تأثیر گشتوگذار و اسکرولهای بیپایان در شبکههای اجتماعی بر بدن شما
طبق یک پژوهش، بزرگسالان در بریتانیا به طور میانگین نزدیک به دو ساعت در روز را در شبکههای اجتماعی میگذرانند، و در کاربران جوانتر این میزان ممکن است به پنج ساعت هم برسد. پلتفرمهایی مانند اینستاگرام و تیکتاک چنان طراحی شدهاند که کاربران را در جریان بیپایان محتوای خود غرق کنند و ترک کردن آنها دشوار باشد.
حالا یک تحقیق جدید نشان میدهد که حتی بدن ما نیز هنگام استفاده از شبکههای اجتماعی، به نوعی تحت تأثیر این تجربه قرار میگیرد.
تأثیر فیزیکی شبکههای اجتماعی بر بدن
در این پژوهش، از ۵۴ جوان خواسته شد که به مدت ۱۵ دقیقه مانند همیشه اینستاگرام خود را مرور کنند. اما این بار، الکترودهایی به قفسه سینه و انگشتان آنها متصل شد تا ضربان قلب و میزان هدایت الکتریکی پوست (شاخصی از تعریق) را اندازهگیری کند.
روانشناسان از این شاخصهای فیزیولوژیکی برای شناسایی حالتهای ذهنی و عاطفی ظریف استفاده میکنند. همچنین، یک گروه کنترل در این پژوهش وجود داشت که قبل از ورود به اینستاگرام، مقالهای خبری را روی گوشی خود مطالعه کردند.
نتایج نشان داد که در مقایسه با مطالعه خبر، مرور اینستاگرام باعث کاهش قابلتوجهی در ضربان قلب شرکتکنندگان شد، در حالی که میزان تعریق آنها افزایش پیدا کرد. این الگوی فیزیولوژیکی معمولاً نشاندهنده این است که فرد کاملاً غرق در یک محرک مهم و احساسی شده است. این نشان میدهد که شبکههای اجتماعی، حالتی از هیجان و تمرکز عمیق را ایجاد میکنند.
چه اتفاقی هنگام خروج از شبکههای اجتماعی رخ میدهد؟
اما جالبترین یافته پژوهش زمانی اتفاق افتاد که از شرکتکنندگان خواسته شد بعد از اینستاگرام، دوباره مقالهای خبری بخوانند.
به جای اینکه از هیجان قبلی خارج شده و به یک حالت آرام بازگردند، میزان تعریق آنها بیشتر شد و ضربان قلبشان افزایش یافت. این نشان میدهد که خروج از شبکههای اجتماعی، به جای آرامش، نوعی استرس و ناآرامی ایجاد میکند.
آیا این نشانهای از اعتیاد است؟
شرکتکنندگان پس از خروج از اینستاگرام، احساس استرس و اضطراب داشتند و حتی نوعی «هوس شبکههای اجتماعی» را گزارش کردند. این واکنشهای فیزیولوژیکی و روانشناختی شباهت زیادی به علائم ترک در افراد مبتلا به وابستگی به مواد دارد.
اما آیا این به معنای اعتیاد به شبکههای اجتماعی است؟ پاسخ به این پرسش ساده نیست. پژوهشگران از شرکتکنندگان خواستند که پس از آزمایش، پرسشنامهای درباره علائم «اعتیاد به شبکههای اجتماعی» را تکمیل کنند. این پرسشنامه نشان میدهد که استفاده بیش از حد از شبکههای اجتماعی ممکن است بر زندگی روزمره افراد تأثیر منفی بگذارد، مانند کاهش عملکرد تحصیلی یا کاری و ایجاد تنش در روابط شخصی.
با این حال، نتایج نشان داد که تفاوتی در واکنشهای فیزیولوژیکی بین کسانی که امتیاز بالایی در این پرسشنامه داشتند و کسانی که امتیاز پایینی داشتند، وجود ندارد. این یعنی همه شرکتکنندگان در طول استفاده از اینستاگرام دچار هیجان و در زمان ترک آن دچار استرس شدند.
شبکههای اجتماعی؛ ابزار اعتیادآور یا نیاز انسانی؟
با وجود این یافتهها، پژوهشگران باور دارند که شبکههای اجتماعی کاملاً اعتیادآور نیستند، بلکه به شدت پاداشدهندهاند. برخی ویژگیهای آنها، مانند نمایش بیپایان ویدیوهای کوتاه، میتواند کاربران را در چرخهای بیپایان از محتوای سرگرمکننده نگه دارد.
اما نکته مهم اینجاست که برخلاف مواد مخدر، شبکههای اجتماعی در واقع به یک نیاز اساسی انسانی پاسخ میدهند: نیاز به تعلق داشتن و دوست داشته شدن. اگر بخواهیم استفاده از شبکههای اجتماعی را اعتیاد بنامیم، باید برای نیاز به دوستی و ارتباط اجتماعی هم از واژه «اعتیاد» استفاده کنیم.
این پژوهش نشان میدهد که برخلاف مواد مخدر، افراد میتوانند با روشهای دیگر مانند تعاملات حضوری نیازهای اجتماعی خود را برآورده کنند و در صورت کاهش یا ترک موقتی شبکههای اجتماعی، دچار تغییرات شدیدی در سلامت روان خود نخواهند شد.
مطالب مرتبط
