چرا باید کتاب پادشکننده، نوشته نسیم نیکلاس طالب را بخوانیم؟

۱ فروردین ۱۴۰۱آخرین بروزرسانی: ۵ فروردین ۱۴۰۱

زمان تقریبی مطالعه 5 دقیقه

نسیم نیکلاس طالب، نویسنده، فیلسوف و تحلیلگر لبنانی‌الاصل در ۱۹۶۰ متولد شد. او با تحصیل در رشته MBA در پنسیلوانیا، وارد عرصه حرفه‌ای خود شد. طالب ادامه تحصیلات خود را در دانشگاه پاریس پیگیری کرد و موفق به اخذ مدرک دکتری در این رشته در دانشگاه دوفین شد. طالب در فعالیت‌های حرفه‌ای خود بیشتر بر تحلیل آماری، مدیریت ریسک و تصادف متمرکز شده است و در این زمینه دانشمندی برجسته محسوب مب‌شود. طالب در زمینه سرمایه‌گذاری در وال استریت هم دستی برآتش دارد و یکی از معروف‌ترین سرمایه‌گذاران این عرصه محسوب می‌شود. همزمان تدریس در دانشگاه هم از دیگر فعالیتهای او محسوب می‌شود. طالب مجموعه کتاب‌هایی تحت عنوان اینسرتو به نگارش درآورده است که قوی سیاه، فریب خورده تصادف، تخت پروکراست، پوست در بازی و نهایتا پادشکننده از کتاب‌های این مجموعه محسوب می‌شوند.

نسیم نیکلاس طالب، آدم عجیبی است با ایده‌های عجیب و خط‌شکن. برخی حرف‌های کتاب‌های او را خواهیم پذیرفت و برخی را رد خواهیم کرد. درستش هم همین است. خواندن این کتاب و کلا نوشته‌های نسیم طالب، حوصله و تمرکز خاصی را می‌طلبد.

پیشنهاد می‌کنم این کتاب را بیش از یکبار بخوانید و در مطالعه اول، از مواردی که خود نویسنده گفته است «این بخش فنی است» بگذرید. احتمالا چندین بار نیاز خواهد شد که به بخش واژه نامه و خلاصه کتاب مراجعه کنید.

پادشکنندگی اصلا یعنی چه؟

بعضی چیزها هستند که از شوک بهره می‌برند؛ وقتی در معرض نوسان، تصادفی بودن، بی‌نظمی و عوامل استرس زا قرار می‌گیرند، شکوفا می‌شوند و رشد می‌کنند. آن‌ها عاشق ماجراجویی، ریسک و عدم قطعیت‌اند. اما با وجود فراگیری این پدیده در همه جا، هیچ واژه‌ای برای متضاد کلمه شکننده وجود ندارد. پس بیایید اسمش را بگذاریم پادشکننده.

پادشکنندگی چیزی فراتر از تاب آوری یا استواری است. تاب آور کسی است که در مقابل شوک‌ها مقاومت می‌کند و همانی که بود باقی می‌ماند؛ پادشکننده اما از آن چیزی که بود بهتر می‌شود. این خصیصه هر آن چیزی است که با زمان تغییر می‌کند: تکامل، فرهنگ، ایده‌های انقلاب‌ها، نظام‌های سیاسی، نوآوری‌های فناورانه، موفقیت‌های فرهنگی و اقتصادی، بقای جمعی، دستورپخت‌های خوب ، پیدایش شهرها، فرهنگ‌ها، نظام‌های حقوقی، جنگل‌های استوایی، مقاومت باکتریایی… حتی وجود خودمان به عنوان گونه‌هایی روی این سیاره.

پادشکننده عاشق تصادفی بودن و عدم قطعیت است که از همه مهمتر، به معنی عشق به خطاست یعنی دسته خاصی از خطاها. پادشکنندگی خصلت بی‌نظیری دارد که به ما اجازه میدهد با ناشناخته‌ها دست و پنجه نرم کنیم و بدون داشتن درکی از جریان امور، کار کنیم و کارمان را هم خوب انجام دهیم. بگذارید کمی بی‌پرواتر باشم: به لطف پادشکنندگی، کار کردن ما خیلی بهتر از فکر کردنمان شده است.

به راحتی می‌توانیم چیزهایی را پیرامون خودمان ببینیم که حدی از استرس زاها و نوسان را دوست دارند: نظام‌های اقتصادی، بدن‌مان، تغذیه ما و روان‌مان. حتی قراردادهای مالی هم پادشکننده هستند. آن‌ها به وضوح برای سود بردن از نوسان و بی‌ثباتی بازار طراحی شده‌اند.

با درک سازوکارهای پادشکنندگی می‌توانیم راهنمای نظام‌مند و جامعی درست کنیم برای تصمیم‌گیری ناپیش بینانه تحت عدم قطعیت در تجارت، سیاست، طبابت و به طور کلی زندگی و هر جایی که ناشناخته‌ها غالب‌اند، هر وضعیتی که تصادفی بودن، پیش بینی ناپذیری، ابهام یا درک ناقص از قضایا در آن هست.

