کاوشگر ناکام شوروی برای فتح زهره، بعد از ۵۰ سال آمادهٔ برخورد با زمین است
مقدمهای بر رؤیای زهره: وقتی زمین تنها سیارهٔ قابل دسترس نبود
در دهههای ۶۰ و ۷۰ میلادی، در اوج رقابت فضایی میان اتحاد جماهیر شوروی و ایالات متحده، پژوهشگران شوروی تمرکز ویژهای بر کاوش سیارهٔ زهره (Venus) داشتند؛ دومین سیاره نزدیک به خورشید و نزدیکترین همسایهٔ زمین که به دلیل پوشش ضخیم و اسیدی جوّ خود، همواره هدفی دشوار اما وسوسهبرانگیز برای مأموریتهای فضایی به شمار میرفت. در این دوران، شوروی برنامهای گسترده با عنوان ونرا (Venera) را برای پژوهش درباره سیاره طراحی کرد که دستاوردهای حیرتانگیزی به دنبال داشت:
در سال ۱۹۶۶، ونرا ۳ (Venera 3) به نخستین فضاپیمایی در تاریخ بدل شد که به سطح سیارهای دیگر برخورد کرد. چند سال بعد، در ۱۹۷۰، ونرا ۷ (Venera 7) توانست نخستین فرود کنترلشده را روی یک جرم آسمانی غیرزمینی ثبت کند و اطلاعاتی از زهره به زمین ارسال کند. در ادامه، ونرا ۹ و ونرا ۱۰ با ارسال نخستین تصاویر از سطح زهره، مرزهای شناخت بشر از سیارات بیگانه را جابهجا کردند. این برنامه حتی نخستین صدای ثبتشده از دنیایی دیگر را نیز به زمین آورد.
اما در میان این افتخارات، مأموریتهایی هم بودند که به دلیل خطاهای فنی، از مسیر خارج شدند. یکی از این موارد، فضاپیمای کاسموس ۴۸۲ (Kosmos 482) بود که هرگز به زهره نرسید و اکنون، پس از بیش از نیم قرن، در حال بازگشت به سوی زمین است.
کاسموس ۴۸۲: ماجرای مأموریتی که در مدار زمین گیر افتاد
در سال ۱۹۷۲، شوروی فضاپیمایی را به هدف زهره پرتاب کرد. این کاوشگر، که طراحی آن برای تحمل فشار وحشتناک جوّ زهره انجام شده بود، پس از قرارگیری موفق در مدار اولیه زمین، قرار بود با انجام مانوری دقیق به مسیر انتقالی به سوی زهره وارد شود. اما بنابر گزارشهای پژوهشی ناسا، نقصی در مرحلهٔ احتراق موتور باعث شد فضاپیما نتواند به سرعت لازم برسد و در نتیجه در مدار بیضوی و ناپایدار بین ۲۱۰ تا ۹۸۰۰ کیلومتر از سطح زمین گرفتار شود.
همانطور که ناسا اشاره کرده، در آن زمان هر فضاپیمایی که از مدار زمین فراتر نمیرفت، با عنوان کاسموس (Cosmos) نامگذاری میشد – حتی اگر هدف اصلی آن، زهره یا سیارات دیگر بود.
فضاپیمای کاسموس ۴۸۲ از همان زمان تاکنون، همچون شهابی سرگردان، در مداری ناپایدار دور زمین میچرخد و بهتدریج انرژی مداری خود را از دست داده است. اکنون، پیشبینیها حاکی از آن است که زمان بازگشت نهایی این کاوشگر فرا رسیده است.
برخورد قریبالوقوع با زمین: چه زمانی و کجا؟
بر پایهٔ تحلیلهای دقیق مارکو لانگبروک (Marco Langbroek)، کارشناس شناختهشده در رصد ماهوارهها، کاسموس ۴۸۲ در تاریخ ۱۰ مه ۲۰۲۵، حوالی ساعت ۰۶:۰۱ به وقت UTC به زمین برخورد خواهد کرد. البته این پیشبینی زمان با تقریبی چند روزه انجام شده، زیرا عوامل مختلفی مانند شرایط جوّی فضا (space weather) و خطای اندازهگیری جرم واقعی کاوشگر میتوانند مدار آن را کمی تغییر دهند.
در حال حاضر، این فضاپیما در مداری با شیب ۵۱.۷ درجه به دور زمین میچرخد. این یعنی که امکان برخورد آن با قارههای آسیا، اروپا، آفریقا، استرالیا یا آمریکای شمالی و جنوبی وجود دارد. اما با توجه به این واقعیت که ۷۱ درصد سطح زمین را آب فراگرفته است، محتملترین پایان برای این کاوشگر، غرق شدن در اقیانوس خواهد بود.
آیا باید نگران باشیم؟ بررسی خطرات احتمالی
گرچه فضاپیمای کاسموس ۴۸۲ وزنی در حدود ۴۸۰ کیلوگرم دارد و ابعاد آن در حدود یک متر تخمین زده میشود، اما از آنجا که برای تحمل شرایط بسیار خشن زهره طراحی شده، احتمال بالایی وجود دارد که در هنگام ورود به جوّ زمین کاملاً نسوزد و بخشی از آن به سطح زمین برخورد کند.
مارکو لانگبروک در وبلاگ خود مینویسد که این احتمال وجود دارد که بدنهٔ کاوشگر بهصورت سالم یا نیمهسالم به زمین برسد. البته ریسک برخورد با مناطق پرجمعیت بسیار پایین است و بهطور کلی میتوان آن را با خطر ناشی از سقوط یک شهابسنگ میانوزن مقایسه کرد.
با این حال، از آنجا که نوع طراحی این کاوشگر برخلاف بیشتر زبالههای فضایی مقاومتر است، ورود مجدد آن به جوّ زمین رویدادی مهم و بیسابقه در عرصهٔ رصد فضایی به شمار میآید.
چرا هنوز این فضاپیما در فضاست؟ مرور یک تناقض تاریخی
اینکه فضاپیمایی با مأموریت تحقیق از زهره، ۵۳ سال پس از پرتاب، همچنان در مدار زمین باشد، نشاندهندهٔ تفاوتهای چشمگیر میان موفقیتهای بزرگ برنامهٔ ونرا و شکستهای گاهوبیگاه آن است. از یکسو، ونرا ۷ و ونرا ۹ افتخارآفرین بودند و تصاویر سطح سیارهای دیگر را برای نخستین بار به بشر نشان دادند؛ از سوی دیگر، کاسموس ۴۸۲ هرگز از جوّ زمین فراتر نرفت و تبدیل به یادگار فراموششدهٔ یک رقابت فضایی پرتنش شد.
اکنون، با نزدیک شدن به لحظهٔ برخورد این فضاپیمای مقاوم با زمین، علاقهمندان به فضا چشمبهراه یک ورود تماشایی هستند – شاید نه به شکوه فرودهای تاریخی، اما بهعنوان یکی از معدود بازگشتهای فضاپیماهای دههٔ ۷۰ که دههها در فضا دوام آوردند.
مطالب مرتبط
