راز آکوستیکی معماری اینکایی در کارپا اوآسی؛ چرا این سازه ۶۰۰ ساله برای پژواک صدا ساخته شده بود؟
آیا اینکاها مهندسان صدا هم بودهاند؟ پژوهشی تازه از لسآنجلس راز شگفتانگیز یک بنای ۶۰۰ ساله را آشکار میکند.
در ارتفاعات آند، جایی میان سنگهای سرد و هوای رقیق پرو، بنایی سنگی وجود دارد که از دور شبیه یک تالار نیمهساخته به نظر میرسد. سه دیوار دارد و یک سمت آن باز است؛ ساده، خاموش، اما عجیب. پژوهشگران اکنون باور دارند که این سکوت ظاهری، راز پنهانی در دل خود دارد: کارپا اوآسی (Carpa Uasi) احتمالاً برای بازتاب و تقویت صدا ساخته شده!
شش قرن پیش، وقتی امپراتوری اینکاها در اوج شکوه بود، این سازه با هدفی متفاوت از هر معبد یا اقامتگاه دیگر طراحی شد. برخلاف بناهای مذهبی یا نظامی، کارپا اوآسی ظاهراً برای گوش کردن ساخته شده بود، نه برای دیدن. پژوهش تازهٔ دانشگاه کالیفرنیا در لسآنجلس (UCLA) نشان میدهد که این بنا بخشی از سنت درخشان «مهندسی صوتی» اینکاها بوده است؛ فرهنگی که صدا را نه صرفاً ابزار، بلکه پدیدهای مقدس میدانست.
بازماندهای از قرن پانزدهم با هدفی شگفتانگیز
کارپا اوآسی که در شهر باستانی Huaytará در جنوب پرو قرار دارد، بنایی است که تاکنون تنها نمونهٔ شناختهشده از نوع خود محسوب میشود. نام آن در زبان کِچوا بهمعنای «خانهٔ چادری» است؛ اشارهای به ساختار باز و بدون سقف کامل آن.
پژوهشگران UCLA به رهبری استلا نِیر (Stella Nair)، استاد تاریخ هنر و معماری آند، دریافتهاند که طراحی نامعمول این ساختمان احتمالاً برای تقویت فرکانسهای پایین مانند صدای طبلها انجام شده است. چنین طبلهایی در زمان جنگ یا آیینهای مذهبی بهکار میرفتند و میتوانستند آغاز یا پایان یک نبرد را از کیلومترها دورتر اعلام کنند.
نِیر در بیانیهای توضیح میدهد: «ما در حال بررسی این احتمال هستیم که کارپا اوآسی طوری طراحی شده باشد که صداهای بم را بدون پژواک اضافه تقویت کند. با این پژوهش برای نخستین بار میتوانیم بفهمیم اینکاها در معماری خود چه ارزش صوتی قائل بودهاند.»
وقتی کلیسا روی صدای گذشته ساخته شد
پس از اشغال سرزمینهای اینکاها بهدست اسپانیاییها، کارپا اوآسی بهعنوان زیربنای یک کلیسای استعماری مورد استفاده قرار گرفت. کلیسای سن خوان باوتیستا (San Juan Bautista) اکنون روی همان پایههای باستانی ایستاده است. اما با وجود این تغییرات، بخش زیرین ساختمان هنوز شامل همان دیوارهای سنگی سهگانهٔ اینکایی است.
تیم UCLA با کمک نقشههای دستی، اسکنهای سهبعدی و بازسازی دیجیتال، شکل اولیهٔ بنا را بازسازی کرده است تا دریابد صدا چگونه از دهانهٔ باز آن عبور میکرده و در دره پخش میشده است. بهگفتهٔ نِیر، تمرکز بر صدا در معماری اینکاها بهاندازهٔ سنگتراشیهای دقیقشان اهمیت داشته است. او میگوید: «بیشتر مردم از مهارت خارقالعادهٔ اینکاها در سنگتراشی شگفتزده میشوند، اما این فقط سطح ماجراست. آنها با چیزهای ناپایدار و گذرا کار میکردند، چیزهایی مانند صدا، باد و نور.»