سنجش شکنندگی، راه حلی در اختیارمان می‌گذارد برای مسئله‌ای که من به آن می‌گویم مسئله قوی سیاه؛ یعنی عدم امکان محاسبه ریسک رویدادهای نادر دارای عواقب و پیش بینی وقوع آن‌ها. کنترل میزان آسیب پذیری از نوسان، راحت‌تر از پیش بینی رویدادی است که می‌تواند باعث آن آسیب شود.

اگر پادشکنندگی خصلت تمام سیستم‌های طبیعی و پیچیده‌ای است که بقا یافته‌اند، پس محروم سازی این سیستم‌ها از نوسان، تصادفی بودن و عوامل استرس زا به آن‌ها آسیب خواهد زد. آن‌ها ضعیف می‌شوند، می‌میرند یا از هم می‌پاشند. ما اقتصاد، سلامت، زندگی سیاسی، آموزش و تقریبا هر چیزی را به واسطه جلوگیری از تصادفی بودن و نوسان، شکننده کرده‌ایم.

سیستم‌های پیچیده هم وقتی از استرس زاها محروم شوند ضعیف شده و حتی خواهند مرد. بخش عمده دنیای مدرن و ساختاریافته ما به واسطه سیاست‌ها و تدابیر بالا به پایینی (که در این کتاب به «توهمات شوروی هاروارد» ملقب شده) به ما آسیب رسانده است و می‌رساند و کاری که می‌کند دقیقا این است: بی‌احترامی و تحقیر پادشکنندگی سیستم‌ها.

شکننده گرها

عقیده ما این است که از دخالت در چیزهایی که ازشان سردر نمی‌آوریم پرهیز کنیم. بعضی افراد مستعد خلاف آن هستند.

شکننده گر، شیفته توهم شوروی هاروارد یعنی دست بالا گرفتن دسترسی به دانش علمی است. به خاطر چنین توهمی او همان کسی است که توجیه گرای ساده لوح، عقل گرا، یا گاهی صرفا یک عقل گرا نامیده می‌شود، از این لحاظ که باور دارد دلایل پشت قضایا، خود به خود برای او قابل فهم و قابل دسترس‌اند.

به جز فیزیک و به طور کلی در حوزه‌های پیچیده، دلایل پشت امور همیشه میل داشته‌اند که خودشان را کمتر برای ما آشکار سازند و برای شکننده گرها حتی کمتر. این خصلت چیزهای طبیعی است که خودشان را با یک دفترچه راهنما عرضه نمی‌کنند، چه حیف، اما مانع چندان بزرگی هم نیست: برخی از شکننده گرها دور هم جمع می‌شوند تا به کمک تعریف خود از «علم» آن دفترچه راهنما را خودشان بنویسند.

بنابراین به لطف شکننده گرها، فرهنگ نوین به طور فزاینده‌ای باعث ایجاد کوری و بی‌بصیرتی نسبت به امور اسرارآمیز، درک نکردنیدر زندگی می‌شود.

به طور خلاصه، شکننده گر (در حیطه پزشکی، اقتصادی، برنامه‌ریزی اجتماعی) کسی است که باعث می‌شود شما درگیر سیاست‌ها و کنش‌ها و هر چیز تصنعی شوید که در آن منافع، اندک و مشهود و عوارض جانبی، به طور بالقوه وخیم و نامشهود هستند.

شکننده گر پزشکی هم داریم که با مداخله بیش از حد، توانایی طبیعی بدن برای بهبود را انکار می‌کند و داروهایی به شما میدهد که به طور بالقوه عوارض جانبی بسیار وخیمی دارند؛ شکننده گیر سیاست (برنامه ریز اجتماعی مداخله جو) که اقتصاد را با یک ماشین لباسشویی که دائما نیاز به تعمیر دارد (آن هم به دست خودش) اشتباه می‌گیرد و منفجرش می‌کند؛ شکننده گر علم روانپزشکی با دارو و درمان میخواهد زندگی ذهنی و عاطفی کودکان را «بهبود بخشد»

شکننده گر مالی که باعث می‌شود مردم از مدل‌های «ریسکی» استفاده کنند که سیستم بانکداری را نابود می‌کند؛ شکننده گر نظامی که سیستم‌های پیچیده را مغشوش می‌کند؛ شکننده گر پیش بین که شما را تشویق می‌کند تا ریسک‌های بیشتری کنید.

برخلاف آنچه مردم گمان می‌کنند، یک سیستم تودرتو (کمپلکس) ، به سیستم‌ها، مقررات و سیاست‌های پیچیده نیاز ندارد. هرچه ساده‌تر، بهتر. پیچیدگی و بغرنجی به زنجیره فزاینده اثرات پیش بینی نشده می‌انجامد. مداخله‌ای که با وجود ابهام صورت می‌گیرد منجر به عواقب غیرمنتظره می‌شود و پوزش و عذرخواهی بابت عدم پیش بینی جنبه‌های «غیرمنتظره» آن عواقب را به دنبال دارد، سپس مداخله دیگری صورت می‌گیرد تا آن عوارض ثانویه را اصلاح کند که خودش منجر به انفجاری از پاسخ‌های «غیرمنتظره» انشعابی می‌شود و هر کدام بدتر از قبلی هستند.