنبه باندازه یک پنجم آب سنگینی دارد و یخ در حدود نه دهم آب سنگینی دارد، بهمین سبب است که تقریبا نه دهم هر کوه یخ در زیر آب قرار دارد و بنابراین در حقیقت ممکنست که یک کوه یخ خیلی بزرگتر از آن مقداری باشد که ظاهرا بنظر میرسد؟
و یخ نزدیک نقطه انجماد ممکنست که با وارد آمدن فشار اضافی موقتا ذوب شود ولی هنگامی که این فشار قطع شود فورا دوباره منجمد میگردد.
وقتیکه یک توپ برفی را فشار میدهید مقداری از کریستالهای یخ را ذوب میکنید ولی مجددا آنها یخ بسته و هنگامیکه فشار را متوقف نمائید توپ سختتر میشود.
چون آب موقعیکه یخ میبندد زیاد منبسط شده و نیروی زیادی هنگام تشکیل یخ بکار میبرد، بنابراین صخرهها و سنگهای بزرگ غالبا در اثر انجماد آب در ترکها یا حفرههای کوچک آنها، متلاشی میگردند و این اصل در شکسته شدن تدریجی کوهها اهمیت دارد. در حقیقت، در معادن سنگ فنلاند برای شکسن قطعه سنگهای بزرگ، کارگران معدن با پر کردن ترکهای این سنگها با آب و انجماد آب در آنها قطعات بزرگ را متلاشی میکنند.
مطالب مرتبط
