داستان غمانگیز ورزشگاههای متروکه جهان پس از المپیک و جام جهانی
برگزاری رویدادهای عظیمی مانند المپیک و جام جهانی فوتبال همواره به عنوان نمادی از قدرت اقتصادی، توسعه زیرساختها و غرور ملی کشورهای میزبان شناخته میشود. در بوق و کرنا کردن این پروژههای عظیم با وعدههای پرطمطراق توسعه پایدار، گردشگری رونقیافته و میراث ماندگار برای نسلهای آینده همراه است؛ اما واقعیت ماجرا پس از خاموش شدن مشعل المپیک یا سوت پایان بازی فینال جام جهانی، اغلب فرسنگها با این تصاویر فانتزی فاصله دارد. شهرهایی که میلیاردها دلار سرمایه عمومی را صرف ساختن ابرسازههای ورزشی کردهاند، ناگهان خود را با استادیومهای غولپیکر و بدون استفادهای مواجه میبینند که هزینههای سرسامآور نگهداریشان کمر اقتصاد محلی را خم میکند.
در این مقاله قصد داریم به بررسی عمیق و همهجانبه پدیده «فیلهای سفید» (White Elephants) در دنیای ورزش بپردازیم و ببینیم چگونه استادیومهای درخشان و مدرن در شهرهایی چون آتن، ریو، پکن و مانائوس به خرابههایی ترسناک و متروکه تبدیل شدند. آیا این سازههای عظیم الجثه محکوم به فنا بودند یا تصمیمات سیاسی اشتباه و فساد مالی آنها را به این روز انداخت؟ بررسی سرنوشت این بناها نه تنها تصویری افشاگرانه از پشت پرده رویدادهای بزرگ ورزشی ارائه میدهد، بلکه درسهای مهمی درباره معماری پایدار و مدیریت شهری به ما میآموزد که بازخوانی آنها برای آینده صنعت ورزش جهان حیاتی است.
فهرست مطالب
- ۱. میراثی که به خاکستر تبدیل شد
- ۲. تراژدی آتن ۲۰۰۴؛ زادگاه المپیک در چنگال ویرانی
- ۳. سفر به ماراکانا و خرابههای ریو ۲۰۱۶
- ۴. پروژههای پر زرق و برق پکن ۲۰۰۸ و سرنوشت تلخ آنها
- ۵. پیست سورتمهسواری سارایوو؛ از شکوه ورزشی تا سنگر جنگی
- ۶. فیلهای سفید جام جهانی؛ استادیوم مانائوس در قلب آمازون
- ۷. سایه سنگین هزینههای نگهداری بر گرده شهرهای میزبان
- ۸. جام جهانی ۲۰۱۰ آفریقای جنوبی و استادیومهای بیمصرف
- ۹. ابعاد زیستمحیطی و اکولوژیک رهاسازی سازههای غولپیکر
- ۱۰. چرخه فساد مالی و ساختوسازهای بیرویه در فیفا و کمیته المپیک
- ۱۱. بازطراحی و بازآفرینی؛ چگونه میتوان از فاجعه جلوگیری کرد؟
- ۱۲. آینده میزبانیها؛ آیا المپیک و جام جهانی به پایان عمر خود رسیدهاند؟
💡مختصر و مفید
پدیده ورزشگاههای متروکه یا فیلهای سفید ناشی از اصرار بر ساخت سازههای بزرگ بدون برنامهریزی برای کاربری طولانیمدت پس از پایان مسابقات است. شهرهای میزبانی چون آتن و ریو دو ژانیرو به دلیل هزینههای سرسامآور نگهداری و عدم نیاز محلی، استادیومهای گرانقیمت خود را به حال خود رها کردند. این موضوع علاوه بر ایجاد بحرانهای مالی شدید برای دولتها، آسیبهای جدی زیستمحیطی و اجتماعی به همراه داشته است. امروزه رویکرد طراحان به سمت ساخت استادیومهای موقت و ماژولار تغییر یافته است تا از تکرار این فجایع پیشگیری شود.
