چرا پشهها برخیها را بیشتر نیش میزنند؟
شاید برای شما هم پیش آمده باشد که در یک جمع دوستانه یا در اتاق خواب، تنها کسی باشید که مدام با پشهها کلنجار میرود در حالی که بقیه با آرامش کامل نشستهاند. دانستن دلیل این تفاوت نهتنها جذاب و علمی است، بلکه میتواند به شما کمک کند تا تدابیر بهتری برای فرار از این خونآشامهای کوچک بیندیشید. در این مطلب قصد داریم بررسی کنیم که چرا حدود ۲۰ درصد از جمعیت جهان برای پشهها حکم یک وعده غذایی لذیذ را دارند. آیا واقعا گروه خونی یا نوع تغذیه ما در این موضوع نقش دارد؟ پشهها چطور از میان چندین نفر، دقیقا هدف خود را انتخاب میکنند؟ بیایید با هم نگاهی دقیق به این رادارهای بیولوژیک و دلایل علمی پشت پرده این جذابیت اجباری بیندازیم.
فهرست مطالب
- ۱. معمای گروههای خونی و علاقه پشهها
- ۲. رادار دیاکسید کربن؛ ردیابی از فاصله دور
- ۳. سوختوساز بدن و بوی عرق
- ۴. اکوسیستم باکتریهای پوست
- ۵. رژیم غذایی و تاثیر نوشیدنیها
- ۶. بارداری و تغییرات فیزیولوژیک
- ۷. بینایی پشهها و انتخاب رنگ لباس
- ۸. ژنتیک؛ وقتی جذابیت ارثی است
- ۹. اشتباهات علمی گذشته و یافتههای نوین
- ۱۰. شیلدهای دفاعی طبیعی در بدن برخی افراد
۱. معمای گروههای خونی و علاقه پشهها
تحقیقات علمی نشان داده است که پشهها به طور مشخصی به سمت افراد با گروه خونی O جذب میشوند. این افراد تقریباً دو برابر بیشتر از کسانی که گروه خونی A دارند مورد حمله قرار میگیرند. جالب است بدانید که گروه خونی B در رتبه دوم محبوبیت میان پشهها قرار دارد. اما پشه چطور این موضوع را متوجه میشود؟ پاسخ در ترشحات شیمیایی پوست ۸۵ درصد از مردم نهفته است که سیگنالهای گروه خونی آنها را به بیرون ارسال میکند. پشهها با استفاده از حسگرهای شیمیایی دقیق خود این پیامها را دریافت کرده و هدف لذیذتر را انتخاب میکنند.
۲. رادار دیاکسید کربن؛ ردیابی از فاصله دور
پشهها برای پیدا کردن طعمه خود از اندامی تخصصی به نام پالپ آروارهای (Maxillary palp) استفاده میکنند که حساسیت فوقالعادهای به دیاکسید کربن (Carbon dioxide) دارد. آنها میتوانند بازدم شما را از فاصله بیش از ۵۰ متری تشخیص دهند و به سمت منبع آن حرکت کنند. این یعنی هرچه بازدم بیشتری داشته باشید، احتمال دیده شدن شما توسط رادار پشه افزایش مییابد.
به همین دلیل است که افراد با جثه بزرگتر و بزرگسالان معمولاً بیشتر از کودکان نیش میخورند. این موضوع همچنین توضیح میدهد که چرا پشهها در شب بیشتر دور سر ما چرخ میزنند چون بیشترین غلظت دیاکسید کربن در آنجا وجود دارد. ورزشکاران حین فعالیت بدنی به دلیل تنفس سنگین، عملاً به یک فانوس دریایی برای پشهها تبدیل میشوند. جالب اینجاست که پشهها در تشخیص نوسانات بسیار ناچیز گازها در محیط، حتی از پیشرفتهترین سنسورهای ساخت بشر هم دقیقتر عمل میکنند و به راحتی مسیر رسیدن به هدف را در میان تودههای هوا مییابند.
