سیل ویرانگر و مرگ‌زای اخیر اسپانیا و نقش تغییرات اقلیمی در آن

سیل ویرانگر اخیر در منطقه والنسیا اسپانیا که در ۲۹ و ۳۰ اکتبر ۲۰۲۴ رخ داد و به مرگ دست‌کم ۹۵ نفر انجامیده، نمونه بارزی از آثار مخرب تغییرات اقلیمی بر وقایع طبیعی به شمار می‌رود. این سیل‌ها بر اثر یک پدیده خاص موسوم به “چکه سرد” یا “DANA” در اسپانیا ایجاد شدند، پدیده‌ای که به طور سنتی در پاییز رخ می‌دهد و به ورود هوای سرد از قطب به مناطق گرم مدیترانه‌ای اشاره دارد. در این شرایط، آب‌های گرم و مرطوب مدیترانه با توده هوای سرد برخورد می‌کنند و در نتیجه، ابرهای عظیم باران‌زا به وجود می‌آید که بارش‌های شدید و ناگهانی ایجاد می‌کند.

در این پدیده جوی، گرمای انباشته شده در آب‌های سطح مدیترانه نقش مهمی بازی می‌کند. به دلیل افزایش دمای جهانی، آب‌های مدیترانه در تابستان به بیشترین دمای خود می‌رسند و ظرفیت هوای بالای آن را برای نگهداری بخار آب افزایش می‌دهند. همین امر باعث می‌شود هنگام ورود توده هوای سرد، شدت بارش‌ها به‌طور قابل توجهی افزایش یابد و شرایط برای بارندگی‌های سنگین و مخرب فراهم شود. در این حادثه، ظرف هشت ساعت بیش از ۴۹۱ لیتر باران در هر متر مربع در منطقه‌ای از والنسیا بارید، معادل بارش یک سال.

پژوهش‌ها نشان می‌دهند که تغییرات اقلیمی با افزایش دما، به ظرفیت نگهداری رطوبت در هوا افزوده و شدت بارش‌ها را بیشتر کرده است. بر اساس مطالعه‌ای از سازمان جهانی هواشناسی، افزایش دمای هر درجه سانتیگراد در جو باعث می‌شود تا هوا ۷ تا ۹ درصد بیشتر بخار آب در خود نگه دارد. این امر باعث می‌شود که بارش‌های ناگهانی و شدید، بیشتر از گذشته رخ دهند و این گونه سیلاب‌های خطرناک و پرهزینه را به دنبال داشته باشد.

یکی دیگر از مشکلات عمده، خشک شدن و سفت شدن خاک‌ها به دلیل گرمای شدید و خشکسالی‌های متوالی در تابستان‌هاست. خاک خشک و سفت توانایی جذب آب را از دست می‌دهد و در نتیجه، بارش‌های ناگهانی به‌جای نفوذ به زمین، در سطح جاری می‌شوند و قدرت تخریب سیل را افزایش می‌دهند. طبق گفته پروفسور مارک اسمیت از دانشگاه لیدز، این نوع خشک شدن خاک می‌تواند اثرات مستقیم بارش‌های شدید را تشدید کند و آب باران به‌راحتی وارد رودخانه‌ها و سیلاب‌ها شود.

افزون بر این، شهرنشینی بدون برنامه‌ریزی مناسب در مناطق مستعد سیلاب مانند والنسیا نقش مهمی در وخامت خسارات این نوع بلایا دارد. گسترش زیرساخت‌ها و ساخت‌وسازهای شهری بدون توجه به تغییرات آب‌وهوایی، باعث می‌شود زیرساخت‌های امروزی توانایی مقابله با شرایط جدید اقلیمی را نداشته باشند. راه‌ها، پل‌ها و شبکه‌های آبرسانی شهری همگی برای مواجهه با شرایط اقلیمی گذشته طراحی شده‌اند، نه دنیای گرم‌تر و مرطوب‌تر کنونی.

از سوی دیگر، عدم پیش‌بینی دقیق وقوع این بارش‌های سنگین نیز چالش بزرگی است. به دلیل پیچیدگی زیاد این پدیده‌های آب‌وهوایی، پیش‌بینی محل دقیق بارش‌های شدید بسیار دشوار است و گاهی هشدارهای لازم به‌موقع صادر نمی‌شود. دکتر لیندا اسپایت از دانشگاه آکسفورد اشاره می‌کند که یافتن راهکارهایی برای بهبود هشدارهای جوی به‌منظور محافظت از مردم و کاهش خسارت‌ها یکی از دغدغه‌های مهم هواشناسان است، هرچند این موضوع به دلیل تغییرات آب‌وهوایی پیچیدگی‌های زیادی دارد.

 سیل اخیر اسپانیا یک هشدار جدی برای دولت‌ها و جوامع است تا توجه بیشتری به پیامدهای تغییرات اقلیمی داشته باشند. افزایش تعداد و شدت این گونه رویدادها نشان می‌دهد که برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، تقویت سیستم‌های هشدار زودهنگام و بهبود زیرساخت‌های مقاوم در برابر سیل، اقدامات فوری و بیشتری لازم است.