میراثی که به خاکستر تبدیل شد
اصطلاح فیل سفید در ادبیات اقتصادی و مدیریت شهری به داراییهایی اطلاق میشود که هزینه نگهداری آنها بسیار بیشتر از سود یا کارایی عملیاتیشان است. در دهههای اخیر، المپیک و جام جهانی فوتبال به کارخانه تولید این فیلهای سفید تبدیل شدهاند. کشورهای مختلف برای اثبات برتری سیاسی و فرهنگی خود، میلیاردها دلار از بودجه عمومی را به پروژههای ساختمانی اختصاص میدهند که تنها برای چند هفته کاربرد دارند. این جنون ساختوساز که اغلب تحت فشار نهادهایی مانند کمیته بینالمللی المپیک (IOC) و فیفا (FIFA) رخ میدهد، توجه چندانی به نیازهای واقعی جامعه محلی در دوران پس از مسابقات ندارد و نتیجه آن سازههای عظیمی است که به سرعت فرسوده میشوند.
وقتی نور فلاش دوربینها خاموش میشود و ورزشکاران و تماشاگران بینالمللی به کشورهای خود بازمیگردند، شهرداریها و دولتهای محلی با صورتحسابهای سنگین برق، سیستمهای تهویه، حفاظت و تعمیرات روبرو میشوند. در بسیاری از موارد، ورزشگاهها در مناطقی ساخته شدهاند که فاقد دسترسی آسان حملونقل عمومی هستند یا جامعه محلی علاقه و پتانسیل پر کردن صندلیهای یک ورزشگاه ۵۰ هزار نفری را ندارد. این عدم انطباق بین زیرساختهای ایجاد شده و نیازهای واقعی شهروندان، آغازگر یک چرخه زوال تدریجی است که در آن، بتنهای گرانقیمت به بستری برای رشد گیاهان هرز و انباشت زباله تبدیل میشوند.
تراژدی آتن ۲۰۰۴؛ زادگاه المپیک در چنگال ویرانی
یونان با برگزاری المپیک ۲۰۰۴ قصد داشت بازگشت شکوهمند این بازیها به زادگاه باستانیاش را جشن بگیرد و چهرهای مدرن و پویا از خود به جهان نشان دهد. برای این منظور، بیش از ۹ میلیارد یورو هزینه شد که بخش عمدهای از آن به ساخت مجتمعهای ورزشی فوقمدرن در حومه آتن اختصاص یافت. پروژههایی مانند استادیوم سافتبال، مرکز قایقرانی هلهنیکون و پیستهای دوچرخهسواری با معماریهای جاهطلبانه بنا شدند. اما تنها چند سال پس از پایان مسابقات و با وقوع بحران مالی شدید در یونان، این سازههای لوکس به نمادهای عینی ورشکستگی اقتصادی کشور تبدیل شدند.
امروز اگر به سراغ دهکده المپیک آتن بروید، با چشماندازی آخرالزمانی روبرو میشوید؛ استخرهای شنای المپیک بدون آب ماندهاند و کف آنها از لایههای ضخیم گل و لای و زباله پوشیده شده است. صندلیهای پلاستیکی استادیومها زیر آفتاب شدید مدیترانهای رنگ باخته و خرد شدهاند و علفهای هرز از میان ترکهای بتنی سکوها قد کشیدهاند. دولت یونان به دلیل بدهیهای سنگین ملی، حتی توان پرداخت هزینه برق اضطراری این مجموعهها را ندارد، چه رسد به اینکه بخواهد آنها را بازسازی کند یا تغییر کاربری دهد. این فاجعه شهری نشان داد که چگونه برنامهریزی بدون پشتوانه اقتصادی میتواند یک ملت را به ورطه سقوط بکشاند.
سفر به ماراکانا و خرابههای ریو ۲۰۱۶
برزیل در فاصله دو سال میزبان دو رویداد بزرگ ورزشی جهان، یعنی جام جهانی ۲۰۱۴ و المپیک ۲۰۱۶ ریو بود. این کشور آمریکای جنوبی با وعده دگرگونی اقتصادی و بهبود زندگی ساکنان زاغهنشین (Favelas) پا به این میدان گذاشت. با این حال، تنها شش ماه پس از پایان المپیک ریو، استادیوم افسانهای ماراکانا (Maracanã) که میزبان مراسم افتتاحیه و اختتامیه بود، به دلیل اختلاف حقوقی میان پیمانکاران و دولت بر سر پرداخت هزینههای برق، در خاموشی مطلق فرو رفت. چمن این استادیوم تاریخی به کلی خشک و زرد شد و دزدان حتی صندلیها و تلویزیونهای نصبشده در بخشهای VIP را به غارت بردند.