۳. سوختوساز بدن و بوی عرق
علاوه بر بازدم، پشهها از فاصله نزدیک به بوی اسید لاکتیک (Lactic acid)، آمونیاک و اسید اوریک که در عرق بدن وجود دارد حساس هستند. دمای بالای بدن که ناشی از فعالیت بدنی یا سوختوساز (Metabolism) سریع است، جذابیت فرد را چندین برابر میکند. ورزش کردن نه تنها دمای بدن را بالا میبرد بلکه ترشح این مواد شیمیایی را روی پوست افزایش میدهد. افرادی که به طور ژنتیکی اسید اوریک بیشتری دفع میکنند، همیشه در لیست اولویت پشهها قرار دارند. بنابراین اگر بعد از یک دوی صبحگاهی احساس کردید پشهها به شما هجوم آوردهاند، به خاطر شیمی بدن شماست.
۴. اکوسیستم باکتریهای پوست
در سال ۲۰۱۱ دانشمندان دریافتند که نوع و تعداد باکتریهای روی پوست نقش حیاتی در جذب یا دفع حشرات دارند. وجود تعداد زیادی از نوع خاصی از باکتریها (مانند استافیلوکوکوس) روی پوست میتواند شما را برای پشهها جذاب کند. اما نکته شگفتانگیز اینجاست که تنوع بالای میکروبی (Microbial diversity) یعنی داشتن انواع مختلف باکتری در کنار هم، در واقع پشهها را از شما دور میکند. پوست ما مثل یک باغچه است که اگر گیاهان متنوعی داشته باشد، کمتر مورد حمله آفتهای خاص قرار میگیرد.
این موضوع دلیل اصلی نیشخوردگی شدید در نواحی مچ و کف پاست، چون این نقاط کانون تجمع باکتریهای خاص هستند. بسیاری از مردم فکر میکنند شستشوی مداوم راه حل است، اما در واقع تعادل میکروبی پوست چیزی فراتر از یک حمام ساده است. جالب است بدانید که برخی از این باکتریها با تولید بوهای خاصی که برای ما نامحسوس است، برای پشهها حکم دعوتنامه رسمی را دارند. در واقع پشهها به دنبال بوهایی هستند که از فعل و انفعالات شیمیایی این باکتریها تولید میشود.
۵. رژیم غذایی و تاثیر نوشیدنیها
یک مطالعه کوچک نشان داده است که مصرف نوشیدنیهای الکلی، به خصوص آبجو، جذابیت افراد را برای پشهها به طرز محسوسی افزایش میدهد. محققان حدس میزدند که شاید این موضوع به دلیل افزایش دمای بدن یا تغییر در محتوای عرق باشد، اما هنوز مکانیسم دقیق آن کاملاً کشف نشده است. برخلاف باور عمومی، خوردن سیر یا موز تأثیر علمی ثابت شدهای در دفع یا جذب پشهها ندارد. پس اگر در یک کمپینگ شبانه از نیش پشهها شاکی هستید، شاید بهتر باشد نگاهی به محتویات لیوان خود بیندازید.
۶. بارداری و تغییرات فیزیولوژیک
زنان باردار به طور متوسط دو برابر بیشتر از سایر زنان مورد گزش پشهها قرار میگیرند که این یک موضوع کاملاً بیولوژیک است. در دوران بارداری، میزان بازدم دیاکسید کربن حدود ۲۱ درصد افزایش مییابد که ردیابی آنها را برای پشه آسانتر میکند. علاوه بر این، دمای شکم و بدن زنان باردار حدود ۱.۲۶ درجه فارنهایت بالاتر از بقیه است که پشههای حساس به گرما را جذب میکند. این ترکیب از حرارت و گاز، زنان باردار را به هدفی آشکار در محیط تبدیل میکند.
این موضوع در مناطق گرمسیری که پشهها ناقل بیماریهایی مثل مالاریا یا زیکا هستند، اهمیت پزشکی بسیار زیادی پیدا میکند. محافظت از زنان باردار در برابر گزش پشه نهتنها برای راحتی آنها، بلکه برای سلامت جنین نیز یک اولویت بهداشتی محسوب میشود. پشهها با استفاده از حسگرهای حرارتی (Thermoreceptors) بسیار دقیق خود، حتی تغییرات جزئی دما در سطح پوست را حس کرده و به سمت آن هجوم میبرند. این یک مکانیزم تکاملی در پشههای ماده است تا برای تولید مثل، بهترین و غنیترین منبع خون را پیدا کنند.