صدایی که ارزش ناپایداری داشت
به باور نِیر و همکارانش، معماران اینکایی گاهی در پایداری سازهها حساسیت به خرج نمیدادند تا در عوض اثر صوتی مطلوبتری بهدست آورند. کارپا اوآسی در شکل اولیهٔ خود اندکی ناپایدار بوده است، اما این ناپایداری هدفمند بوده تا به انعکاس بهتر امواج صوتی کمک کند.
این نگاه، تصویری متفاوت از تمدنی بهظاهر سنگی و سختگیر ارائه میدهد. در فرهنگی که معماریاش اغلب به دقت هندسی و تقارن شناخته میشود، پذیرفتن ناپایداری برای دستیابی به تجربهٔ شنیداری، نشان از درک عمیق و شاعرانهٔ اینکاها از جهان دارد.
پژوهش کنونی نتیجهٔ همکاری میان رشتهای میان متخصصان باستانشناسی، موسیقیشناسی و معماری است و حتی کشیش فعلی کلیسای سن خوان باوتیستا نیز در آن مشارکت دارد.
میراث شنیداری آند؛ از گذشته تا امروز
نِیر در حال نگارش سومین کتاب خود دربارهٔ معماری آندی است و میگوید یافتههای اخیر نشان میدهد که صدا از نخستین شهرهای باستانی تا دوران اینکاها نقشی بنیادی در طراحی شهری و آیینی داشته است. او تأکید میکند: «ما در حال کشف سنتی بسیار کهن از مهندسی آوایی (Sonic Engineering) هستیم که هزاران سال پیش آغاز شده است. اینکاها تنها بخشی از این زنجیرهٔ بلند از معماران شنیداری بودند.»
بهعبارتی، کارپا اوآسی نهفقط یک ساختمان، بلکه پژواکی از فلسفهای است که در آن، صدا بخشی از معماری بوده است؛ یادگاری از فرهنگی که جهان را با گوش هم حس میکرد، و فقط با چشم نمیدید.
خلاصه
پژوهش جدید دانشگاه UCLA نشان داده که سازهٔ باستانی کارپا اوآسی در پرو با هدف تقویت صداهای بم مانند طبل طراحی شده است. این بنا، که امروز پایهٔ یک کلیسای استعماری است، نمونهای نادر از مهندسی آوایی اینکایی محسوب میشود. نتایج نشان میدهد که معماران اینکاها صدا را عنصر مقدس معماری میدانستند و حتی در پایداری سازه برای دستیابی به جلوهٔ صوتی مطلوب مصالحه میکردند.
❓ پرسشهای پرتکرار (FAQ)
۱. کارپا اوآسی چیست و در کجا قرار دارد؟
کارپا اوآسی بنایی باستانی در شهر Huaytará در جنوب پرو است که به قرن پانزدهم میلادی بازمیگردد و بخشی از امپراتوری اینکاها بوده است.
۲. چرا این بنا از نظر صوتی منحصربهفرد است؟
طراحی سهدیواره و دهانهٔ باز آن باعث میشده صداهای بم مانند طبل با کمترین پژواک تقویت شوند و از دهانه خارج گردند.
۳. چه کسانی در پژوهش جدید شرکت دارند؟
پژوهش توسط تیمی از دانشگاه UCLA به سرپرستی استلا نِیر انجام میشود و شامل باستانشناسان، متخصصان موسیقی و حتی کشیش کلیسای کنونی است.
۴. آیا بنا هنوز وجود دارد؟
بله. بخش زیرین آن بهعنوان پایهٔ کلیسای سن خوان باوتیستا حفظ شده و قابل بازدید است.
۵. اهمیت این کشف در چیست؟
این پژوهش نشان میدهد اینکاها علاوه بر مهارت سنگتراشی، درک عمیقی از آکوستیک و طراحی صوتی داشتهاند و صدا را بخش مهمی از هویت فرهنگی و آیینی خود میدانستند.
با بیش از ۲۰ سال نویسندگی «ترکیبی» مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!
مطالب مرتبط