وضعیت در پارک المپیک بارا (Barra Olympic Park) از این هم اسفبارتر بود. استخر موقت بازیهای آبی که قرار بود پس از المپیک برچیده شده و به دو استخر عمومی در محلههای فقیرنشین تبدیل شود، به صورت نیمهکاره رها شد و آب باران جمعشده در آن به محل تجمع پشههای ناقل بیماری تبدیل گردید. وعدههای مربوط به تبدیل دهکده المپیک به واحدهای مسکونی ارزانقیمت برای شهروندان کمدرآمد هرگز محقق نشد و این مجتمع به یک شهر ارواح در حاشیه ریو تبدیل شد که سرمایهگذاران خصوصی نیز تمایلی به خرید واحدهای آن نداشتند. تضاد طبقاتی شدید برزیل در مجاورت این ویرانههای مدرن، خشم عمومی جامعه را برانگیخت.
پروژههای پر زرق و برق پکن ۲۰۰۸ و سرنوشت تلخ آنها
چین با برگزاری المپیک ۲۰۰۸ پکن به دنبال نمایش اقتدار تکنولوژیک و مدیریتی خود به دنیا بود. سازههای حیرتانگیزی مانند «آشیانه پرنده» (Bird’s Nest) و «مکعب آب» (Water Cube) با هزینههای نجومی ساخته شدند تا چشمها را خیره کنند. اگرچه آشیانه پرنده به عنوان یک جاذبه توریستی همچنان تا حدی نگهداری میشود، اما بسیاری از دیگر سایتهای ورزشی پکن سرنوشتی کاملاً متفاوت داشتند. زمینهای مسابقات والیبال ساحلی، پیستهای قایقرانی کایاک و حتی محل برگزاری مسابقات بیسبال اکنون به ویرانههایی سوت و کور تبدیل شدهاند که طبیعت به مرور در حال بلعیدن آنهاست.
یکی از تصاویر نمادین این رهاشدگی، نمادهای عروسکی المپیک پکن (Fuwa) هستند که در میان بوتههای سرکش و زبالههای یک پروژه ساختمانی نیمهکاره در نزدیکی یکی از استادیومهای سابق رها شدهاند. زمین بیسبال که با هزینهای گزفت احداث شده بود، کاملاً تخریب و به یک پارکینگ غیررسمی و انبار موقت تبدیل شد. دولت چین به دلیل تمرکز بر پروژههای جدیدتر، اولویت مالی خود را از نگهداری این فضاها تغییر داد و به این ترتیب، فضاهایی که روزی محل فریادهای شادی هزاران تماشاگر بودند، اکنون به نمادهایی از اسراف و برنامهریزی یکسویه تبدیل شدهاند.
پیست سورتمهسواری سارایوو؛ از شکوه ورزشی تا سنگر جنگی
سارایوو در سال ۱۹۸۴ میزبان بازیهای المپیک زمستانی بود و توانست تصویری زیبا از اتحاد و صلح در یوگسلاوی سابق را به نمایش بگذارد. پیست سورتمهسواری (Bobsleigh) این شهر که روی تپههای سرسبز کوه تسبیچ (Trebević) ساخته شده بود، یکی از پیشرفتهترین و سریعترین پیستهای جهان در زمان خود به شمار میرفت. با این حال، کمتر از یک دهه بعد، این سازه بتنی پیچ در پیچ وارد تاریکترین فصل تاریخ خود شد. با آغاز جنگ بوسنی و محاصره سارایوو، این پیست به دلیل موقعیت استراتژیکش به سنگر توپخانه و تیراندازی نیروهای صرب تبدیل شد.
امروز، پیست سورتمهسواری سارایوو به طور کامل توسط گرافیتیهای رنگارنگ هنرمندان خیابانی پوشانده شده و سوراخهای ناشی از گلوله و ترکش بر تن بتنی آن به یادگار مانده است. جنگل اطراف به آرامی دیوارههای پیست را در بر گرفته و درختان از دیوارههای بتنی آن بالا رفتهاند. با وجود این ظاهر مخروبه، این مکان اکنون به یک مسیر پیادهروی محبوب برای گردشگران ماجراجو و عکاسان تبدیل شده است؛ ویرانهای که تاریخ ورزش و تراژدی جنگ را در یک نقطه به هم پیوند میدهد و داستانی کاملاً متفاوت از سایر استادیومهای متروکه جهان دارد.