۷. بینایی پشهها و انتخاب رنگ لباس
پشهها علاوه بر بویایی، از حس بینایی خود نیز برای پیدا کردن اهداف در فواصل نزدیک استفاده میکنند. پوشیدن لباسهایی با رنگهای تیره مانند سیاه، سرمهای یا قرمز تیره باعث میشود که شما در پسزمینه محیط بیشتر دیده شوید. پشهها به کنتراستهای رنگی حساس هستند و حرکت در لباسهای تیره، آنها را سریعتر متوجه حضور شما میکند. اگر میخواهید کمتر در رادار بصری آنها باشید، استفاده از رنگهای روشن و خنثی مانند سفید یا خاکی در فضای باز توصیه میشود.
۸. ژنتیک؛ وقتی جذابیت ارثی است
تحقیقات بر روی دوقلوها نشان داده است که ژنتیک نقش بسیار پررنگی در این زمینه ایفا میکند؛ به طوری که حدود ۶۷ درصد از تفاوتهای جذابیت برای پشهها به عوامل وراثتی برمیگردد. ژنهای ما مسئول تعیین گروه خونی، بوی پوست، نرخ متابولیسم و حتی ترکیب شیمیایی عرق ما هستند. برخی افراد به طور ژنتیکی مولکولهایی را از پوست خود ترشح میکنند که برای پشهها به شدت زننده است. این افراد خوششانس در واقع با یک «اسپری ضدپشه طبیعی» متولد شدهاند که ریشهای کاملاً ژنتیکی دارد.
دانشمندان در حال بررسی این موضوع هستند که کدام ژنها دقیقاً مسئول تولید این مواد دافع طبیعی در بدن هستند. شناسایی این ژنها میتواند در آینده منجر به تولید داروهایی شود که شیمی پوست ما را به گونهای تغییر دهند که دیگر برای حشرات جذاب نباشیم. در واقع جذاب بودن برای پشهها یک ویژگی انتخابی نیست، بلکه بخشی از کدهای بیولوژیکی ماست که از والدینمان به ارث بردهایم. این یافتهها توضیح میدهند که چرا برخی افراد با وجود رعایت تمامی نکات، باز هم هدف اول پشهها باقی میمانند.
۹. اشتباهات علمی گذشته و یافتههای نوین
در گذشته تصور میشد که پشهها به دلیل طعم شیرین خون یا مصرف قند زیاد به سراغ برخی افراد میروند، اما علم مدرن این ادعا را کاملاً رد کرده است. امروزه میدانیم که پشهها به دنبال پروتئینها و آهن موجود در خون هستند تا بتوانند تخمگذاری کنند و «شیرینی خون» اصلاً برایشان ملاک نیست. تکنولوژیهای جدید مانند کروماتوگرافی (Chromatography) به ما اجازه داده است تا ترکیبات بسیار ریز پوست را شناسایی کنیم. این پیشرفتها نشان داد که حتی نوع صابون یا لوسیونی که استفاده میکنید، میتواند سیگنالهای طبیعی بدن را تقویت یا تضعیف کند.
۱۰. شیلدهای دفاعی طبیعی در بدن برخی افراد
بسیاری از تحقیقات اخیر روی افرادی تمرکز کردهاند که پشهها هرگز به آنها نزدیک نمیشوند، حتی اگر در محیطی پر از حشره باشند. این افراد موادی مانند دکانال (Decanal) یا متیل هپتانون را از پوست خود ترشح میکنند که به طور طبیعی پشهها را گیج یا دور میکند. دانشمندان امیدوارند با کپیبرداری از این مولکولها، اسپریهایی بسازند که برخلاف دیت (DEET)، کاملاً بیبو و بدون عوارض جانبی برای انسان باشد. این یک رویکرد نوین در کنترل آفات است که به جای کشتن حشره، بر «نامرئی شدن» انسان تمرکز دارد.
