آیا استیگ لارسن عمداً مردان را در فیلم «The Girl with the Dragon Tattoo» هیولا تصویر کرد؟
در فیلم «The Girl with the Dragon Tattoo» از همان دقایق نخست، حسی ناآرام و خشن به مخاطب منتقل میکند. خشونت، سوءاستفاده، قدرت پنهان و روابط مسموم، بهویژه در چهره بسیاری از مردان داستان، آنقدر پررنگ است که این سؤال بهطور طبیعی شکل میگیرد: آیا استیگ لارسن آگاهانه تصمیم گرفته مردان را هیولاوار تصویر کند، یا این فقط برداشت اغراقآمیز مخاطب از یک جهان تیره است؟
این پرسش، فقط درباره یک رمان یا یک فیلم نیست. پای نگاه نویسنده به قدرت، جنسیت، خشونت و ساختارهای اجتماعی در میان است. برای پاسخ دادن، باید کمی عقبتر برویم و ببینیم لارسن از چه جهانی حرف میزند و چرا اینقدر بیرحم روایت میکند.
خشونت مردانه بهعنوان واقعیت اجتماعی، نه اغراق داستانی
بخش بزرگی از مردان خطرناک داستان، نه هیولاهای فانتزیاند و نه کاریکاتور شر. آنها بهشدت واقعیاند. استیگ لارسن سالها روزنامهنگار تحقیقی بود و بهطور مشخص روی افراطگرایی، خشونت علیه زنان و سوءاستفادههای ساختاری کار میکرد. او به آمارها، پروندهها و روایتهای واقعی دسترسی داشت.
در سوئد، کشوری که اغلب با تصویر رفاه و برابری شناخته میشود، خشونت خانگی و تجاوز مسئلهای پنهان اما جدی بوده است. لارسن این خشونت را به شکل عریان وارد داستان میکند، نه برای شوکآفرینی، بلکه برای از بین بردن توهم امن بودن جامعه. مردان خشن داستان، نماینده یک الگوی اجتماعیاند، نه یک جنسیت بهصورت مطلق.
مردان هیولا نیستند، سیستم هیولاست
اگر دقیقتر نگاه کنیم، رمان و فیلم همه مردان را در یک سبد نمیگذارند. میکائیل بلومکویست نه یک قهرمان بینقص است و نه یک هیولا. او انسانی خاکستری است، پر از ضعف، تردید و گاهی شکست. حتی برخی مردان منفی داستان نیز محصول سیستمیاند که به آنها قدرت بیپاسخگو داده است.
لارسن بیشتر از آنکه مردان را محکوم کند، ساختار قدرت مردسالار را نشانه میگیرد. جایی که قانون، خانواده، اقتصاد و سکوت اجتماعی، به مردان خاصی اجازه میدهد هر کاری بکنند و هزینهای نپردازند. هیولا، در این نگاه، فرد نیست. هیولا شبکهای از قدرت، سکوت و بیتفاوتی است.
لیسبت سالاندر بهعنوان پاسخ، نه انتقام
لیسبت سالاندر فقط یک شخصیت نیست. او واکنشی است به جهانی که مردانِ صاحب قدرت در آن بیمجازات ماندهاند. خشونت او، دفاعی و واکنشی است، نه لذتجویانه. برخلاف بسیاری از مردان داستان، لیسبت از رنج دیگران تغذیه نمیکند، بلکه تلاش میکند زنده بماند و کنترل زندگیاش را پس بگیرد.
اگر مردان داستان گاهی هیولا به نظر میرسند، دلیلش این است که داستان از زاویه قربانی روایت میشود. از این زاویه، خشونت همیشه چهرهای هیولاوار دارد. این انتخاب روایی، آگاهانه است و مخاطب را مجبور میکند بهجای همدلی با قدرت، با آسیب همدل شود.
تجربه شخصی و خشم اخلاقی نویسنده
استیگ لارسن یک نویسنده خونسرد و بیطرف نبود. خشم اخلاقی در آثارش موج میزند. او بارها گفته بود که نمیتواند درباره خشونت علیه زنان بیاحساس بنویسد. این خشم، آگاهانه وارد روایت شده و باعث شده مرز میان گزارش اجتماعی و داستان تیره شود.
اما خشم، الزاماً به معنای نفرت کور نیست. لارسن نمینویسد تا مردان را تحقیر کند، مینویسد تا مخاطب را ناراحت کند، بترساند و وادار به دیدن چیزی کند که معمولاً نادیده گرفته میشود. اگر مردان داستان هیولا به نظر میرسند، شاید به این دلیل است که نویسنده نمیخواسته آنها را رام و قابلتحمل نشان دهد.
پس آیا استیگ لارسن عمداً مردان را هیولا تصویر کرد؟ پاسخ کوتاه این است: نه بهعنوان یک جنسیت، بلکه بهعنوان حاملان بیپاسخگوی قدرت. «The Girl with the Dragon Tattoo» نه بیانیهای ضد مردان، بلکه فریادی علیه خشونتی است که پشت ظاهر تمدن پنهان شده است.
این رمان و فیلم، آینهای ناراحتکننده جلوی مخاطب میگذارد. آینهای که شاید دوست نداشته باشیم در آن نگاه کنیم، اما اگر نگاه نکنیم، هیولاها دقیقاً همانجا باقی میمانند، در تاریکی، بینام و بیمجازات.
نوشتههای مرتبط با حاشیهها، سوالات و پشت صحنههای سینما و تلویزیون
با بیش از ۲۰ سال نویسندگی «ترکیبی» مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!
مطالب مرتبط