فیلهای سفید جام جهانی؛ استادیوم مانائوس در قلب آمازون
وقتی برزیل به عنوان میزبان جام جهانی فوتبال ۲۰۱۴ انتخاب شد، تصمیم گرفته شد تا بازیها در مناطق مختلف این کشور پهناور توزیع شود. یکی از عجیبترین تصمیمات، ساخت استادیوم آرنا دا آمازونیا (Arena da Amazônia) با ظرفیت بیش از ۴۴ هزار نفر در شهر مانائوس بود؛ شهری که در میان جنگلهای بارانی آمازون محصور شده و هیچ تیم فوتبال مطرحی در لیگهای برتر برزیل ندارد. ساخت این ورزشگاه با معماری شبیه به سبدهای سنتی بومیان، نزدیک به ۳۰۰ میلیون دلار هزینه در برداشت و انتقال مصالح ساختمانی به این منطقه دورافتاده با دشواریهای لجستیکی فراوانی همراه بود.
پس از پایان جام جهانی و برگزاری تنها چهار بازی در این استادیوم، آرنا دا آمازونیا عملاً بدون استفاده ماند. تعداد تماشاگران بازیهای محلی در این شهر به ندرت به هزار نفر میرسید و هزینه نگهداری ماهیانه این سازه عظیم به بیش از ۲۵۰ هزار دلار بالغ میشد که باری سنگین بر دوش مالیاتدهندگان محلی بود. حتی در مقطعی پیشنهاد شد که این استادیوم به یک زندان موقت برای کاهش تراکم زندانیان تبدیل شود! این پروژه نمونه بارزی از تصمیمگیریهای سیاسی بدون ارزیابی توجیه اقتصادی و نیازسنجی ورزشی است که منابع عمومی را در جنگل بلعید.
سایه سنگین هزینههای نگهداری بر گرده شهرهای میزبان
بسیاری از مردم تصور میکنند که بزرگترین چالش مالی المپیک یا جام جهانی، هزینه ساخت اولیه آنهاست؛ اما کارشناسان اقتصاد شهری معتقدند هزینههای عملیاتی جاری (Operating Costs) پس از رویداد است که کمر اقتصاد شهرها را میشکند. سیستمهای پیشرفته تهویه مطبوع، نورپردازیهای تخصصی، نگهداری چمنهای حساس طبیعی یا مصنوعی و پرسنل امنیتی برای جلوگیری از سرقت تجهیزات، هزینههای دائمی هستند که متوقف نمیشوند. وقتی درآمدی از محل فروش بلیط، کنسرت یا تبلیغات وجود نداشته باشد، این هزینهها مستقیماً از بودجه خدمات عمومی شهروندان مانند بهداشت و آموزش کسر میشود.
برای مثال، شهر مونترال کانادا پس از برگزاری المپیک ۱۹۷۶، به مدت ۳۰ سال درگیر پرداخت بدهیهای ناشی از ساخت استادیوم المپیک خود بود که به دلیل هزینههای سرسامآور نگهداری و تعمیر سقف متحرک معیوبش به «بدهی بزرگ» شهرت یافت. این تجربه تلخ تاریخی بارها در شهرهای دیگر تکرار شده است. عدم پیشبینی یک مدل کسبوکار پایدار (Sustainable Business Model) برای استادیومها، آنها را از داراییهای توسعهدهنده به چاههای عمیقی برای بلعیدن سرمایههای شهری تبدیل میکند که هیچ خروجی مثبتی برای شهروندان ندارند.
جام جهانی ۲۰۱۰ آفریقای جنوبی و استادیومهای بیمصرف
برگزاری جام جهانی ۲۰۱۰ در آفریقای جنوبی به عنوان اولین میزبانی قاره سیاه، رویدادی تاریخی و پر از امید بود. دولت این کشور صدها میلیون دلار برای ساخت و بازسازی استادیومهای مدرن هزینه کرد. یکی از این استادیومها، ورزشگاه کیپ تاون (Cape Town Stadium) با ظرفیت ۵۵ هزار نفر بود که در یکی از گرانترین مناطق ساحلی شهر ساخته شد. با این حال، پس از جام جهانی، تیمهای محلی راگبی و فوتبال تمایلی به استفاده از این ورزشگاه بزرگ و پرداخت اجارهبهای سنگین آن نداشتند و ترجیح دادند در زمینهای قدیمی و کوچکتر خود بازی کنند.