در واقع این افراد دارای نوعی زره شیمیایی هستند که بوی اکسید کربن یا اسید لاکتیک آنها را مخفی میکند. مطالعات نشان داده است که پشهها وقتی با بوی این افراد مواجه میشوند، حس بویاییشان برای مدتی از کار میافتد. این یافتههای جدید میتواند انقلابی در پیشگیری از بیماریهایی مثل تب دانگی یا مالاریا ایجاد کند. به جای مبارزه با پشهها، ما میتوانیم یاد بگیریم که چگونه از دید آنها پنهان بمانیم. این مواد دافع طبیعی، الهامبخش نسل بعدی محصولات حفاظتی خواهند بود که بسیار ایمنتر و موثرتر از فرمولاسیونهای فعلی هستند.
جمعبندی نهایی
در نهایت باید گفت که جذابیت برای پشهها ترکیبی پیچیده از کدهای ژنتیکی، شرایط فیزیولوژیک و حتی اکوسیستم میکروبی پوست ماست. اگر شما هم جزو آن دسته افراد هستید که مدام نیش میخورید، بدانید که این موضوع تقصیر شما نیست بلکه نتیجه میلیونها سال تکامل پشهها برای پیدا کردن دقیقترین سیگنالهای حیات است. با درک عواملی مانند گروه خونی، میزان دیاکسید کربن بازدم و حتی تأثیر رنگ لباس، میتوانیم هوشمندانهتر از خود محافظت کنیم. علم همچنان در حال پیشرفت است تا با استفاده از دافعهای طبیعی بدن افراد خوششانس، راهکاری قطعی برای سایرین بیابد. تا آن زمان، استفاده از لباسهای روشن، دوری از آبهای راکد و استفاده از توریهای محافظ، بهترین استراتژیهای دفاعی ما در برابر این شکارچیان ذرهبینی هستند.
با بیش از ۲۰ سال نویسندگی «ترکیبی» مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!
مطالب مرتبط
چه سوالای جالبی پرسیدین با جواباتون کلی اطلاعاتم بالا رفت
واقعا اگه دلیل نیش نخوردن بعضی ها مشخص بشه دوستام دست از سر من برمیدارن ، والا هنوز یادم نمیاد پشه نزدیکم اومده باشه . البته اینم بگم هروقت میرم برا خون دادن یا آمپول زدن (در مواقع سرماخوردگی) دستمو سوراخ سوراخ میکنن برای پیدا کردن رگ ، شاید پشه ها هم رگ پیدا نمیکنن
من از دسته افرادی هستم که اگه با صد تا پشه و ده نفر آدم تو یه اتاق باشم یکی از اون صد تا پشه کسی غیر از منو نیش نمیزنه???
این مشکل منو به شدت کلافه کرده????
مردم خداااا پشه ها کشتنم??? الان از خواب بیدارشدم از نیشاشون امون نمیدن فکرنکنم زنده بمونم تاصبح??
زندگی از دیگاه یک پشه:
http://www.chibegim.com/index.php/fa/say/reason/359-pashe
من هر جا باشم پشه ها مییان سراغم.گروه خونیمم او مثبته. تنها چیزیم که کمک می کنه دستگاه حشره کشه برقیه.
گروه خونی من oهست و تمام عمرم با این مشکل مواجه بودم در هر جمعی پشه ها سراغ من میان اما مادرم و خواهرم که همین گروه خونی رو داره نه،در مورد جثه و دی اکسیدکربن زمانی که بچه بودم و جثه من از مادرم کوچکتربود هم منو نیش میزدن و الان هم که همسرم جثه بسیار درشتی داره بازم منو نیش میزنن در مورد دوش گرفتن هم من بسیار آدم حساسی هستم و مرتب دوش میگیرم اما تاثیری روی این قضیه نداره
این مطالبی که اینجا گفته شد اصلا قبول ندارم.چون اولا هیچ ربطی به جثه و دی اکسید کربن ندارد .چون افرادی را میشناسم که با جثه بزرگ و.. اصلا در طول عمرشان یک دفعه هم کک نیششان نزده.و گروه خونی هم خودم گروه خونی a هستم و هرجا اسم کک باشد حداقل ده نقطه از بدنم را نیش زده
فک کنم درست نخوندن بعضی دوستان خب نوشتن ک گروه خونی aو oرو دوس دارن دیگهههه…فقط گروهoرو دوبرابر دوس دارن
امان از این پشه ها
پسرا کم کنه میشن به ادم پشه ها هم بهش اضاف شدن
یعنی مصیبتی است جان تو :D :|
من گروه خونیم +o و خیلی پشه ها و مخصوصا کک ها نیشم می زنند و خونم رو می خورند. هروقت یکیشونو می گیرم با تمام توانم اینقدر فشارشون میدم تا جان به جان آفرین تسلیم کنند!
