چرا پشه بعضی افراد را بیشتر نیش میزند؟ علت جذب کردن بیشتر پشته توسط برخی افراد
شبهای تابستان را به یاد بیاور که همه دور هم نشستهاند اما پشهها یک نفر را ول نمیکنند. گویی بوی پوست او، یا نفسش، پشه را مثل آهنربا به سمت خود میکشد. این تجربه مشترک بسیاری از مردم است و همیشه این پرسش را در ذهن زنده نگه میدارد که چرا پشه بعضی افراد را بیشتر نیش میزند. در پشت این رفتار ساده، مجموعهای از نشانههای شیمیایی و بدنی قرار دارد که پشهها برای پیدا کردن میزبان به کار میگیرند. از بازدم گرم گرفته تا ترکیب عرق یا حتی فعالیت باکتریهای پوست، همه به شکل ظریفی پشه را هدایت میکنند. گاهی تنها چند تفاوت کوچک در بوی بدن یا میزان دیاکسیدکربن بازدم کافی است تا یک فرد تبدیل به میزبان محبوب شود. این جذابیت برای پشه نه تصادفی است و نه همیشه قابل پیشبینی، اما فهم سازوکار آن کمک میکند معنای این انتخابهای عجیب روشنتر شود.
۱. نقش دیاکسیدکربن در جستجوی میزبان
اولین پیام مهم برای پشه، میزان دیاکسیدکربن بازدم انسان است. پشهها گیرندههای ویژهای به نام شاخِیواحدهای شیمیایی (Chemoreceptors) دارند که میتوانند افزایش جزئی دیاکسیدکربن را در هوا تشخیص دهند. افرادی که به طور طبیعی مقدار بیشتری دیاکسیدکربن در هر بازدم آزاد میکنند، مانند کسانی که جثه بزرگتری دارند یا سریعتر نفس میکشند، برای پشهها قابل شناساییتر هستند. همین ویژگی باعث میشود در برخی جمعها پشه مسیر خود را زودتر به سمت یک نفر تنظیم کند و این همان جایی است که چرا پشه بعضی افراد را بیشتر نیش میزند معنای عملی پیدا میکند. چرخش پشه به دنبال این سیگنال آغاز میشود و سپس عوامل دیگر آن را هدایت میکنند.
۲. بوی پوست، اسید لاکتیک و نشانههای شیمیایی
پوست انسان مجموعهای پیچیده از مولکولها را به هوا رها میکند که بخشی از آن حاصل فعالیت باکتریهای پوست است. یکی از این مولکولها، اسید لاکتیک (Lactic Acid) است که در عرق افراد ترشح میشود. پشهها نسبت به این ترکیب شیمیایی بسیار حساساند و افزایش آن، پوست را برای آنها جذابتر میکند. ترکیب بوی پوست افراد متفاوت است و هر کس «امضای شیمیایی» مخصوص به خود دارد. افرادی که این امضاها را بیشتر تولید میکنند یا فعالیت باکتریهای پوستشان بالاتر است، ممکن است بیشتر مورد توجه پشه قرار گیرند. گاهی حتی نوع غذا، ورزش یا گرمای بدن میتواند این امضا را تغییر بدهد و زمینه را برای جلب پشهها فراهم کند.
۳. گرمای بدن و تفاوتهای فیزیولوژیک
پشهها از فاصله نزدیک به گرمای پوست واکنش نشان میدهند. آنها از گیرندههای حرارتی (Thermal Receptors) برای تشخیص حرارت استفاده میکنند و پوست گرمتر برایشان نشانهای از خونرسانی بیشتر است. در بسیاری از موقعیتها، کسانی که متابولیسم فعالتر دارند یا پس از ورزش هنوز بدنشان گرم است، هدف آسانتری میشوند. در چنین شرایطی به صورت طبیعی چرا پشه بعضی افراد را بیشتر نیش میزند با تفاوت گرمای بدن توضیح داده میشود. بارداری، تب یا مصرف برخی غذاهای تند نیز میتواند گرمای سطح بدن را افزایش دهد و پشهها را به سمت یک فرد خاص متمایل کند. این نشانه حرارتی در کنار بو و دیاکسیدکربن، نقشهای دقیق برای پشه میسازد.
۴. گروه خونی، ژنتیک و عوامل کمتر شناختهشده
در برخی مطالعات دیده شده است که افراد دارای گروه خونی O بیشتر هدف پشه قرار میگیرند. دلیل آن به احتمال زیاد به مولکولهای سطح پوست و نشانههای شیمیایی بازمیگردد که برای پشهها قابل تشخیص است. ژنتیک فرد نیز نقش مهمی دارد و تعیین میکند بدن چه مولکولهایی را بیشتر به خارج منتشر کند. عواملی مانند نوع باکتریهای پوست، میزان رطوبت، و حتی شکل حرکت در فضا میتواند پشه را به سمت فردی خاص هدایت کند. برخی بیماریها یا داروها نیز ترکیب شیمیایی پوست را تغییر میدهند و بدن را برای پشهها برجستهتر میکنند. به همین دلیل گاهی دو نفر در شرایط مشابه کنار هم میایستند اما تنها یکی از آنها مورد توجه پشه قرار میگیرد.
خلاصه نهایی
پشه برای پیدا کردن میزبان از ترکیبی از نشانههای شیمیایی و فیزیولوژیک استفاده میکند و همین باعث میشود برخی افراد جذابتر به نظر برسند. دیاکسیدکربن بازدم، بوهای شیمیایی پوست و اسید لاکتیک از نخستین نشانههایی هستند که پشه را به سمت یک فرد هدایت میکنند. گرمای بدن و میزان فعالیت باکتریهای پوستی نیز نقش بزرگی در این فرایند دارند و تفاوتهای فردی را مشخص میکنند. ژنتیک، گروه خونی و وضعیت سلامت میتوانند این جذابیت را تقویت یا کاهش دهند و توضیح دهند چرا دو نفر در کنار هم ایستادهاند اما فقط یکی نیش زده میشود. شناخت این عوامل کمک میکند رفتار پشه نه یک انتخاب تصادفی، بلکه نتیجه یک سازمانیافتگی زیستی دقیق دیده شود.
مطالب مرتبط