این استادیوم سالانه میلیونها دلار خسارت مالی به شهرداری کیپ تاون وارد میکند و بحثهای مداومی درباره تخریب کامل آن برای رهایی از هزینههای نگهداری در جریان بوده است. در شهرهای دیگر مانند پولوکوانه و نلسپرویت نیز استادیومهای مشابهی ساخته شدند که اکنون به ندرت رنگ رویدادی ورزشی را به خود میبینند. پولی که میتوانست صرف بهبود سیستمهای آموزشی، بهداشتی و حل بحران مسکن در حاشیهنشینیهای گسترده آفریقای جنوبی شود، در بتنهای صیقلخوردهای سرمایهگذاری شد که امروز زیر آفتاب سوزان خاک میخورند.
ابعاد زیستمحیطی و اکولوژیک رهاسازی سازههای غولپیکر
رها شدن این سازههای عظیم الجثه بتنی و فلزی، آسیبهای زیستمحیطی پنهان اما بسیار شدیدی به همراه دارد. فرآیند تولید سیمان و فولاد به کار رفته در ساخت این استادیومها مقادیر عظیمی از گازهای گلخانهای را وارد جو زمین کرده است؛ ردپای کربنی (Carbon Footprint) سنگینی که با رها شدن و عدم استفاده از بنا، عملاً بدون هیچ توجیهی هدر رفته است. علاوه بر این، تخریب تدریجی بتن و نفوذ مواد شیمیایی و فلزات سنگین به خاک و منابع آب زیرزمینی اطراف استادیومهای متروکه، اکوسیستم محلی را به شدت تهدید میکند.
آب راکد در استخرها و کانالهای قایقرانی رها شده نیز به کانونهای اصلی تکثیر حشرات ناقل بیماری و باکتریهای مضر تبدیل میشود. از سوی دیگر، مساحت وسیعی از اراضی شهری که میتوانست به پارکهای جنگلی، فضاهای سبز پایدار یا مزارع شهری اختصاص یابد، توسط لایههای ضخیم آسفالت و بتن پارکینگها و مسیرهای دسترسی مسدود شده است. این جزایر حرارتی شهری (Urban Heat Islands) دمای مناطق مجاور را افزایش داده و جریان طبیعی آب باران به درون سفرههای زیرزمینی را مختل میکنند.
چرخه فساد مالی و ساختوسازهای بیرویه در فیفا و کمیته المپیک
نمیتوان داستان استادیومهای متروکه را بدون اشاره به نقش لابیهای سیاسی و فساد مالی بررسی کرد. نهادهای بینالمللی مانند فیفا و آیاوسی با اعمال استانداردهای سختگیرانه و گاه غیرضروری، کشورهای متقاضی میزبانی را مجبور به ساخت استادیومهای جدید با ظرفیتهای بزرگ میکنند. این فرآیند بستر مناسبی برای شرکتهای بزرگ ساختوساز و سیاستمداران محلی فراهم میکند تا از طریق قراردادهای کلان دولتی و رشوهخواری، سودهای نجومی به جیب بزنند؛ در حالی که عواقب بلندمدت بدهیها بر دوش مردم عادی سنگینی خواهد کرد.
در بسیاری از پروندههای افشا شده مشخص شد که برخی استادیومها صرفاً به این دلیل ساخته شدهاند که کاندیداهای میزبانی بتوانند رای اعضای کمیتههای رایدهنده را جلب کنند، بدون اینکه هیچ مطالعه واقعی درباره نیازهای ورزشی آن کشور انجام گرفته باشد. این سیستم مناقصهای فاسد، کشورها را وارد یک رقابت ویرانگر برای ساختن پروژههای بزرگتر و گرانتر میکند. تا زمانی که اصلاحات ساختاری در قوانین انتخاب میزبانان و توزیع درآمدهای حاصل از این رویدادها اعمال نشود، چرخه مخرب ساخت فیلهای سفید و رها کردن آنها ادامه خواهد داشت.