توی توضیحات بالای عکس نوشتید که 20درصد افراد مورد توجه پشه اند اما دوباره توی توضیح ژنتیک گفتید 85درصد مورد توجهشون اند آخرش کدومه؟؟
آخ که دیشب تا صبح صدای این بالگردهای کوچیک امانم رو برید و تا برق رو روشن میکردم که کتلتش کنم سریع قایم می شد و تا برق رو خاموش میکردم که بخوابم عین هلی کوپتری که از پشتکوه در بیاد دوباره به سمت من حمله می کرد ……. ای خدا ……….
من چند روز پیش تو طبیعت خوالبیدم و دقیقاً از بین دوستان فک کنم کک بود که منو بیشتر از همه گزیده بود شاید باورتون نشه اما حدود 70-80 جای بدنمو خورده بود و تا 10 روز وجودم میخوارید…
گروه خونی O
ورزشکار
اون شب شدید عرق کرده بودم
لباسم تیره بود
رو اندازم نداشتم
یعنی همه چیزایی که این هیولا ها لازم داشتن واسه شکار من
دوستان اون رد گزیدگی که قرمز میشه ورم میکنه و میاد بالا و حدوداً دو روز و نیم سوزش جان سوزی داره مال موجودات وحشتناک و ریزی به اسم کک هست ، معمولاً نیش پشه حدوداً دو ساعت الی سه ساعت متورم و سوزناک هست و بعد از بین میره ، پس اون کنده شدن وحشتناک ماله کک هاست نه پشه ها و پشه پس از گزیدن انسان 24 ساعت زندست !
این پشه های هرفته بودیم شمال اونقد منو نیش زدن که مسافرتو زهرمارم کردن.نفرت دارم ازشون
از طرفی وجود پشه هم خوبه.
چون باعث میشه خون رو بمکه و بدن خون جدید تولید کنه. به عبارتی عمل تصفیه خون بهتر و زودتر انجام بشه. :دی
پشه چه خوبه
اینو تو یاهو هم نوشته بود. البته انگلیسی. یه مورد دیگه هم هست که ظاهرا مترجم ترجیح داده سانسور کنه. ولی بد نیست بدونین. مصرف آبجو هم باعث جذب پشه میشه.
اون بالا که گفتن الکل پشه رو جذب می کنه. میگی نه نیگاه کن!
اصولا همه منو دوس دارن خب پشه ها هم یکیشونن دیگه …
بهترین راه اینه که آدم دی اکسید کربن بگیره و اکسیژه پس بده تا جلب توجه نکنه
به نظر من مثل بچه آدم شب ها یه نعلبکی خون واسه پشه های محترم کنار بذارید
از مطالب دوستان متشکر
خون از کجا بیاریم
من گروه خونیم A هست ولی توی هر جمعی باشم پشه به من ابراز ارادت میکنن. جثه ام هم معمولیه. نفس هم سعی میکنم از این به بعد کم بکشم ببینم چی میشه…
من تو عمرم کلاً سه یا چهار بار گزیده شده بودم، حتی خیلی وقتها شمال خارج از خونه و تو فضای باز میخوابم و پشه ها کاری باهام ندارند و کلاً به این موضوع معروف بودم تو آشنایان… ولی همین امسال یکبار سرماخوردم و یهویی نظر پشه ها نسبت به من عوض شد و تو اون دو سه روز تلافی کل این سه دهه اخیر رو درآوردند… گروه خونی من O+ هست و اتفاقاً جثه کوچکی هم ندارم :)
—
پدر من بنده خدا ولی یکی از بزرگترین جذابیت های پشه ها در دنیاست. تو اتاق با کولر روشن، با پشه بند، زیر رواندازی که تقریباً همه بدنش رو میپوشونه میخوابه در حالیکه فقط شست پاشون از ملحفه بیرونه و همون شست پا رو از ده جا پشه ها نیش میزنند…
عالی بود. تقریباً به تمام موارد به صورت تجربی رسیده بودم.