بازطراحی و بازآفرینی؛ چگونه میتوان از فاجعه جلوگیری کرد؟
در سالهای اخیر و با افزایش آگاهی عمومی، رویکردها به سمت معماری پایدار و بازآفرینی فضاهای ورزشی تغییر یافته است. یکی از راهکارهای موثر، استفاده از استادیومهای ماژولار و موقت است؛ سازههایی که بخش عمدهای از صندلیها و تجهیزات آنها پس از پایان مسابقات جدا شده و به مناطق دیگر فرستاده میشوند یا به فضاهای کوچکتر چندمنظوره تغییر کاربری میدهند. به عنوان مثال، استادیوم ۹۷۴ در جام جهانی ۲۰۲۲ قطر که کاملاً از کانتینرهای بازیافتی ساخته شده بود، پس از پایان بازیها به طور کامل برچیده شد تا هیچ اثر فیزیکی و هزینه نگهداری بر جای نگذارد.
روش دیگر، بازطراحی استادیومهای قدیمی به مراکز تجاری، فرهنگی یا پارکهای عمومی است. تبدیل استخر المپیک لندن به یک مرکز تفریحی عمومی برای شهروندان شرق لندن، نمونه موفقی از برنامهریزی درست برای دوره پس از المپیک (Legacy Planning) است. طراحان امروزی باید از همان ابتدای طراحی نقشه استادیوم، به این سوال پاسخ دهند که این سازه در روز بعد از فینال چه نقشی در زندگی روزمره مردم محلی ایفا خواهد کرد؛ در غیر این صورت، پروژه از پیش شکستخورده است.
آینده میزبانیها؛ آیا المپیک و جام جهانی به پایان عمر خود رسیدهاند؟
فشار افکار عمومی و هزینههای سرسامآور باعث شده است که تمایل شهرها برای میزبانی المپیک به شدت کاهش یابد. در دورههای اخیر، بسیاری از شهرهای توسعهیافته مانند اسلو، بوستون و هامبورگ پس از مخالفت شهروندان در همهپرسیها، درخواستهای خود را پس گرفتند. این زنگ خطری جدی برای کمیته بینالمللی المپیک بود تا در قوانین خود تجدیدنظر کند. المپیک ۲۰۲۴ پاریس و المپیک ۲۰۲۸ لسآنجلس با رویکرد استفاده حداکثری از زیرساختهای موجود و عدم ساخت استادیومهای جدید و بزرگ، مسیر جدیدی را پیش گرفتهاند.
آینده رویدادهای بزرگ ورزشی در گرو تمرکز بر پایداری، استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر و احترام به نیازهای واقعی جوامع محلی است. جامهای جهانی آینده نیز به سمت میزبانیهای مشترک چند کشوری سوق پیدا کردهاند تا بار مالی و ساختوساز بین چندین کشور تقسیم شود و فشار بر یک اقتصاد واحد کاهش یابد. اگر این تغییرات به طور کامل اجرا شوند، شاید نسل استادیومهای متروکه و ارواح بتنی سرانجام به پایان برسد و ورزش بار دیگر به عاملی برای توسعه واقعی و پایدار جوامع تبدیل شود.
جمعبندی نهایی
داستان ورزشگاههای متروکه پس از المپیک و جام جهانی، هشداری جدی درباره عواقب پروژههای جاهطلبانه بدون پشتوانه فکری است. این فیلهای سفید نشان میدهند که چگونه شور و هیجان زودگذر ورزشی میتواند به بحرانهای اقتصادی و زیستمحیطی طولانیمدت برای کشورهای میزبان تبدیل شود. راهکار نجات از این بنبست، تغییر نگرش نهادهای ورزشی و معماران به سمت طراحی سازههای موقت، ماژولار و چندمنظوره است تا سرمایههای عمومی به جای تبدیل شدن به خرابههای بتنی، در خدمت رفاه پایدار جامعه قرار گیرند.
سوالات متداول
با بیش از ۲۰ سال نویسندگی «ترکیبی» مستمر در زمینهٔ پزشکی، فناوری، سینما، کتاب و فرهنگ.
باشد که با هم متفاوت بیاندیشیم!
این مقاله جذاب و جالب بود؟! پس برای خواندن این نوشتههای مرتبط کلیک کنید:
مطالب مرتبط