مثلاً وقتی که یک روز پرفعالیت رو بدون اینکه آخر شب حمام کنیم بخوابیم، (مخصوصاً اینکه بدنمون عرق داشته باشه) شدیداً مورد عنایت پشه ها قرار خواهیم گرفت.
مطلب جالب، کوتاه و در عین حال پرمحتوایى بود. معمولا مطالبى که با هدف پاسخ به سوالات همیشگى مخاطبان نوشته میشه، از جذابیت بالایى برخوردارن.
من هیچ کدوم از این موارد رو ندارم، ولی بازم پشهها من رو دوست دارن! :((
اگر پشه ها از نوع خرکی نباشن،،،قبل خواب یک مقدار آب لیمو به سر و گردنتون و دستاتون بزنید،،،پشه ها سراغتون نمیان
من برای همه عزیزان پشه یه پیام دارم:
لطفا قبل از فرو کردن نیش مبارک کمی فکر کنید. میسوزه میفهمی میسوزه…
خدا رو شکر که ما حداقل برای پشه ها جذاب هستیم :)
آقا این پشههای شهر ما کاری به این چیزا ندارن، به هر کی میرسن با نیش مبارک مورد عنایت قرار میدن! :D
سوال : چرا پشه ها روی سطح اب به صورت جمعی پرواز می کنند
شنیده بودم اقرادی که ویتامین ب انها بیش تر است برای پشه ها جذاب ترند
نه اشتباهه، واسه اینک پشه نیشت نزنه باس قرص ویتامین ب بخوری
والا تو خونهی ما همه گروه خونشون O هستش و من این وسط AB هستم و پشههای محترم فقط منو …
گروه خونی شما فقط در حالتی AB خواهد که یکی از والدینتان گروه خونی A و دیگری B داشته باشد ویا یکی گروه خونی AB و دیگری O داشته باشد و در هیچیک از این حالات گروه خونی خواهر و برادرهایت O نخواهد بود. گروه خونی خود و اطرافیانت را چک کن. مگر اینکه اطرافیانت خواهر و برادرهایت نباشند و مثلا با خواهر یا برادران والدی از خودت زندگی کنی که گروه خونی اش O است.
عذر میخوام شغل شریف؟
سوال مهمتر اینه که پشهها صبحا کجا میرن؟ :)
پشه ها چونکه شب کار هستند روزها رو میخوابند! !!!!!؟؟
ایول بالاخره جواب این سئوال قدیمی کشف شد
ممنون :)
پشه ها خون آشامن و خون آشام ها به نور خورشید حساسن.
واللا پشه های خونه ما روزا هم در حال تلاشن و مدام بهم نیش میزن
قبلا در همین رابطه شنیده بودم که میزان کلسترول خون با علاقمندی پشه ها رابطه داره /
پشه چطور رگ رو پیدا میکنه؟ اون نیش معروفش چطور کار میکنه؟ و علت اون صداش چیه که بعضی وقتا موقع پرواز از خودش صدا تولید میکنه و بعضی مواقع خیر؟
من فکر میکنم پشه ها هرجا برسه خرطومشونو میکنن توی پوست، یک ماده ی رقیق کننده وارد پوست می کنن تا خون لخته نشه بعد که کارشون تموم شد، سیستم ایمنی بدن وارد عمل میشه و باعث میشه محل گزش ملتهب بشه.
صدای پشه هم بصورت معمولی شنیده نمیشه، هر وقت نزدیک سر شخص بشه صداشو میشنوه.